Nieuws

Raad van State haalt bouwvrijstelling stikstof van tafel, kan vertraging opleveren in bouw

De stikstofvrijstelling voor grote bouwprojecten voldoet niet aan de eisen van het Europees recht en is daarom onrechtmatig, stelt de Raad van State woensdag. De uitspraak heeft vermoedelijk grote gevolgen voor de bouw, omdat nu per project bekeken moeten worden hoe groot de stikstofbelasting voor omliggende natuur is.

Herman Stil
null Beeld ANP
Beeld ANP

De Raad van State deed de uitspraak woensdag in de zogenoemde zaak-Porthos, die draait om de vrijstelling die nu nog geldt voor stikstof die wordt uitgestoten tijdens de bouw van grote projecten als woningbouw, wegaanleg of de CO2-opslag in de Rotterdamse haven. Kabinet en Kamer wilden die bouwfase niet laten meetellen in stikstofberekeningen, omdat het om tijdelijke stikstofuitstoot zou gaan.

Daar is de Raad van State het niet mee eens. “De bouwvrijstelling zoals geregeld in de wet natuurbescherming in strijd is met de Europese regels,” aldus Bart Jan van Ettekoven, voorzitter van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Van Ettekoven: “Het Europees Hof van Justitie heeft eerder bepaald dat alleen toestemming voor bouwprojecten gegeven mag worden als in geen enkel beschermd natuurgebied schade optreedt. Die zekerheid geeft de vrijstelling niet. Er mag rekening gehouden worden met andere maatregelen die gunstig uitpakken voor de natuur, maar die moeten echt zijn uitgewerkt en de voordelen ervan moeten vaststaan. Daaraan voldoet de vrijstelling nu niet.”

Volgens de Raad van State staat bovendien niet vast dat de mogelijke positieve effecten voor de natuur opwegen tegen negatieve effecten van stikstofneerslag door de bouwwerkzaamheden.

De maatregelen voldoen volgens de Raad van State daarom niet aan de eisen van het Europese hof, en zijn nog te onzeker. Van Ettekoven: “De maatregelen moeten concreet worden uitgewerkt en uitgevoerd. Maar de betrokken ministers hebben die uitvoering niet in de hand, want die wordt gedaan door marktpartijen.”

Gericht onderzoek

Hoewel de vrijstelling voor bouwprojecten nu van tafel is, betekent dat volgens Van Ettekoven niet dat de bouw op slot gaat en er een bouwstop komt. “We vallen terug op de spelregels van voor de vrijstelling van juli 2021. Per bouwproject moet worden onderzocht wat de stikstofgevolgen voor de natuur zijn. Dit is ook niet het einde van de zaak Porthos. Er moet gericht onderzoek worden gedaan naar de gevolgen. Er is al onderzoek gedaan, daar krijgt Mobilisation for the Environment zes weken de tijd voor om op te reageren.”

De zaak werd aangespannen door Mobilisation for the Environment (MOB) van Johan Vollenbroek “De overheid wilde de vergunningverlening voor bouwprojecten weer op gang brengen zonder maatregelen te hoeven nemen om de stikstofuitstoot werkelijk omlaag te brengen en verdere achteruitgang van de natuur te stoppen.”

MOB procedeerde drie jaar geleden al met succes tegen de toenmalige stikstofwet, die vervolgens door het kabinet werd aangepast. “Sinds de uitspraak van mei 2019 is nauwelijks stikstofreductie gerealiseerd,” zegt Vollenbroek. “De bouwvrijstelling was één van de geitenpaadjes in de stikstofwet, die nog steeds zo lek is als een vergiet. De grootste uitstootbron, de agrarische sector, heeft nog weinig tot niets gereduceerd. Wanneer dringt bij het kabinet nou eindelijk het besef door dat Nederland zijn veestapel flink moet laten krimpen?”

Nederland op slot

Voor de bouwwereld, die had gehoopt dat de Raad van State het kabinet de tijd gaf om het beleid aan te passen, is de uitspraak desastreus. “Met het schrappen van de bouwvrijstelling gaat Nederland op slot,” waarschuwt branchevereniging Bouwend Nederland. “We zijn terug bij af en dit zorgt voor enorme vertragingen met alle schadelijke gevolgen voor huizenzoekers, de energietransitie en de Nederlandse economie van dien,” aldus een woordvoerder. “Alles moet nu gericht worden op het terugbrengen van de stikstofuitstoot.”

Ook volgens Greenpeace gaat Nederland ‘verder op slot’, maar vooral vanwege het stikstofbeleid van het kabinet. “Het stikstofbeleid moet nu flink worden aangescherpt,” zegt directeur Andy Palmen. “Ondanks alle boerenprotesten is het nu tijd om door te pakken. Er moeten op zeer korte termijn veel meer piekbelasters worden aangepakt, net zoveel als nodig is om de meest kwetsbare natuur voor 2025 te redden.”

Greenpeace wil dat de overheid exploitatievergunningen van grote vervuilende bedrijven, fabrieken en boeren intrekt. Anders zullen door deze uitspraak ook klimaatoplossingen zoals de bouw van windmolens op zee vertraging oplopen. Woensdag bleek uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam dat 20 procent van de bedrijven, waaronder veel grote vervuilers, niet van plan is milieumaatregelen te nemen.

Tip Het Parool via Whatsapp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden