Plus Analyse

PvdA mag de voeten van Timmermans kussen

Mede dankzij het ‘Timmermans-effect’ is de PvdA na heel lange tijd weer eens de grootste geworden bij een belangrijke verkiezing. De meeste kiezers kozen duidelijk tégen het eurokritische geluid.

Frans Timmermans was de enige lijsttrekker deze Europese verkiezingen die veel kiezers kennen. En ook nog eens populair. Zelfs zo populair dat net zo veel VVD-kiezers dachten dat híj de lijsttrekker van hun partij was, als de echte lijsttrekker Malik Azmani, zo bleek uit onderzoek van I&O Research begin deze maand.

Die populariteit heeft zich uitbetaald. Waar deze verkiezing leek uit te draaien op een tweestrijd tussen VVD en Forum voor Democratie die in de peilingen vooraf de rest ver achter zich lieten, kwam donderdag toch de PvdA langszij. Uitgerekend met PvdA-gezicht Timmermans aan het roer, de huidige eurocommissaris die opgaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie en die in alles Brussel belichaamt.

Nexit

Dat juist deze pro-Europeaan ruim 18 procent van de kiezers achter zich lijkt te verzamelen (de definitieve uitslag komt pas zondagavond), is opvallend in een campagne waarin het vooral ging over wel of geen nexit. Een verdubbeling ten opzichte van 2014. De partij zal in elk geval vijf zetels krijgen.

PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft het over ‘een bizarre comeback’. De PvdA verloor alle verkiezingen sinds 2012. En hoewel de partij in de landelijke peilingen weer omhoog kruipt, is het nog lang niet op zijn oude niveau. Daarvoor is het Timmermans-effect te groot.

Dat effect werd nog eens versterkt door de tweestrijd die Rutte van de campagne probeerde te maken met Forum voor Democratie. Opiniepeiler Maurice de Hond meldde donderdag dat veel stemmers die eigenlijk D66 of GroenLinks hadden willen stemmen, voor Timmermans kozen om in elk geval een linkse, pro-Europese partij aan de overwinning te helpen.

Lange neus

Wel kan Timmermans een lange neus trekken naar de SP. In een veelbesproken campagnefilmpje opende die een persoonlijke aanval op ‘Hans Brusselmans’. Het pakte averechts uit. De nieuwe SP-leider Lilian Marijnissen moet voor de derde verkiezing op rij een fors verlies incasseren. De partij zakt verder weg van 9,6 naar zo’n 4 procent van de stemmen en moet hopen om nog één zeteltje in het Europarlement over te houden.

Ook premier Mark Rutte kon donderdag opgelucht het zweet van zijn voorhoofd vegen. De partij wint ten opzichte van de vorige Europese verkiezingen en hoeft alleen de PvdA voor zich te dulden. Directe uitdager Forum voor Democratie – dat in maart bij de Statenverkiezingen nog vanuit het niets de grootste werd – blijft in de exitpoll steken op 11 procent van de stemmen.

Ervaren staatsman

Ruttes tactiek deze campagne om zich af te zetten tegen ‘het gevaar Baudet’ en zich te presenteren als de ervaren staatsman bij wie de pro-Europese stemmer veilig is, heeft zijn vruchten afgeworpen. De VVD krijgt er in elk geval een zetel bij en mogelijk nog een als de Britten eind dit jaar de EU verlaten en er extra zetels te verdelen zijn.

Wel zal Rutte zich zorgen moeten maken om de stabiliteit in zijn regeringscoalitie. Hoewel het CDA zich staande houdt en als derde partij uit de verkiezingen komt, krijgt D66 wederom een enorme dreun. De partij halveert. Het is de derde nederlaag op rij. Hij zal bang zijn dat de partij zal proberen zijn profiel op te poetsen door zich af te zetten tegen de afspraken uit het regeerakkoord. Eerder gebeurde iets soortgelijks toen D66 in het kabinet Balkenende-2 electoraal in het nauw kwam.

Overvleugelt

Maar als iemand donderdagavond knarsetandend achter de tv naar de exitpoll van de Europese verkiezingen zal hebben bekeken, is het wel PVV-leider Geert Wilders. Tien jaar geleden was hij nog de nieuwkomer die het politieke landschap opschudde. Vanuit het niets haalde zijn partij 17 procent van de stemmingen bij de Europese verkiezingen van 2009. Daar is, als de poll klopt, nog maar 4 procent van over. Nu overvleugelt nieuwkomer Baudet hem op alle fronten.

Wat hem ook zorgen zal baren: zijn boodschap dat Nederland de EU moet verlaten kreeg weinig stemmers op de been. Ondanks de migratiecrisis die Europa sinds de laatste verkiezingen teisterde, heeft de nexit-boodschap van zowel hem als van Baudet niet meer zetels veroverd dan vijf jaar geleden.

Volg alles rond de uitslag van de Europese verkiezingen en de reacties daarop in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden