PlusUitleg

Prijzen olie en gas door het dak na invasie Oekraïne: wat zijn de gevolgen?

De Russische agressie tegen Oekraïne doet de prijs van olie en gas verder omhoogschieten. Wat betekent dat aan de benzinepomp en voor onze energierekening? Is er wel genoeg gas op voorraad?

David Bremmer
De prijzen aan pomp zullen nog verder stijgen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Beeld ANP / Joris van Gennip
De prijzen aan pomp zullen nog verder stijgen als gevolg van de oorlog in Oekraïne.Beeld ANP / Joris van Gennip

Nadat de Russische inval bekend werd, schoot de gasprijs op gasbeurs Powernext omhoog. Die lag donderdagmiddag rond de 135 euro voor een megawattuur, ruim 51 procent meer dan woensdag bij het sluiten van de markt. Ook de olieprijs steeg flink: een vat Brentolie doorbrak voor het eerst sinds 2014 de magische grens van 100 dollar.

Aan de snelweg kost een liter benzine al 2,25 euro. Gaat dit verder stijgen?

Op korte termijn zeker. Zo kosten benzine en ­diesel vandaag 2 cent meer dan de huidige ­adviesprijs, zegt Paul van Selms, die met United Consumers al ruim twee decennia dagelijks de benzineprijzen monitort. “Dat is echt fors. Ik heb zo’n verhoging in 22 jaar slechts eenmaal eerder meegemaakt.”

De pompprijzen zullen echter niet tientallen centen stijgen, verwacht hij. “De spanningen rond Oekraïne hebben zich geruime tijd opgebouwd. Ze zitten deels al in de huidige pompprijzen verwerkt.” Voorlopig gaat Van Selms er vanuit dat er maximaal een dubbeltje bijkomt.

Wat helpt, is dat Europa minder afhankelijk is van Russische olie dan van Russisch gas, zegt Lucia van Geuns, energie-expert van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. ­Rusland verzorgt 10 procent van de wereld­wijde olieproductie. Dat is zeker niet weinig, maar tegelijk hanteerbaar.

Hoe zit het met de energienota?

Dat is koffiedik kijken, zegt energieanalist Rick Marsman van Vattenfall. De stijging van de gasprijs was gisteren fors, tegelijk ligt de prijs nog een stuk lager dan in december.

“Consumenten kunnen het effect gaan merken als de gasprijs langdurig hoog blijft.” Energiebedrijven moeten dan mogelijk hun tarieven verhogen. “Met name consumenten met een flexibel contract zijn in gevaar,” aldus Marsman. “Wie zijn prijzen langdurig heeft vast­gezet, is voorlopig veilig voor stijgingen.”

Duidelijk is dat Nederlanders zich zorgen ­maken. Bij energievergelijker Gaslicht.com was het afgelopen dagen een gekkenhuis, zegt directeur-oprichter Ben Woldring. “Het is als met het hamsteren van toiletpapier aan het ­begin van de coronapandemie. Veel mensen wilden afgelopen week hun prijzen voor een jaar of langer vastzetten.”

Maken energiebedrijven zich eveneens zorgen?

Ze zeggen van niet, maar leveranciers hebben donderdag wel al hun aanbiedingen bij vergelijkingssites als Independer en Gaslicht.com teruggetrokken. Iets dat ze enkele maanden eerder ook al kortstondig deden nadat de gasprijs enorm opliep. Afgelopen maand was er juist weer behoorlijk wat aanbod. Woldring verwacht dat het wel losloopt. “Er is veel beweeglijkheid in de markt, aanbieders kijken het even aan en wikken welke nieuwe tarieven ze moeten bepalen.”

Wat gebeurt er als Rusland de gaskraan dichtdraait?

Tot nu toe is Rusland zijn contractuele verplichtingen aan het westen altijd nagekomen, maar er liggen crisisplannen in de la voor als de kraan toch dichtgaat, zowel bij de EU als in Den Haag. Erg goed uitgewerkt lijken ze alleen nog niet. “Nederland werkt daar nu aan, het ministerie van Economische Zaken en Klimaat moet daar helderheid over verschaffen,” zegt Van Geuns. Duidelijk is wel dat de meest energie-intensieve industrie als eerste zal worden afgeschakeld. Aan Nederlanders zal dan gevraagd worden minder te stoken en te douchen.

Hoe afhankelijk zijn we van Russisch gas?

Nederland bevindt zich in een relatief comfortabele positie. Zo’n 15 procent van ons gas halen we uit Rusland, beduidend minder dan diverse andere Europese landen. Zo leunt Duitsland voor 35 tot 40 procent op Russisch gas. “Tegelijk zijn wij door het sluiten van de gaskraan in Groningen sinds 2018 importafhankelijk,” zegt Van Geuns. “Als deze crisis tien jaar geleden had plaatsgevonden, was onze positie veel sterker geweest.”

Hoe zit het met de Nederlandse gasvoorraad?

Op de korte termijn zitten we veilig, zegt Van Geuns. De vrees dat de Nederlandse gasopslag in onder meer Norg en Grijpskerk leeg zou raken, is niet uitgekomen. Die zit momenteel voor ruim 20 procent vol. “De winter is mild verlopen en inmiddels bijna voorbij. Als het voorjaar ook niet koud wordt, kunnen we het uitzingen met de huidige voorraden, ons eigen gas en import uit Noorwegen.”

Volgens Weerplaza valt een koude periode niet meer te verwachten. “Hoogstens volgen binnenkort nog enkele relatief koude dagen van 4 à 5 graden overdag en ’s nachts iets onder nul,” zegt meteoroloog Wilfred Janssen.

Bestaat er een kans dat de Groninger gaskraan verder opengaat?

Nederland wil dat voorkomen, maar ondenkbaar is het niet. “Stel dat we een echte crisis krijgen, dan gaan andere wetten gelden,” zegt Van Geuns. “Dat is het geval als Rusland de gasleveranties aan Europa zou stoppen.” Dat kan meer Gronings gas betekenen. Afgelopen december maakte het demissionaire kabinet al bekend dat er ruim 3,5 miljard kuub meer Gronings gas nodig is om aan de vraag uit Duitsland te voldoen.

Betekent de Russische agressie dat Nederland sneller van het gas afgaat?

Energie-expert Aad Correljé van de TU Delft acht dat zeker mogelijk. “Tot nu toe was duurzaamheid het voorname argument, geopolitieke overwegingen waren vooral op de achtergrond aanwezig. Dat is nu veranderd.” Probleem is wel dat de afhankelijkheid van Rusland een langjarig project is, stelt hij. Gas kan niet zomaar van elders worden gehaald. “De gaspijpen liggen nu zo dat we enkel Russisch gas kunnen binnenhalen.” Het bouwen van meer terminals voor LNG, vloeibaar gas uit de rest van de wereld, kost eveneens jaren. De bouw van een kerncentrale duurt nog langer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden