PlusAchtergrond

Rapport over verkiezingsnederlaag CDA: wordt het bijltjesdag?

De wederopstanding van het CDA kan zaterdag beginnen met het rapport van de commissie-Spies over de verkiezingsnederlaag en de wisseling van leider. Wordt het bijltjesdag en een koerswending of komt het bestuur met de schrik vrij?

Wopke Hoekstra werd laat lijsttrekker, veranderde het thema van de campagne en verloor. Beeld ANP
Wopke Hoekstra werd laat lijsttrekker, veranderde het thema van de campagne en verloor.Beeld ANP

Dit jaar gaat de boeken in als annus horribilis voor het CDA, al is de partij wel wat gewend. Een felle richtingenstrijd, de splijtende gedoogconstructie met de PVV, ruige leiderswissels, dissidenten, verpletterende nederlagen: de CDA-geschiedenisboeken staan vol trauma’s.

Het seizoen ‘20/21 past probleemloos in het rijtje christendemocratische rampjaren, met fors zetelverlies en zelfs een mogelijke partijscheuring na het vertrek van Pieter Omtzigt.

Bureaulades

Zaterdag moet er een begin gemaakt worden met verzoening en renovatie binnen het CDA (nu gepeild tussen de zeven en dertien zetels). De evaluatiecommissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies komt met haar rapport over de verkiezingen. Vaak verdwijnen zulke nota’s grotendeels ongelezen in bureaulades, maar deze niet. Alle CDA-afdelingen lezen mee, leden en kiezers willen weten of Spies werkelijk Omtzigts granaten uit de weg ruimt.

Wel lopen de belangen en wensen zwaar uiteen. Rond de partijtop lijkt het devies ‘de boel bij elkaar houden’, terwijl in het land te horen is dat het CDA op weg naar de gemeenteraadsverkiezingen ‘schoon schip’ moet maken, zoals Peter Heijkoop, de net aangetreden voorzitter van het CDA in Zuid-Holland, bepleit: “Het is goed dat de voormalig voorzitter Ploum zijn conclusies trok, maar dat is niet genoeg. Er zitten meer mensen met de vinger tussen de deur in het dagelijks bestuur,” zegt Heijkoop, wethouder in Dordrecht. In zijn eerste toespraak voor de provinciale afdeling sprak Heijkoop vorige week ook over ‘nieuwe mensen’ die orde op zaken moeten stellen, met ‘nieuw elan’.

CDA-lid Maarten Neuteboom, een van de vijfhonderd ondertekenaars van de petitie die om een verantwoordingscongres vroeg, verwacht eveneens een ‘stevig’ rapport: “Het CDA zegt een volkspartij te zijn, daarin moeten mensen als Pieter Omtzigt hun werk kunnen doen. Ik hoop dat er duidelijkheid komt waarom hij is tegengewerkt.”

Het collectief aftreden van het dagelijks bestuur vandaag is ‘goed mogelijk’ zegt een CDA-ingewijde, Heijkoop noemt het zeker een van de mogelijke uitkomsten: “Landelijk heeft het CDA zich van een lelijke kant laten zien. Hoe er met Pieter is omgegaan, de donaties, de samenstelling van het campagneteam, dat was allemaal niet goed. Het CDA is van de samenleving, de vereniging, de kerk en vrijwilligers. Nu was de uitstraling wel heel erg McKinsey en Minerva.”

VVD-light

Het bestuur is daarvoor verantwoordelijk, redeneert Heijkoop, partijleider Wopke Hoekstra valt dat niet aan te rekenen. Dat de CDA-campagne Hoekstra neerzette als een verbeterde versie van Rutte – ‘nu doorpakken’ – werkte niet, concluderen diverse CDA’ers. “Als mensen een type-Rutte willen, kiezen ze wel het origineel,” zegt Heijkoop. “We hebben een beter verhaal, ga daar gewoon van uit.”

Ook Léon Frissen, voorzitter van een vorige evaluatiecommissie (2010), is kritisch: “Mensen voelen dat, als je light-VVD wil proberen te zijn. Een politieke beweging is geen product dat je verkoopt. Als je met de nieuwe lijsttrekker je programmatitel wisselt van ‘zorgen voor elkaar’ naar ‘nu doorpakken’, snapt niemand dat. Het was desastreus, dodelijk.”

Frissen signaleert behalve een dramatische campagne en de gebrekkige leiderswissel dat het CDA ‘vervreemdt’ van de regio, van vaste kiezersdoelgroepen en de eigen uitgangspunten. “Dit gaat niet zomaar over, veel hangt af van de nieuwe voorzitter na interimmer Van Rij. En dan zou – zoals wij in 2010 adviseerden – Hoekstra politiek leiderschap over het CDA moeten nemen vanuit de fractie. De oppositie in dus. Maak die tocht door de woestijn, ga op zoek naar de smetteloze bron, je roots. Het kan lang duren. Maar Rutte deed het zo, Kok deed het ooit zo. Ik ben ervan overtuigd dat dat werkt.”

CDA’ers van Limburg tot het noorden benadrukken daarbij: Omtzigt ‘blijft van ons’. De parlementariër mag dan zijn lidmaatschap opgezegd hebben, de partij moet zijn erfenis koesteren, zijn plannen omarmen en uiteindelijk proberen om hem weer bij de club te krijgen. “Wat hij bedacht, is hardcore CDA,” zegt voorzitter Harold Schroeder van het CDA Limburg. “Ik hoop dat het vertrouwen alsnog herstelt.” Heijkoop zegt: “Pieter hoort bij het CDA.”

Bijltjesdag

In het hele land worstelen afdelingen met de partijperikelen, een exit is denkbaar. De afdeling Deurne meldde eerder al dat het CDA-jasje voorlopig in de kast blijft, Schroeder weet dat het ‘onrustig’ is in enkele afdelingen in Limburg. “Die melden mij: eerst moet het maar eens beter gaan met de partij, dan blijven we. Ik geef ze gelijk. Maar ik ben niet zo van bijltjesdag. De donkere schaduw van verdeeldheid moet weg, de gemeenteraadsverkiezingen komen eraan.”

Het wordt een hobbelige weg voor het CDA richting die lokale verkiezingen. De keiharde noten die Omtzigt kraakt zullen niet allemaal één voor één gedetailleerd behandeld worden door Spies, is de verwachting. Daarna kan er dus een naar luchtje rond die thema’s blijven hangen.

Zo kon supersponsor Hans van der Wind (hij doneerde 1,2 miljoen euro) tegelijkertijd hoofd fondsenwerving zijn én lid van het campagneteam van Hoekstra. Frissen noemt het ‘onverstandig’ dat de partijdonateur drie petten tegelijkertijd op had. “Wie zit er dan aan het stuur? Daar moet Spies wel over oordelen.”

Oudgediende Hans Hillen denkt echter dat de rust snel terugkeert. “Er is geen echte richtingenstrijd. Er is een beetje jeuk over 2010, en ik proef ongemak over de zaak rond Omtzigt. Maar over deelname aan een coalitie zie ik geen meningsverschil. Ik heb te vaak gelezen dat het CDA op sterven na dood is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden