PlusAchtergrond

Politieke biografie Lodewijk Asscher: een sorry te veel

Het Amsterdamse politiek wonderkind Lodewijk Asscher zou in Den Haag de PvdA gaan redden. Reden voor journalist Wilfred Scholten een boek over hem te schrijven. Maar zoals dat gaat bij de PvdA: bij verschijnen staat de volgende leider alweer klaar.

Politiek leider Lodewijk Asscher houdt een toespraak tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.  Beeld ANP
Politiek leider Lodewijk Asscher houdt een toespraak tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.Beeld ANP

Lodewijk, portret van een stoïcijns optimist zou het boek gaan heten. Over Lodewijk Asscher gaat het lijvige epistel nog steeds. Maar de ondertitel heeft de schrijver, Wilfred Scholten, op het allerlaatste moment moeten veranderen in Val van een politiek talent. Zuur is het: heb je vier jaar aan een biografie gewerkt, verlaat de hoofdrolspeler op het moment van publicatie met de staart tussen de benen de politiek.

Nog altijd is de vraag: wat heeft Amsterdammer Asscher, oud-wethouder, oud-vicepremier en vanaf 2017 de man die de PvdA er weer bovenop zou helpen, de kop gekost? De toeslagenaffaire, dat staat vast, het schandaal waarbij de overheid zich tegen zijn eigen burgers keerde en waarin Asscher als voormalig minister van Sociale Zaken een van de sleutelrollen vervulde. Maar hoe dan? Waarom ging hij weg, nadat hij eerder met bravoure had aangekondigd te willen blijven als lijsttrekker van de PvdA?

Ook Scholten komt er in zijn te elfder ure toegevoegde epiloog niet helemaal uit. Werd hij pootje gelicht door zijn concurrenten van GroenLinks en de SP? Was het zijn partij, vol met Harry’s – de spreekwoordelijke ooms die met hun chagrijn elke verjaardag tot een hel weten te maken? Het was een bestuurslid van de lokale afdeling van Krimpen aan den IJssel die hem het laatste zetje gaf door met een motie van wantrouwen te wapperen, vlak nadat Asscher deemoedig zijn excuses had aangeboden. Voor een mes in de rug kun je nog altijd prima terecht bij de sociaaldemocraten.

Methode-Asscher

Of was het toch Asscher zelf, vol van fatsoen en eerlijkheid? Waarom miste hij als minister de signalen van burgers in nood? Is hij een grotere technocraat dan hij zelf denkt? ‘De gevraagde clementie,’ schrijft Scholten, ‘was een sorry te veel.’ En: ‘Het leek wel of Asscher de lessen uit de eerste helft van zijn loopbaan, als wethouder in Amsterdam, steeds weer in de praktijk bracht. Zich profileren op successen en mislukte projecten op een laconieke manier van zich afwerpen (of om clementie vragen).’

Het was zijn eigen methode-Asscher waarin hij zich verslikte, aldus Scholten. ‘Een goed gevoel voor politieke communicatie gecombineerd met een flinke dosis opportunisme en zelfvergeving, werd hem uiteindelijk fataal’. Maar vreemd blijft het: terwijl het kabinet geen enkel krasje op leek te lopen van de toeslagenaffaire, was het Lodewijk Asscher die de volle laag kreeg. Een mysterie waar ook Scholten de vinger niet achter heeft gekregen.

Het doet je wel afvragen: was Asscher de man die de PvdA ging redden van een rolletje in de marge in de Haagse politiek, na de smadelijke nederlaag van 2017 toen de PvdA nog maar negen zetels overhield in de Tweede Kamer? Was hij werkelijk de wonderboy die zijn partijgenoten zo graag in hem zagen? Ondanks de vermetele pogingen van Scholten om hem op het schild te hijsen is dat nog maar zeer de vraag.

Winst met een randje

Asscher heeft niet veel verkiezingen gewonnen. En als hij won, zat er altijd een randje aan. In 2006, bij de megaoverwinning van de PvdA in Amsterdam, bleek lijsttrekker Asscher voorbij te zijn gestreefd door de nummer twee op de lijst: Ahmed Aboutaleb, de huidige burgemeester van Rotterdam. Bij de Europese verkiezingen van 2019 werd de PvdA tot veler verrassing de grootste. Maar was dat nou op het conto van Asscher te schrijven of op die van de Europese Spitzenkandidat Frans Timmermans?

Scholten: ‘Asscher is sympathiek maar niet charismatisch. Timmermans is niet sympathiek maar wel charismatisch.’

Asscher was vooral de man die met de hulp van een reclamegoeroe zijn partij weer op de rails probeerde te krijgen. Eigenlijk zonder van die partij te houden. Een man die graag in het rijtje Willem Drees, Joop den Uyl en Wim Kok was geëindigd, maar zich vaker gedroeg als burgemeester in oorlogstijd: meebuigen tot er van je geloofwaardigheid weinig over is.

Gaat Den Haag Lodewijk Asscher missen? Misschien. In Den Haag is het geheugen kort en het mededogen klein. Inmiddels is Lilianne Ploumen aangetreden als zijn opvolger, de zevende leider die de PvdA er binnen een kleine twintig jaar doorheen heeft gejaagd.

Gaat Asscher Den Haag missen? Tegenstribbelend is hij er in 2012 heen gegaan. Een combinatie van plichtsbesef en geldingsdrang hielp hem over de streep, maar echt thuis voelde hij zich er nooit. Hij werd er niet wat hij in Amsterdam was: de koning van de Stopera.

Burgemeester van Amsterdam

‘Als hij echt een stoïcijns optimist is, zien we Lodewijk Asscher ongetwijfeld wel weer ergens terug,’ schrijft Scholten. ‘Misschien als bewindspersoon, misschien als burgemeester van Amsterdam, zijn grote wens.’

Dat is nog niet eens zo’n gekke gedachte: na het vertrek in 2010 van Job Cohen (ook al zo’n gevallen PvdA-leider) wist hij zichzelf al eens in de positie van waarnemend burgemeester te manoeuvreren. Hij genoot. ‘Als de hoofdpersoon uit een jongensboek,’ schrijft Scholten. ‘De ambtsketen voelde als een lauwerkrans. Het smaakte naar meer.’

Wilfred Scholten: Lodewijk, de val van een politiek talent. Uitgeverij AmboAnthos, €24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden