Plus

Positie KLM-topman Elbers wankelt

Gaat nota bene een Canadees, na jaren van vergeefse Franse pogingen, KLM uitbenen? Als dank voor vijf jaar succes ligt komende week niet alleen het hoofd van topman Pieter Elbers op het hakblok, maar ook de zelfstandigheid van diens KLM.

Twee piloten taxiën een KLM-toestel naar de juiste gate op Schiphol. Beeld Nederlandse Freelancers

Een petitie onder KLM-personeel leverde 24.000 hand­tekeningen op, de top-150 topmanagers uitte per open brief ernstige bezwaren en minister Wopke Hoekstra van Financiën heeft de zaak al aangekaart bij zijn Franse tegenhanger.

Durft Benjamin Smith, de in augustus aangetreden topman van Air France-KLM, het aan om al die weerstand te negeren en zijn machtsgreep bij dochter KLM door te zetten? De signalen zijn omineus.

De Canadees eiste al een zetel op in de zelfstandige raad van commissarissen van KLM en heeft het nu op KLM-president Pieter Elbers voorzien. De benoemingsperiode van de 48-­jarige ras-KLM'er loopt eind maart af. Herbenoeming leek een hamerstuk, maar die is nu onzeker geworden.

Hoe kan de positie van de succestopman zo plotseling wankelen? Nog geen negen maanden geleden, na de leiderschapscrisis die ontstond doordat Jean-Marc Janaillac opstapte, gooide dezelfde Elbers hoge ogen als opvolger.

Bedreigd
Dat was de Elbers die, met de bevriende financieel topman Frédéric Gagey en zijn inmiddels al weggewerkte tegenhanger bij Air France, het concern in het ontstane machtsvacuüm in de lucht hield.

En de Elbers die, na zijn aantreden bij KLM vijf jaar geleden, met flair, verve, harde maatregelen en vooral veel overtuigingskracht KLM via diepe bezuinigingen en reorganisaties wist te laten bezuinigen om zo geld vrij te spelen om te kunnen groeien.

En het was dezelfde Elbers die met KLM veel meer passagiers, omzet en rendementsgroei boekte - en veel minder ­arbeidsonrust kende - dan probleemgeval Air France. Moet hij nu misschien wijken omdat Benjamin Smith zich door die bewezen successen bedreigd voelt? Of is het niet meer dan logisch dat een moederbedrijf het voor het zeggen heeft bij een van zijn dochters?

Vanuit Frankrijk

'Machtsgreep' en KLM zijn synoniem sinds 2004, toen de Nederlandse maatschappij door Air France werd overgenomen. Met Franse toplui was het hard knokken, waarbij KLM in de belangrijke zaken vaak aan het langste eind trok.

Smith komt echter uit een andere bedrijfscultuur, de Angelsaksische, waar besluiten gewoon aan de top worden genomen en dochters ­deemoedig dienen te luisteren. De 47-jarige oud-topman van Air Canada lijkt in zijn eerste maanden bij Air France-KLM een gouden doelpunt te hebben gescoord door in ­recordtijd de rabiate weerstand tegen elke verandering bij Air France te ­beteugelen, wat een trits Fransen voordien nooit is gelukt.

Maar Smith legt de rekening daarvoor bij KLM. Het is immers in zijn Angelsaksische denktrant goed plukken van de Nederlandse kip met de gouden eieren, om daarmee het vleugellamme lelijke eendje van Frankrijk weer op z'n poten te helpen.

Jaren geleden probeerde een van de vele Franse voorgangers van Smith al de goedgevulde kas van KLM te roven, iets wat onder Elbers kundig werd voorkomen. Maar, zo redeneert Parijs opnieuw, waarom zouden al die centjes die door KLM worden ­verdiend alleen ten goede moeten komen aan Nederland?

Ook op het persoonlijke vlak schuurt het. Elbers en KLM hebben in de ogen van Smith hun hand overspeeld met de voortdurende roep om zelfstandigheid.

Ook zou Elbers de zo ­geambieerde nummertweepositie in het concern, verantwoordelijk voor strategie, wel degelijk zijn aangeboden, maar moest hij daarvoor dan wel zijn kopmanschap bij KLM inleveren.

Toen Elbers, die intern altijd heeft laten weten KLM nooit op te zullen geven, daarvan afzag, gaf Smith de balts om Elbers op en haalde hij een van zijn paladijnen bij Air Canada naar de strategiepost.

KLM heeft Smith, die de afgelopen dagen een charmeronde maakte door Nederland, wel meer tegen de haren in gestreken. Een ­video waarin hij zich aan het bedrijf voorstelde, zou vanwege technische problemen niet bij KLM zijn 'uitgezonden' en het verzoek van Smith om de 150 topmanagers van KLM te ­ontmoeten, werd aanvankelijk afgewimpeld.

Smith zou het succesvolle hoofd personeelszaken van KLM gevraagd hebben eens in Frankrijk te komen uitleggen hoe het in Nederland wel lukte cao's te sluiten met de KLM-vliegers en cabinebonden, terwijl hun tegenhangers in Frankrijk bij het minste of geringste gingen staken. Na drie dagen stilte zou 'Amstelveen' een afgevaardigde hebben gestuurd.

Vanuit Nederland

Denkt Smith werkelijk dat KLM beter vanuit Parijs valt te besturen dan vanuit Amstelveen? Jaar na jaar heeft KLM onder eigen gezag Air France - bij de overname in 2004 de helft groter - weten te overtreffen, tot op het pijnlijke af.

KLM voegde de afgelopen vijf jaar, nota bene op het moment dat de crisis in de luchtvaart doorwoekerde, tientallen nieuwe bestemmingen toe, verving oude vliegtuigen voor moderne nieuwkomers en wist geld vrij te spelen door ook personeel en vakbonden mee te krijgen in bezuinigingen, om zo geld vrij te spelen voor die groei.

Tegelijkertijd werden de banden wel degelijk verder aangehaald. KLM en Air France werken nauwer en nauwer samen, zoals bij de ontginning van Zuid-Amerika de afgelopen ­jaren. Grote investeringen - vliegtuigen, motoren, stoelen - vinden gezamenlijk plaats.

Buiten Europa zijn de lokale en regionale organisaties van beide maatschappijen - en van vrachtdochter Martinair - al jaren ­samengevoegd. Met het kerstenen van het succesvolle KLM gaat het moederbedrijf voorbij aan de enorme inspanningen die de Nederlandse maatschappij en haar medewerkers de afgelopen jaren hebben verricht.

Buiten platte geldzucht en machtsstrijd is er geen noodzaak de touwtjes aan te halen, integendeel. Als geen ander weten KLM en regiodochter ­Cityhopper uit te puzzelen hoe zelfs op het uitgegroeide Schiphol bestemmingen kunnen worden toegevoegd, hoe vliegtuigen nog iets beter kunnen worden gevuld en hoe ze reizigers nog ­tevredener kunnen maken.

Dat vanuit Parijs gaan doen houdt een groot gevaar in: de lucratiefste bestemmingen kunnen dan via Air France worden geleid, net zoals het door Smith bewonderde voorbeeld Lufthansa doet met dochtermaatschappijen als Brussels Airlines, Sas en Austrian.

Smith kan het op een openlijk conflict laten uitlopen. Maar de benoeming van een KLM-topman - en de positie van de maatschappij - loopt formeel via de zelfstandige raad van commissarissen van KLM. De even­eens onafhankelijke eigen onder­nemingsraad van KLM kan formele procedures starten, als het zo ver komt.

En natuurlijk kan de Nederlandse regering zich laten horen, ­hoewel afspraken over zelfstandigheid al lang niet meer in steen zijn ­gebeiteld. Die obstakels passeren zou op zijn minst onbeschaamd zijn. Maar als puntje bij paaltje komt, zijn het ­precies dat: obstakels die kunnen worden omzeild.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden