Plus

Reacties op rapport jeugdzorg: ‘Sorry voor het geweld’

Het is ‘niet te bevatten’ dat kinderen in de jeugd- of pleegzorg te maken kregen met ‘soms ernstig en veelvuldig fysiek en psychisch geweld’. De ministers De Jonge en Dekker reageren verbijsterd op het rapport van de onderzoekscommissie-De Winter.

Internaat ­Maria Regina in Stevensbeek. ‘Het was daar een hel,’ zegt oud-bewoner Els Dijks. Beeld -

Volgens onderzoekscommissie-De Winter beschouwen veel ex-­pupillen, die in de periode 1945 tot heden in de interne jeugdzorg hebben gezeten, hun bejegening als ‘liefdeloos en zeer hard’. Toezichthoudende instanties hebben bij geweld onvoldoende ingegrepen. 

Op basis van representatief onderzoek blijkt dat één op de tien personen die ooit in de jeugdzorg verbleven, vaak tot zeer vaak geweld meemaakte. Bijna een kwart van de ondervraagden heeft nooit geweld meegemaakt. Uit hetzelfde onderzoek bleek dat geweld in pleeggezinnen minder voorkwam dan in instellingen.

Slachtoffers meldden over de jaren voor 1970 fysiek en psychisch geweld dat vooral werd uitgeoefend door de groepsleiding en pleegouders. De laatste decennia verschuift dit naar meer fysiek geweld van pupillen onderling.

Ook nu is het klimaat volgens veel betrokkenen – jeugdigen en groepsleiding – nog onveilig, schrijft de commissie in haar rapport dat woensdag is aangeboden aan de ministers Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Sander Dekker van Justitie en Veiligheid. Vooral in de gesloten jeugdzorg, de justitiële jeugdinstellingen en de opvanglocaties voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen is dat het geval.

Niet ingrijpen

Naast jeugdzorginstellingen richtte het onderzoek onder leiding van hoogleraar pedagogiek Micha de Winter zich ook op de pleegzorg en jeugdpsychiatrie, tehuizen voor licht verstandelijk beperkten, doven- en blindeninternaten en minderjarigen in azc’s.

Bij geweld werd over het algemeen niet ingegrepen en slachtoffers konden vrijwel nergens ­terecht, concluderen de onderzoekers. De Inspecties vonden dat de verantwoordelijkheid vooral bij de instanties lag, waardoor de overheid ‘nauwelijks op signalen van geweld reageerde’.

Met alle gevolgen van dien. Voor ex-pupillen blijkt psychisch geweld, zoals aanhoudend treiteren, vernederen en isoleren van grote invloed op hun latere leven. Veel genoemd worden psychosociale gezondheidsklachten, relatieproblemen en problemen met het opvoeden van eigen kinderen.

Het onderzoek heeft volgens de commissie ‘geen gemakkelijk verhaal’ opgeleverd. ‘Kinderrechten zijn geschonden en levens beschadigd.’ De commissie vindt dat alle betrokken partijen ruimhartig hun verantwoordelijkheid voor het geweld moeten accepteren.

Excuses, erkenning, hulp en ondersteuning van de overheid voor deze slachtoffers zijn op z’n plaats, laten De Jonge en Dekker weten in een reactie.

Ontluisterende verhalen

Het rapport geeft volgens de bewindsmannen ‘een indringend beeld met ontluisterende verhalen over geweld’. ‘Zeker anno 2019 is het niet te bevatten dat deze kinderen, aan wie juist een veilige omgeving geboden had moeten worden, geen veiligheid en geborgenheid hebben gevonden. In plaats daarvan kregen zij te maken met soms ernstig en veelvuldig fysiek en psychisch geweld.’ Dat veel mensen daar tot op de dag van vandaag last van hebben, is ‘extra pijnlijk’.

De overheid bekijkt nu – samen met de slachtoffers – welke vormen van erkenning ‘passend’ zouden zijn. “Wat er in het verleden is gebeurd, kunnen we helaas niet veranderen. Het is belangrijk om recht te doen aan de slachtoffers van gisteren. En voorkomen dat de dat de kinderen in de jeugdzorg vandaag, de slachtoffers van morgen worden,” stellen de bewindslieden. 

‘Daar krijg ik traantjes van’

Kinderen in instellingen voor jeugdzorg werden onvol­­doen­de beschermd tegen fysiek, psychisch en seksueel geweld. En het is nog steeds niet voorbij, concludeert de commissie-De Winter. Het kabinet biedt excuses, hulp en ondersteuning aan. De slachtoffers reageren verdeeld.

“We hebben excuses gekre­­gen!” jubelt de één. “Ik veeg er m’n achterwerk mee af,” sneert de ander.

Els Dijks (62) zat vier jaar in het toenmalige internaat Maria Regina in Stevensbeek. Wat daar is gebeurd, heeft haar voor het leven getekend. De hele dag werken en bidden, met tirannieke nonnen. Het was daar een hel, zo zei ze eerder al. Dat er nu excuses zijn gekomen van het kabinet, maakt haar emotioneel. “Ik zag een minister op tv ‘sorry’ zeggen. Daar kreeg ik wel een beetje traantjes van.”

Het voelt alsof we eindelijk zijn gehoord, zegt Dijks. “In vijftig jaar heb ik geen excuses gehoord. Dat we geloofd worden, is heel belangrijk. Dat doet me goed.”

De 62-jarige wil nu met de ministers Sander Dekker en Hugo de Jonge in gesprek. “Dat ze in onze ogen kunnen kijken. Ik heb m’n eigen leven op orde, ben lange tijd verslaafd geweest, maar er zijn een heleboel meiden uit mijn tijd, die zitten nog steeds aan de alcohol, aan de pillen, aan de drugs. De minister moet ons in de ogen kunnen kijken, en zien wat er allemaal met ons is gebeurd.”

Verder hoopt Dijks op een schadevergoeding voor al het werk dat ze in Stevensbeek heeft gedaan. “De excuses hebben we al, nu nog compensatie voor het harde werken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden