PlusAchtergrond

Positie Baudet onder druk: ‘Ik denk dat Thierry het niet leuk meer vindt’

FvD-leider Thierry Baudet spreekt demonstranten toe die demonstreren tegen de coronawet op het Plein.Beeld ANP

Forum voor Democratie daalt in de peilingen, de positie van leider Thierry Baudet staat onder druk. Voor hun boek Mijn meningen zijn feiten spraken Harm Ede Botje en Mischa Cohen met vriend en vijand over de controversiële partijleider. Hans Wiegel: ‘Baudet is geen politicus.’

Het was een opmerkelijk tafereel: terwijl in de Tweede Kamer de partijen discussieerden over ‘de tijdelijke wet maatregelen Covid-19 ter bestrijding van de corona-epidemie’, posteerde de fractievoorzitter van Forum voor Democratie zich met een haperende megafoon pal voor de ingang van het parlement. Misschien had Thierry Baudet gedacht massa’s toe te spreken, maar voor het plukje demonstranten was hij prima verstaanbaar zonder geluidsversterking.

Baudet haalde uit naar het regeringsbeleid op het gebied van de coronapandemie, dat volgens hem de afgelopen maanden ‘ongelooflijk veel schade’ had aangericht. Maar, beloofde hij zijn toehoorders, hij zou doen wat hij kon om de spoedwet te stoppen.

Zijn publiek bestond die woensdag 7 oktober uit toevallige voorbijgangers en virusontkenners, die de vlag van de ‘Dutch Survivors’ trots lieten wapperen. De leider van die splintergroep, Tommy Teeuw, is aanhanger van QAnon, een wereldwijde beweging van complotdenkers. Hij beweert dat hij banden heeft met de Amerikaanse paramilitaire organisatie Wolverine Watchmen, die een rol speelde bij het recent ontmantelde complot om de gouverneur van de staat Michigan te ontvoeren en te doden.

Baudet noemde Teeuw en zijn mededemonstranten ‘moedig’ en vond hun komst naar het Binnenhof ‘getuigen van een vrije en open geest die ik te weinig zie in Nederland’.

Erkenbrand

Het was niet de eerste keer dat Tweede Kamerlid Baudet zich openlijk inlaat met radicaal-rechtse (complot)denkers. In 2017 zaten Baudet en Freek Jansen, voorman van de Forumjongeren, in een Amsterdams hotel urenlang te praten met de Amerikaanse white supremacist Jared Taylor. Wat tot nu toe niet bekend was: daarbij was ook Fausto Lanser aanwezig, een van de oprichters van de rechts-radicale groep Erkenbrand. Dat Baudet met een Erkenbrander aan tafel zat is pikant, omdat hij op vragen van journalisten altijd heeft verklaard dat hij afstand nam van die organisatie.

Freek Jansen, ondertussen, is door een voormalig werkgever beschuldigd van nazisympathieën. Baudet heeft daar nooit op gereageerd en voor zover bekend is er nooit intern onderzoek naar gedaan.

Baudet leek aanvankelijk de conservatieve stroming te vertegenwoordigen in de Nederlandse politiek. Maar waar conservatieven streven naar behoud en hooguit geleidelijke veranderingen, manifesteert Baudet zich meer en meer als een rechtse revolutionair. Toen hij zijn aanhangers beloofde ‘de huidige leiders te vervangen en te verslaan’ had hij niet per se verkiezingen in gedachten. Meerdere malen zinspeelde hij op een ‘burgeroorlog’. 

Bij elke aanzet tot opstand tegen de Haagse elite, of die nu komt van fanatieke boeren of virusontkenners, is Baudet nooit ver weg om het vuurtje verder aan te wakkeren.

FVD-voorman Thierry Baudet tijdens het vierde partijcongres van Forum voor Democratie.Beeld ANP

Duistere ideeën

Om zijn wereldbeeld te onderbouwen grijpt hij terug op de ideeën van radicaal-rechtse denkers als de Franse schrijver en collaborateur Pierre Drieu la Rochelle. In het Franse tijdschrift Valeurs Actuelles liet Baudet zich bewonderend uit over de Fransman. In diens roman Gilles kiest de hoofdpersoon voor het fascisme, voor de strijd. ‘Elke dag wordt er gevochten in ons eigen lichaam, talloze bacteriën worden vernietigd. Alles in het leven wordt bereikt door middel van gevechten. Wie niet vecht, sterft.’

De rol van vijandige bacteriën, in het boek de Joden, is bij Baudet voor de moslims. Door massa-immigratie naderden we een point of no return, aldus Baudet in Valeurs Actuelles. Dan zouden we ‘voor dezelfde duivelse keuze komen te staan als die tussen de twee wereldoorlogen: accepteren om als slaaf te leven of om de strijd aan te gaan’. Hijzelf koos voor de strijd: ‘We moeten nu radicaal handelen.’

Toen Baudet zijn opwachting maakte als politicus bleven die duistere ideeën nog onder de oppervlakte. Al had hij in de woorden van publicist Rutger Bregman ‘altijd al vrij krankjorume ideeën’, de ‘mainstream media’ hielden van hem: knap, gepromoveerd, rechts-conservatief en broodnodig voor de diversiteit. Dankzij een uitgekiende verkiezingscampagne werd hij de intellectueel met het andere verhaal, een nieuw-rechts geluid dat minder plat en xenofoob leek dan dat van Geert Wilders en zijn PVV. Op de golven van de brexit en de verkiezing van Donald Trump in Amerika presenteerde Baudet met Forum een volwaardig alternatief voor de ‘oude politiek’.

Hij formeerde een team onder leiding van Henk ‘de tank’ Otten die een campagnemachine optuigde met een sterke nadruk op sociale media. Zo wist Forum uit te groeien tot een factor van belang. Otten, zelf niet erg mediageniek, zag in Baudet de ideale ‘posterboy’ om zijn eigen politieke ambities mee te verwezenlijken. In maart 2019 verschoven ze samen het politieke landschap tijdens de Provinciale Statenverkiezingen.

Maar na ruzies en conflicten is van de 28 virtuele zetels nog maar een kwart over en het einde van de glijvlucht in de peilingen lijkt nog niet in zicht. In de achterban van de partij wordt gemord over meerdere dingen. Baudet benadrukte, in lijn met Trump, het door wetenschappers ernstig betwijfelde belang van hydroxychloroquine in de bestrijding van Covid-19. Begin oktober bleek dat de accountant van de naar eigen zeggen grootste ledenpartij niet kan garanderen dat de opgegeven ledenaantallen ook werkelijk kloppen. Baudet had zichzelf royaal vergoedingen toegekend, naast zijn inkomsten als volksvertegenwoordiger. Ook liet hij zich in met virusontkenners als rapper Lange Frans en Tisjeboy Jay. Baudet, vinden sommige partijgenoten, moet zich niet laten meeslepen door complotdenkers en zich als vanouds concentreren op massa-immigratie en de Europese Unie.

Afhaken

Daarbij vergeten ze dat Baudet zelf al jaren complotten ziet, met als gemene deler de ‘zelfhaat’, de ‘oikofobie’, van de westerse elite. De Europese Unie is in zijn ogen een samenzwering van het politieke establishment, dat landen wil overleveren aan islamitische immigranten. En het idee van een energietransitie is volgens hem ‘klimaatreligie’, gebaseerd op ‘voodoogeloof met regendansen over de invloed van de mens op het klimaat en absurde Ark-van-Noach-achtige spookverhalen over zeespiegelstijgingen’.

Aan zowel massamigratie als klimaatmaatregelen zouden onzinnige ‘westerse schuldcomplexen’ ten grondslag liggen. Het Westen moet volgens Baudet in de ogen van een niet nader benoemde ‘elite’ per se boeten voor de bereikte welvaart.

Zelfs degenen die hem na zijn ‘boreale’ overwinningsspeech bij de Provinciale Statenverkiezingen van vorig jaar bleven steunen, dreigen nu af te haken. Een van hen, ondernemer en opiniemaker Rutger van den Noort, riep onlangs op tot een leiderschapsverkiezing binnen Forum voor Democratie. Als tegenkandidaat noemde hij onder anderen senator en gemeenteraadslid Annabel Nanninga, een van de weinige Forumleden die zich weleens onafhankelijk opstelt ten opzichte van Baudet. Van den Noort vroeg zich af of Baudet wel in staat is in een coalitie samen te werken: ‘Bij mij begint de twijfel toe te slaan of Thierry Baudet de beste persoon is om dit in het huidige politieke landschap te bereiken.’

Hij is niet de eerste die twijfelt aan Baudets politieke kwaliteiten. Leermeesters als de Leidse rechtsfilosoof Andreas Kinneging en de Britse schrijver-psychiater Theodore Dalrymple raadden hem ooit af om zich met de politiek in te laten. Zijn karakter maakt samenwerking lastig, vonden zij destijds al.

‘Zelfs als je Baudet niet arrogant of ijdel wenst te noemen,’ zei Kinneging tegen het Algemeen Dagblad, ‘dan is Thierry nog steeds erg overtuigd van zijn eigen gelijk. Dat lijkt me onhandig in een coalitieland.’ Dalrymple betwijfelt of Baudet ooit politieke macht kan bereiken. ‘Daarvoor moet hij compromissen sluiten, maar Thierry is vooral sterk in het uitlokken van coalities bij zijn tegenstanders.’

Zelfs de conservatieve denker Roger Scruton (1944-2020), hét rolmodel van Baudet, twijfelde kort voor zijn dood hardop aan zijn vroegere discipel. ‘He’s over the top. Hij voelt de nuances niet. Hij is vooral populair omdat hij er goed uitziet op tv.’

Een andere mentor, VVD-erelid Hans Wiegel, die Baudet kent sinds 2012, distantieerde zich in De Telegraaf van hem. De VVD’er omschreef Baudet ooit als ‘vrolijk, pienter, iemand die zich conservatief durft te noemen’. Wiegel had, volgens zijn recent verschenen biografie, ‘eenzelfde zwak voor deze ijdeltuit als destijds voor Fortuyn: een kwajongen die de appels uit de tuin komt stelen en dan zijn slachtoffer uitlacht; hadden ze de schutting maar hoger moeten maken’.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) en Premier Mark Rutte, Thierry Baudet (FvD) tijdens het Tweede Kamer debat over het coronavirus. Het virus is sinds het laatste coronadebat begin september bezig aan een flinke opmars.Beeld ANP

‘Voor mij hoeft het zo niet’

Baudet riep Wiegels hulp in als informateur bij de coalitiebesprekingen in Zuid-Holland, waar FvD bij de Provinciale Statenverkiezingen de grootste partij was geworden. En Wiegel zei ja. ‘Het is een aparte jongen, laten we wel wezen. En dat vond ik interessant.’

Dat hij nu afstand neemt, komt doordat Baudet een Kamerdebat gebruikte voor het vervaardigen van nepnieuws. Forum zette een filmpje van een debat tussen Baudet en CDA’er Pieter Omtzigt online waarin was geknipt en geplakt en gaf het de titel ‘Baudet ontmaskert Omtzigt’. In zijn Telegraafcolumn noemde Wiegel dat ‘flauwekul’ en verzocht hij Baudet ‘afstand te nemen van fake news’. “Nee,” zegt Wiegel nu, “Thierry heeft natuurlijk niet gereageerd op mijn column. Maar hij vond het vast niet leuk.”

Het zou Wiegel ‘volstrekt niet verbazen’ als Baudet het straks wegens dalende peilingen en aanhoudende conflicten binnen zijn partij voor gezien houdt. “Als je de peilingen ziet voor de komende verkiezingen in maart verwacht je geen knallende overwinning. Ik denk dat Thierry het gewoon niet echt leuk meer vindt.”

Dat is volgens Wiegel ook niet vreemd. Waar Geert Wilders naar zijn mening een ‘politieke vakman’ is en Pim Fortuyn ‘standpunten verdedigde waar iets in zat, waarvan je dacht: ja verdikkeme, hij heeft gelijk’, ontbreekt dat volgens Wiegel bij de Forumleider. “Fortuyn was een heel andere man, die had gevoel voor de politiek. Baudet is geen politicus, geen Kamerlid, dat vak beheerst hij niet. Maar hij is ook niet dom, dus misschien zegt hij wel: voor mij hoeft het zo niet meer. Ze zitten nu met zijn tweeën in de Tweede Kamer, plus die afgehaakte VVD’er, en wie weet vindt hij zo’n klein gezelschap wel zo plezierig.”

Groter dan een partij

Een van Baudets andere vrienden, de historicus Geerten Waling, probeerde in Elsevier de politicus van nu te begrijpen. Waling en Baudet kennen elkaar ruim tien jaar. Ze interviewden ooit samen de voormalige leider van het Front National Jean Marie Le Pen en reisden in 2016 door de Verenigde Staten, waar ze op de foto gingen met de rechtse activist Milo Yiannopoulos.

Waling, die zijn vriend ook al afraadde om de stap naar de politiek te zetten, vroeg zich in Elsevier af waarom Baudet voormalige vrienden van GeenStijl tegenwoordig ‘kartelstutters’ noemt, waarom hij De Telegraaf ‘pro-regering’ noemt en waarom hij flirt hij met virusontkennende rappers. Walings verklaring is in lijn met de conclusie van Mijn meningen zijn feiten: Baudet lijkt helemaal niet uit te zijn op een carrière als parlementariër, al gaat hij de bijbehorende publiciteit en financiële voordelen niet uit de weg.

‘Voor Baudet is de politiek een uitstapje dat hem niet mag afleiden van zijn grotere project: een lange mars door de instituties,’ stelt Waling. ‘Waar het grote publiek schampert over zijn magisch-realistische vergezichten, raken steeds meer getalenteerde jongeren in de ban van zijn revolutionaire conservatisme.’

Baudet wil Nederland veranderen met een kleine groep getrouwen. Het gaat hem om een culturele revolutie, het terugdraaien van de in zijn ogen rampzalige gevolgen van de revolte van mei ’68. De linkse studenten van toen hebben alle maatschappelijke sleutelposities in handen gekregen, is zijn redenering. En dat verander je niet vanuit je Kamerbankje.

Dat hij zichzelf zo bewust in de marge van de parlementaire politiek plaatst, is niet verrassend. Hij voorspelde weliswaar al in zijn studententijd dat hij minister-president zou worden, maar Baudet heeft een hartgrondige afkeer van het Haagse establishment.

Schrijver Daan Heerma van Voss, die in de Forumleider ooit de hoofdpersoon zag van een roman over een populistische parlementariër, beschouwt dat als de kern van Baudets levenshouding: ‘Hij wijst alles af waar hij juist graag bij had willen horen, maar waar hij niet wordt geaccepteerd.’ Dat mechanisme speelde hem parten in de wetenschap, de literatuur, de muziek en de journalistiek. ‘En elke tegenslag lijkt hij te ervaren als totale vernedering.’

Op basis van Baudets toespraken en uitspraken in de media en van gesprekken met tientallen mensen om hem heen, komt in Mijn meningen zijn feiten een beeld naar voren van iemand die niet zozeer werkt aan een carrière als parlementariër, als wel aan een eigen zuil: een jeugdbeweging, een wetenschappelijk instituut, een uitgeverij, een onregelmatig verschijnend krantje. En sinds dit jaar een eigen journaal, waarin hij afwisselend presentator, commentator en geïnterviewde kan zijn. Anders dan bij de publieke en commerciële omroepen wordt hij in dat FvD-journaal nooit tegengesproken.

Op het partijcongres in Barneveld in november 2019 kwam de Forumbubbel tot leven. Duizenden partijleden laafden zich daar aan de ideeën van hun intellectuele leidsman. Hoe groot zal die groep blijven? Gelet op de geluiden uit de Forumgelederen en de reacties op sociale media krimpt het gezelschap dat zich door Baudet naar een betere wereld wil laten leiden. En blijven alleen de echte believers over, zoals de Forumjongeren, die rond het kampvuur tijdens het zomerkamp in de Ardennen hun leider bezongen. In Mijn Kapitein verheerlijkt de – anonieme – tekstschrijver Baudet op de melodie van geuzenlied Merck toch hoe sterck:

‘Mijn kapitein soeverein aan het roer/

Die ied’re boot van de vloot goed weet te sturen/

ziet, hij geniet, overziet het rumoer, legt hen die liegen, bedriegen in de luren/

Zie de trotse Thierry staan/ zie de vijand beven/

De renaissance komt eraan/ dat is een gegeven’

Een paar coupletten later wordt de tekst ronduit grimmig, met een onverholen oproep tot geweld: ‘Voor verraders is geen plaats, laat ons de messen slijpen.’

Mijn meningen zijn feiten; De wording van Thierry Baudet. 
Harm Ede Botje en Mischa Cohen
Uitgeverij Atlas Contact
375 pagina’s
€22,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden