PlusAchtergrond

Privacy, corona en het kabinet: het blijft lastig

In de strijd tegen het coronavirus moet de privacy af en toe wijken, vindt het kabinet. Nu de pandemie is geluwd, stuiten die plannen bij steeds meer partijen op bezwaren.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Beeld ANP

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hugo de Jonge zei het bij herhaling: “Als het coronavirus oplaait, dan willen we dat vuurtje zo snel mogelijk kunnen uittrappen.” Het kabinet komt daarom met plannen om het virus zo goed mogelijk te volgen.

Zo wil het kabinet met een ‘tijdelijke noodwet’ mogelijk maken dat het RIVM kan zien waar mobiele telefoons zijn geweest. Per uur en gemeente wordt dan ‘geteld’ hoeveel mensen op een plek zijn of zijn geweest. Die gegevens worden opgevangen door zendmasten en geanonimiseerd doorgestuurd, is het idee.

Stel dat op een zonnige middag veel mensen uit Breda in een Amsterdams park zijn geweest, en er worden ineens veel besmettingen gemeld in Amsterdam die te herleiden zijn naar dat park, dan kan de GGD in Brabant worden gewaarschuwd. Om ‘het vuurtje uit te trappen’ dus. Het kabinet hamert erop dat het gaat om ‘geanonimiseerde gegevens’ – men telt het aantal telefoons, maar ziet niet welke nummers het zijn.

Kopzorgen

Toch zijn privacydeskundigen uiterst kritisch. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die het wetsvoorstel momenteel onderzoekt, vindt de deel­name helemaal niet zo anoniem. “Het gaat om zeer gevoelige informatie, namelijk wie waar is, dag en nacht. Dit gaat om de privacy van alle Nederlanders en deelname is niet vrijwillig,” laat voorzitter Aleid Wolfsen weten. Het zijn zorgen die ook in de Tweede Kamer leven.

Over de veelbesproken – vrijwillig te installeren – app zijn ook nog genoeg kopzorgen. Zo worden gebruikers gewaarschuwd als ze bij iemand in de buurt zijn geweest bij wie corona is vastgesteld. Punt van zorg is dat dit werkt via bluetooth. Wat als bijvoorbeeld de buurman ziek is en zijn telefoon contact maakt met die van u, terwijl jullie elkaar helemaal niet hebben gezien? Blijft u dan voor niks twee weken thuis? Saillant: deze app mag de locatie van gebruikers juist níet registreren.

In de Kamer is dan ook nog lang geen meerderheid voor de app. Ook regeringspartijen zijn kritisch. “Voor mij staan alle seinen nog op rood,” zegt D66-Kamerlid Kees Verhoeven. “Er is inmiddels gesproken over een beter beveiligde opslag van gegevens, maar de werking via bluetooth levert nog steeds privacygevaren op.”

Niet proportioneel

Daar komt nog bij dat juist dit weekend een datalek aan het licht kwam bij het RIVM. Antwoorden van deelnemers op persoonlijke en medische vragen waren te zien, zoals hun e-mailadres, geboortejaar en post­code. Hoewel het gat werd gedicht, wekt dat weinig vertrouwen.

Het gebruik van telecomdata wekt minstens zo veel zorgen in de Tweede Kamer. “Het zou voor het eerst zijn in de geschiedenis van Nederland dat de overheid 24 uur per dag van iedereen met een mobieltje weet waar hij of zij is,” aldus Verhoeven. “Dat is al snel niet meer proportioneel ten opzichte van wat het kan opleveren.”

Bovendien opperde minister De Jonge reserveringsgegevens van horecagelegenheden te gebruiken voor contactonderzoek. Als iemand met corona in een restaurant is geweest, kunnen de andere bezoekers zo worden gewaarschuwd. Verhoeven is daar sceptisch over: “Dat legt een taak bij ondernemers. En er zitten risico’s aan hoe er met gegevens wordt omgegaan.”

Daarnaast is er een noodwet onderweg, die de overheid onder meer toestaat achter de voordeur te controleren of mensen niet te dicht bijeen zijn. Ook dat stuit op weerstand.

Alle wetsvoorstellen moeten nog worden behandeld in de Tweede Kamer. D66’er Verhoeven voorziet nog een lange weg voor de beleidsmakers. “Er is geen gebrek aan coronaplannetjes, maar er zal goed doordacht moeten worden wat het doel is en of dat in verhouding staat tot de middelen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden