PlusAchtergrond

Premier Mark Rutte communiceert via Facebook. Is dat erg?

Overheidscommunicatie moet via overheidskanalen, vinden D66, SP en privacywaakhond Bits of Freedom. Maar het grote bereik van Facebook lonkt, ziet premier Mark Rutte.

Beeld Screenshot Facebook

Het bericht verscheen dinsdagavond om 20:49 uur op de Facebookpagina van de minister-president en was met 513 woorden langer dan de gemiddelde Facebookpost. Mark Rutte benadrukte dat het kabinet – ondanks de mindere zichtbaarheid – ‘vanzelfsprekend continu een vinger aan de pols’ houdt en herhaalde het belang van de basisregels.

“Dat zou vanzelfsprekend moeten zijn,” leek Rutte mede namens zorgminister Hugo de Jonge te verzuchten, “maar helaas zien we dat de recente uitbraken vooral het gevolg waren van het niet naleven van de basisregels die we allemaal kennen.”

Dat is de verkeerde route, dacht Rejo Zenger van Bits of Freedom toen hij het bericht zag. “Overheidscommunicatie hoort op een website van de overheid. Het is ronduit van de zotte dat onze overheid primair publiceert op een platform dat geld verdient aan de persoonsgegevens van alle Nederlanders, met en zonder account.” 

Pop-up

Want óók mensen die geen lid zijn van het sociale medium kunnen de tekst lezen. Maar die zien wel na een paar seconden een pop-up met een grote foto van Rutte en het verzoek aan de lezer om zich in te loggen dan wel aan te melden. Bovendien is de opmaak van de pagina ook niet geschikt voor lange teksten, vindt Zenger. “Daar is rijksoverheid.nl wel op gebouwd.”

Maar die officiële overheidssite trekt op een doordeweekse avond ook geen duizenden bezoekers. Communicatiewetenschapper Judith Möller, verbonden aan de UvA, begrijpt daarom wel dat Rutte Facebook gebruikte. “Het bereik is heel groot.” Dat bewijzen de statistieken: het bericht kreeg twintig uur na plaatsing 3700 reacties, 2500 opmerkingen en werd meer dan 700 keer gedeeld. En, zegt Möller, je bereikt juist de mensen die niet of nauwelijks in aanraking komen met nieuws. “De mensen die geen krant lezen. Wat dat betreft is het heel slim.”

Dat platformen als Facebook, Twitter en YouTube zo ‘superdominant’ zijn, is juist wat Zenger van Bits of Freedom zo ergert. “Niemand ontkomt er aan. Maar plaats dan drie of vier zinnen als teaser met een linkje naar rijksoverheid.nl.”

‘Mediawijsheid’

Daar valt volgens communicatiewetenschapper Möller ‘ook wat voor te zeggen’, omdat het helpt bij ‘mediawijsheid’. “Zo zorg je dat mensen in de toekomst overheidscommunicatie weten te vinden en dat ze weten wat betrouwbare bronnen zijn.” Toch ziet zij de Facebookpost van Rutte niet als ‘een grote fout’. “Je probeert ook eventuele desinformatie op sociale media te bestrijden met informatie. Dat is juist in deze coronatijd belangrijk.” De afweging tussen bereik en betrouwbaarheid is ‘een ethisch dilemma’ en noemt ze ‘heel moeilijk’. “Op dat soort momenten ben ik blij dat ik geen politicus ben.”

Regeringspartij D66 en oppositiepartij SP, die woensdag boos reageerden op de ‘nieuwe communicatiestrategie’ van de premier, hebben de voorkeur voor een aanpak waarin het kabinet sociale media dienend maakt aan de communicatie via de eigen kanalen. Juist, zegt D66-Kamerlid Kees Verhoeven, omdat Facebook in het verleden heeft laten zien de democratie niet altijd een warm hart toe te dragen door ondoorzichtige algoritmes te gebruiken en misleidende advertenties te plaatsen. 

Verhoeven, die zich in de Tweede Kamer bezighoudt met digitale zaken, vindt het ‘niet principieel onjuist’ dat het kabinet gebruik maakt van Facebook. “Sociale media inzetten is verdedigbaar, maar niet als het alleen dáár gebeurt.”

Vakantietijd

Verhoeven keek dinsdagavond dan ook meteen op rijksoverheid.nl en zag de boodschap die de premier op Facebook verspreidde daar niet terug. Dat was geen kwade opzet, zegt een woordvoerder van Rutte, maar kostte ‘even iets meer tijd’. Er is geenszins sprake van een nieuw beleid, benadrukt hij. “We hadden ruimte nodig en Facebook biedt meer ruimte dan Twitter of Instagram. En op deze manier kun je in vakantietijd relatief veel mensen bereiken.” Het linkje naar de Facebookpost werd vervolgens ook gedeeld via Twitter, waar Rutte meer dan een miljoen volgers heeft, én de tekst werd geplaatst op rijksoverheid.nl.

Dat is hét kanaal voor ‘serieuze overheidscommunicatie’, stelt D66’er Verhoeven. Het maakt de berichtgeving ‘laconiek’ door een sociaal medium als podium te kiezen. “Er is geen onderscheid tussen andere posts.” SP-Kamerlid Maarten Hijink vat dat zo samen: “Hier zijn de vakantiefoto’s van Hugo en by the way, we vinden ook nog iets van corona. Terwijl je heel belangrijke dingen te vertellen hebt.”

‘Dansje via TikTok’

Hijink heeft samen met partijgenoot Ronald van Raak Kamervragen gesteld. Via de officiële kanalen, maar voor de zekerheid ook via sociale media. De antwoorden mogen per Kamerstuk tot hem komen, benadrukt de SP’er, ‘eventueel met dansje via TikTok’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden