PlusInterview

Psycholoog Lianne Aarntzen: ‘Werk-familieconflict knaagt erger bij moeders’

Het avondeten missen, omdat de baan roept? Werkende moeders voelen zich eerder schuldig naar hun gezin dan vaders en kiezen er daardoor vaker voor hun leven aan te passen aan de situatie.

Beeld Getty Images

De situatie kan identiek zijn: een kind zit ziek thuis maar er moet ook gewerkt worden, het gezin zou naar de film maar je zit vast op kantoor, of je moet een dag van het weekend missen omdat je een onregelmatige baan hebt. Zowel vaders als moeder hebben last van dit ‘werk-familieconflict’, toch blijft het bij moeders erger knagen, wanneer ze hun werk voorrang geven. Dat concludeert sociaal psycholoog Lianne Aarntzen, die vorige week op dit onderzoek promoveerde.

Waar voelen ze zich zo schuldig over?

“Ik sprak een moeder die door een onregelmatige baan soms dingen van haar kinderen moest missen. De vader was er op zulke momenten gewoon, of een opa of oma, dus bang dat haar kinderen verwaarloosd werden was ze niet. Toch voelde ze zich een slechte moeder, omdat ze het idee had dat ze er wel hóórde te zijn als moeder. Veel vrouwen voelen het als een verlies voor het gezin als ze er niet zijn, alsof ze iets fout doen. Je ziet vaak dat zij dit schuldgevoel gaan compenseren en bedenken hoe ze hun leven kunnen aanpassen aan de situatie. Ze doen iets lekkers in de lunchtrommel, besluiten langer door te gaan met borstvoeding, offeren hun eigen vrije tijd op, maar maken ook sneller de keuze hun werkuren te reduceren.”

En vaders doen dat niet?

“Die kunnen zich ook wel schuldig voelen, maar ze hebben sneller de neiging dat gevoel goed te praten. ‘Er moest nu eenmaal geld verdiend worden. Ook dat is belangrijk voor het gezin’.”

Dat klinkt ouderwets. Is er op dat vlak zo weinig veranderd?

“Veel stellen proberen de rollen wel gelijk te verdelen en vaders hebben wel wat meer zorgtaken, maar ergens zit nog dat traditionele ingebakken, vaak zonder dat we het weten. Uit een test bleek dat we mannennamen sneller aan woorden met betrekking tot werk koppelen en vrouwennamen aan woorden die slaan op het gezin. De sociale norm is stiekem nog steeds: niemand zorgt zo goed voor een kind als de moeder. Zowel vrouwen als mannen denken zo. Zo zal de man de zorg aan de moeder overlaten, want die kan het toch het best?”

In het onderzoek schrijft u dat er vaak weinig sprake is van een echte persoonlijke keuze.

“Ik noem het schuldgevoel de dwangbuis van moeders. Iets kan voelen als een keuze, maar als die wordt gestuurd door schuldgevoelens voortkomend uit nog altijd bestaande genderstereotypen, dan kun je je afvragen of dat parttime werken inderdaad een keuze was. Datzelfde geldt overigens voor mannen. Die hebben vaak, nog altijd, het gevoel dat ze in de eerste plaats kostwinner zijn.”

Kan een werkgever helpen bij het verminderen van dat schuldgevoel?

“Ja. Veel organisaties houden rekening met werkende moeders, maar met mannen wordt vaak niet besproken dat er iets verandert aan zijn zorgtaken. Voer dus een vadervriendelijke cultuur in, waar respect is voor mannen en hun zorgende rol. Geef mannen langer verlof of stimuleer dat thuiswerken kan. Is de bedrijfscultuur egalitair, dan verschuift de verantwoordelijkheid van de zorg naar beide ouders en heeft de moeder het idee dat de vader op dat gebied net zo belangrijk is.”

“Maar kijk ook verder dan bedrijfsorganisaties. Vriendengroepen kunnen net zo goed vadervriendelijker. Toen ik zwanger was werd aan mij gevraagd of ik fulltime bleef werken, niet aan de vader.”

Veel ouders werken weer thuis. Verandert dit nog iets?

“Als we afgaan op de verzamelde data lijkt de lockdown de situatie alleen maar te hebben uitvergroot, omdat werk nog meer geïntegreerd was met het gezinsleven. Mannen vonden het ook moeilijk om hun tijd te verdelen, maar het schuldgevoel bleef bij de moeders groter.”

Niet elk gezin bestaat uit een vader en uit een moeder.

“Homoseksuele stellen hebben niet dezelfde genderbagage als heterostellen, het is dus interessant om te onderzoeken hoe het in die gezinnen zit met het schuldgevoel. Maar ik ben ook benieuwd naar single ouders, of gescheiden ouders. We zien dit onderzoek als een eerste stap, maar we denken al na over een vervolg.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden