PlusAchtergrond

ProRail wil af van onbeveiligde overwegen: ‘Niet meer van deze tijd’

Het aantal gevaarlijke situaties op onbeveiligde overwegen blijft onverminderd hoog. Dit jaar waren er al vier botsingen en ruim twintig bijna-aanrijdingen. Spoorbeheerder ProRail is bezorgd en wil de overwegen versneld laten weghalen.

In mei botste een trein op een onbeveiligde overgang bij Hooghalen op een kiepwagen van een tractor. Beeld Roland Heitink/ANP
In mei botste een trein op een onbeveiligde overgang bij Hooghalen op een kiepwagen van een tractor.Beeld Roland Heitink/ANP

Aanrijdingen op onbeveiligde overwegen zorgen voor grote schade en het risico op slachtoffers is groot. Zo kwam afgelopen mei een 58-jarige NS-machinist om het leven toen zijn trein bij het Drentse Hooghalen op de kiepwagen van een tractor botste. Twee reizigers raakten licht gewond. Bij een botsing op een andere overweg raakte een automobilist zwaar gewond.

Naast de vier aanrijdingen zijn er 25 geregistreerde bijna-botsingen. “Dat is slechts het topje van de ijsberg,” zegt Anne Zwiers – de directeur overwegen werd vorig jaar werd aangesteld om het spoor veiliger te maken, “vaak melden machinisten gevaarlijke situaties niet als die net goed aflopen.”

Schrikmomenten

Bijna-aanrijdingen werden bovendien tot nu toe niet op één duidelijke plek geregistreerd, maar in diverse softwaresystemen en met verschillende omschrijvingen. “Op onbeveiligde overgangen ontstaan regelmatig bijna-botsingen,” zegt Zwiers. “Het is jammer dat dit soort enorme schrikmomenten onderbelicht blijven. We moeten de urgentie om dit soort overwegen aan te pakken hoog houden.”

Dat hoog houden moet onder meer gebeuren door incidenten komend jaar beter in kaart te brengen en vervolgens te handelen. Nu willen omwonenden vaak niet van overwegen af. “Pas als er iets misgaat, lijkt het mogelijk om van alles te verbeteren,” stelt Zwiers. “Maar dan is het kwaad al geschied.”

ProRail is een offensief begonnen om de resterende 350 onbewaakte overgangen zo snel mogelijk op te heffen. Het is de bedoeling om tot uiterlijk eind 2023 circa 180 openbare onbewaakte overwegen aan te pakken. Dit jaar zijn er al 67 overwegen verdwenen, nog eens vier zijn afgeschaald naar beperkt toegankelijk (alleen fiets/voet). Dat tempo blijft hoog. De onbewaakte overwegen liggen vooral in landelijke gebieden, het overgrote deel in het noordoosten van Nederland. De ‘Nabo’s’ (Niet actief beveiligde overweg) zijn echter ook in Noord- en Zuid-Holland te vinden.

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven maakte afgelopen maand bekend dat ze 112,5 miljoen euro extra uittrekt voor het opheffen van gevaarlijke spoorovergangen. Dat geld komt bij de 80 miljoen die het kabinet al eerder had gereserveerd.

Santpoort-Zuid

Zo verdwijnen komend jaar alle acht onbeveiligde overwegen in Lochem, Gelderland. Donderdagmiddag maakten de gemeente en ProRail de afspraak hierover bekend. Zes overgangen worden afgesloten, één krijgt een fiets- en voetgangerstunnel en nog één spoorbomen. In Hof van Twente sloten ProRail en de gemeente onlangs een intentieovereenkomst om maar liefst dertien onbeveiligde overwegen aan te pakken. Begin deze maand werd een Nabo in het Noord-Hollandse Santpoort-Zuid gesloten, een tweede volgt begin volgend jaar. De overweg in Hooghalen waar in mei de machinist overleed is in de maanden erna versneld weggehaald.

Het aanpakken is overigens gemakkelijker gezegd dan gedaan. De overwegen beveiligen met spoorbomen kost geld en een voetgangerstunnel of viaduct is nog kostbaarder. Onbewaakte overgangen bevinden zich daarnaast deels op land van particulieren, zoals boeren, die een recht van overpad hebben. Dat maakt het aanpakken complex, aldus een woordvoerder van ProRail. “Het vergt soms jarenlange procedures. Je zoekt een mix van veiligheid en bereikbaarheid.”

Het aantal door ProRail geregistreerde gevaarlijke situaties is door corona niet gedaald. De hoeveelheid is vergelijkbaar met 2019. De spoorbeheerder beklemtoont dat de treinen tijdens de lockdown grotendeels doorreden, het rooster werd slechts een beetje ingekrompen door NS en regionale vervoerders.

Slalommers en boomsluipers

De problematiek rond de onbewaakte overwegen werd twee jaar geleden op de kaart gezet door toenmalig ProRailbaas Pier Eringa, die ze ‘niet meer van deze tijd noemde’. Om zijn punt te maken sloot hij een overweg in Lunteren af met betonblokken, terwijl de inspraakprocedures nog niet waren afgerond.

Het hogere doel van ProRail is nog ambitieuzer. “We streven naar nul dodelijke slachtoffers en nul verstoringen,” zegt Zwiers. “Daarom willen we van alle ruim 2500 overwegen af.” Regelmatig pogen ‘slalommers’ en ‘boomsluipers’ op bewaakte overgangen vlak voor een aanstormende trein naar de andere kant te snellen. In Nijmegen viel donderdagmiddag nog een fietser op het spoor, die net weg kwam, maar zijn fiets overreden zag. Op alle spoorovergangen – bewaakt en onbewaakt – vielen vorig jaar negen doden, in 2018 waren dat er veertien. Alle overgangen weghalen kost echter miljarden euro’s.

Bij nieuw spoor worden er in ieder geval geen overgangen meer aangelegd, heeft ProRail met de overheid afgesproken. Een voorbeeld is de in 2012 in gebruik genomen Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle. Voordeel is dat treinen daardoor harder kunnen rijden en er minder kans is op aanrijdingen en storingen bij overwegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden