Privacywaakhond: ‘Heel Nederland onder surveillance via telefoon is echt onnodig’

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft nog altijd bezwaren tegen het plan van het kabinet om de Telecommunicatiewet te wijzigen zodat geanonimiseerde telecomdata tijdelijk kunnen worden gedeeld met het RIVM. 

Beeld ANP XTRA

Door de wetswijziging zou het RIVM bij de bestrijding van epidemieën zoals het coronavirus informatie op kunnen vragen bij telecomoperators. Aan de hand van verkeers- en locatiegegevens kan het RIVM dan inzicht krijgen in hoe mensen zich over Nederland bewegen. Op deze manier kan worden herleid waar een besmet persoon is geweest.

Maar de mogelijke wetswijziging kent wat pijnpunten wanneer het aankomt op de privacy van alle Nederlanders. Volgens de AP-voorzitter Aleid Wolfsen mag de wet op deze manier niet worden aangenomen. “We willen voorkomen dat heel Nederland met een telefoon onder een surveillance wordt gebracht. Dat is echt niet nodig om het virus te bestrijden.”

Eind mei bracht de AP een advies over de wetswijziging waarop het vele reacties ontving van bezorgde telecomproviders en burgers. “Terecht,” meent Wolfsen, “het gaat om zeer gevoelige informatie: namelijk wie waar is, dag en nacht.” Bovendien is het delen van de informatie niet vrijwillig. “Of je nu een smartphone hebt of een oude gsm van 20 jaar terug: je doet mee, je kunt niet weigeren,” zei Wolfsen toen. 

Bezwaren

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft op drie punten bezwaar tegen de wet. “De informatie is niet onvoorwaardelijk geanonimiseerd, de noodzaak van de wet in deze vorm is onvoldoende en de waarborgen die we hebben geadviseerd zijn niet overgenomen.”

“Het kabinet stelt dat geanonimiseerde telecominformatie geen persoonsgegevens zijn, maar gegevens kunnen tijdelijk anoniem zijn,” legt Wolfsen uit, verwijzend naar het eerste punt. Op het moment dat de informatie namelijk wordt gecombineerd met andere gegevens van bijvoorbeeld onderzoekbureaus en opsporingsdiensten, kan er worden herleid naar kleine groepen individuen. 

Bovendien zou – buiten het opsporen van coronabesmettingen – het nut van het delen van de telecominformatie dus onduidelijk zijn. “Het CBS mag de gegevens een jaar bewaren, maar er is niet gezegd waarom. Er moet periodiek worden beoordeeld of het bewaren van gegevens noodzakelijk is,” meent Wolfsen. 

‘Messcherpe wet’

De effectiviteit van het gebruik van telecomdata moet opwegen tegen de inbreuk op de privacy die de wet maakt, stelt de AP. De privacywaakhond adviseert daarom dat het duidelijk moet zijn waarom alternatieven die minder ingrijpend zijn dan het delen van telecomdata, niet volstaan om het virus te bestrijden.

“De wetgever moet de wet echt op de drie genoemde bezwaren aanscherpen en deze in de huidige vorm niet aannemen,” waarschuwt Wolfsen. “Dat betekent dat het onvoorwaardelijk anonimiseren in de wet moet worden opgenomen en dat het doel van de wet duidelijk is. Als je zo’n inbreuk maakt op de privacy, dan moet zo’n wet messcherp zijn.”

‘Gewoon een goed idee’

Het kabinet blijft erbij dat het RIVM toegang moet krijgen tot geanonimiseerde locatiegegevens van telecomproviders. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) wuift de bezwaren van de AP weg.

“De privacy is wél gewaarborgd, er worden geen persoonsgegevens verstrekt,” zegt de bewindsman. Hij benadrukt dat de AP bij het schrijven van de wet is geraadpleegd en dat de adviezen van de toezichthouder ‘zo goed mogelijk’ zijn meegewogen. Ook de Raad van State adviseert positief.

Aanpassing van het voorstel, dat na de zomer behandeld wordt in de Tweede en Eerste Kamer, ligt dan ook niet voor de hand. “Dit is gewoon een goed idee, dat moeten we doen,” aldus De Jonge. “Alle landen om ons heen doen dit ook. Ik ga graag nog een keer in gesprek met de AP om dat toe te lichten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden