Plus

Rapport misbruik Jehova’s: ‘Je brengt een broeder niet voor de rechter’

Een parallelle gemeenschap met afwijkende waarden en normen, die misbruikzaken als het even kan wegmoffelt en waar vrouwen ondergeschikt zijn aan mannen. Dat beeld rijst op uit een donderdag verschenen rapport over de Jehova’s getuigen.

Een bijeenkomst van tienduizenden Jehova's getuigen in de RAI in 1979.Beeld ANP

Bij de Jehova’s getuigen is het bijbelse uitgangspunt leidend, dat je je broeder niet voor de rechter hoort te brengen. Die uitspraak van een van de (ex-)Jehova’s getuigen die aan het woord komen in het rapport, tekent de moeizame omgang van de organisatie met seksueel misbruik.

Het rapport van medewerkers van de Universiteit Utrecht, die in opdracht van de Tweede Kamer onderzoek deden, schetst een parallelle leefgemeenschap, die de buitenwacht het liefst buiten de deur houdt. Leiders van de lokale gemeenschap – ouderlingen of opzieners – vormen rechterlijke comités bij misbruikzaken. Dat gaat lang niet tot ieders tevredenheid. De ouderlingen zijn vaak vooral beducht voor reputatieschade.

Er meldden zich afgelopen jaar 751 mensen bij een anoniem meldpunt dat de Utrechtse onderzoekers hadden ingesteld voor (vermeende) slachtoffers of mensen die kennis hebben van misbruik binnen de gemeenschap. Driekwart van de slachtoffers vindt de behandeling van hun melding door de Jehova’s tekortschieten. Van die groep geeft liefst 57 procent als rapportcijfer een 1 op een schaal van 10. Het gemiddelde cijfer is een 3,3. Van het gemelde misbruik was 34 procent binnen het gezin.

Zowel uit ervaringen bij het meldpunt als uit een tiental interviews met geanonimiseerde (ex-)Jehova’s blijkt dat de gemeenschap zich vooral richt op het binnenboord houden van de dader. Citaat van een betrokkene: “Als een dader bekent en berouw toont, wordt er als slachtoffer eigenlijk van je verwacht dat je vergeeft en weer naast hem in de Koninkrijkszaal (een religieuze vergaderplaats – red.) gaat zitten.”

Een andere getuige: “Een pedofiel die vijf jaar in de gevangenis heeft gezeten, zit nu weer in de Koninkrijkszaal. De familie van het slachtoffer is daarop verhuisd. Zij werden echt tot zondebok gemaakt.”

Aanbevelingen van de onderzoekscommissie

- Jehova’s moeten meer oog hebben voor slachtoffers en hen expliciet wijzen op de mogelijkheid van aangifte
- Oprichting van een intern meldpunt voor misbruikzaken
- Training voor ouderlingen in omgang met misbruikzaken
- Een cultuuromslag ter verbetering van de positie van vrouwen
- Onderzoek naar invoering van een wettelijke meldplicht van misbruikzaken, zoals reeds ingesteld in Australië en België
- Vervolgonderzoek naar de vraag in hoeverre de bevindingen representatief zijn voor de gemeenschap in Nederland

Mannen maken de dienst uit, wat de positie van de veelal vrouwelijke slachtoffers niet versterkt. Bovendien geldt de zogenoemde tweegetuigenregel, waarbij iemand het verhaal van het slachtoffer moet bevestigen. In de praktijk wordt misbruik vaak onbewezen geacht of worden slachtoffers niet geloofd en zelfs gestraft. Citaat uit een interview door de onderzoekers: “Als een man zegt, zij gaat vreemd, dan is dat prima, maar als ik als vrouw dat zeg over hem dan moet ik een ouderling of dienaar aan mijn zijde hebben.”

Daders komen in de ogen van slachtoffers vaak weg met een milde terechtwijzing, als ze al schuldig worden bevonden. Zo was er een geval waarbij drie betrokkenen gelijksoortige ervaringen hadden met een persoon. Toch vond het rechterlijk comité het moeilijk een dader aan te wijzen.

De regel dat het slachtoffer de dader in aanwezigheid van andere mannen moet confronteren met het gebeurde, ervaren velen als intimiderend. Ook missen ouderlingen deskundigheid. Citaat uit het rapport: “Pedofielen zijn manipulatief, dus die overrompelen de ouderlingen vaak.”

Uitsluiting

Schaamte staat een goede verwerking soms in de weg. Een slachtoffer: “Thuis is er ongeveer een week aandacht geweest voor het misbruik van mijn broer en mij. Daarna gingen we weer over tot de orde van de dag.”

Vrees voor uitsluiting weerhoudt veel slachtoffers ervan naar de politie te stappen. Een betrokkene: “Mijn vader heeft een advocaat gevraagd die ervaring heeft met dit soort gevallen. Maar die advocaat zei: dan zal je waarschijnlijk worden uitgesloten en een afvallige worden.” Een ander: “Er wordt altijd geleerd dat je geen zaak aanspant tegen je broeder of zuster.”

Soms ontraden ouderlingen of kringopzieners dit met zoveel woorden: “De kringopziener zei: ‘Laat het in Jehova’s handen, bid, ga op velddienst. Het is jouw beproeving. Het is lastig, maar als je naar de politie gaat krijg je krantenkoppen. Wil je dat?”

Ondanks een kort geding waarmee het Jehovabestuur donderdag publicatie van het rapport probeerde te voorkomen, schrijven de onderzoekers dat de organisatie goed heeft meegewerkt. Recentelijk zijn andere regels ingevoerd om misbruikzaken beter af te handelen. Zo is een dader-slachtofferconfrontatie niet meer verplicht. Maar in de praktijk is volgens betrokkenen weinig veranderd.

Buitenwereld als satan

De Jehova’s getuigen zijn een ‘christen-fundamentalistische eindtijdbeweging’ met een eigen logica en normen en waarden, die – aldus het donderdag verschenen rapport van onderzoekers van de Universiteit Utrecht – ‘in zekere mate lijken af te wijken’ van de gangbare waarden en normen in de samenleving.

Wereldwijd zijn er ruim 8,5 miljoen volgelingen, volgens de organisatie zelf. In Nederland zijn het er bijna 30.000. Zij geloven dat de mensheid zich in de ‘eindtijd’ bevindt, de laatste fase voordat God ingrijpt en alle niet-Jehova’s worden vernietigd.

De organisatie heeft een strenge hiërarchie, waarin mannen leidend zijn. Aan de top staat het in New York gevestigde Besturend Lichaam, gevormd door acht oudgedienden. Kritiek daarop is, volgens een (ex-)volgeling, ‘te vergelijken met een Noord-Koreaan die Kim Jong-un bekritiseert’.

Daaronder functioneert het Wachttoren Genootschap, een organisatie die wereldwijd de leden aanstuurt, eveneens vanuit New York. In Emmen staat het Nederlandse bijkantoor. ‘Kringopzieners’ bezoeken met regelmaat Jehova-gemeenten. Binnen de gemeente maken ouderlingen de dienst uit. Zij spreken ook recht. Kinderen bezoeken doorgaans reguliere scholen, maar presteren staat niet hoog aangeschreven. VWO wordt soms afgeraden.

De ‘zuiveringscode’ verbiedt onder meer bloedtransfusies, het vieren van kerstmis, onnodige contacten met niet-Jehova’s en deelname aan burgerlijke activiteiten. Het individu is eigendom van de gemeenschap. Voor wie hier geen gevolg aan geeft, dreigt uitsluiting, wat neerkomt op een ‘geestelijk-doodverklaring’.

Kritiek van de buitenwereld geldt veelal als een beproeving. Een geïnterviewde tegen de onderzoekers: “De buitenwereld is Satanistisch. Alleen voor leden van de gemeenschap (..) volgt een wederopstanding nadat de wereld bij de Armageddon ten onder is gegaan.”

Een andere (ex-)Jehova: “Deze onderzoekscommissie sterkt de kern van het Jehova’s- getuigengeloof. Het idee is dat er natuurrampen zullen komen en de Jehova’s getuigen vervolgd zullen worden als voorbode van de Armageddon (..) Voor Jehova’s getuigen zijn jullie juist het bewijs dat zij over de waarheid beschikken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden