Plus Interview

Pieter Omtzigt: ‘Politieke partijen zijn idealen kwijtgeraakt’

CDA-Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt is de nachtmerrie van menig Nederlandse bewindspersoon én van internationale politici. De Twentse oerparlementariër over getallen en zijn strijd tegen onrecht.

Pieter Omtzigt: ‘In de Grondwet staat nergens dat alleen Kamerleden van de oppositie de regering moeten controleren.’ Beeld ANP

Pieter Omtzigt (45) heeft een heftig jaar achter de rug. Met zijn onderzoeken zette hij kwaad bloed in Azerbeidzjan en Malta. Ook privé was het intensief. “Het was alles bij elkaar extreem stressvol. Mijn vader en schoonvader zijn overleden.”

Tien jaar is hij getrouwd met zijn Syrisch-orthodoxe echtgenote uit Turkije, CDA-fractieleider in Enschede. Ze hebben vier kinderen. De wereldpolitiek is dichtbij als ze in de kerk met vluchtelingen spreken.

“De discussies in de Syrische gemeenschap zijn scherper. Ze komen uit Irak, Syrië en Turkije. Die kijken met een scherpe blik naar onze samenleving. Wat mij opvalt is dat we in Nederland weinig besef hebben over waar we vandaan komen. En dat de periode van rust die wij sinds 1945 hebben gehad, zeer betrekkelijk is.”

Zijn cijferliefde ontdekte Omtzigt op de middelbare school. “Wat anderen met taal hebben, heb ik met getallen en modellen.” Hij studeerde econometrie en Italiaans in Exeter en Rome.

Bent u een nerd?

Hij lacht. “Ik ben op een statistisch onderwerp gepromoveerd: problemen met kleine hoeveelheden data die je niet met normale tests kunt analyseren. Een nerd? Laat anderen dat maar bepalen. Zo’n studie in het buitenland heeft me wel leren doorpakken.”

Krijgt u een kick van het getallen ontrafelen?

“Ja. Het komt voor dat ik het telefoonnummer van mensen onthoud, niet hun naam. Meer specifiek betekent het dat ik eerst de grafieken en tabellen van de miljoenennota bekijk en pas later de tekst. Maar het is zo erg geworden dat ik naar mínder modellen verlang.”

Waarom?

“Er is de misvatting dat je met een model de werkelijkheid in je greep hebt. Dat je dan weet hoeveel elektrische auto’s er over tien jaar worden verkocht. Hoe een model in het echt uitpakt, is in Den Haag niet relevant. Politieke partijen sturen met modellen, maar zijn idealen kwijtgeraakt over de samenleving.”

“Het lijkt alsof wij in Den Haag sturen op de modeluitkomsten. Dat zagen we bij mijn strijd over de subsidie van elektrische auto’s zoals de Mitsubishi Outlander en de Tesla. Daar zijn voorspellingen gedaan tot 2030 terwijl niemand dat model wetenschappelijk heeft gecontroleerd. Vervolgens wordt dat wéér gebruikt!”

Wat is het risico van doorgeschoten technocratisering?

“Het risico is dat er eigenlijk geen keuzes meer gemaakt worden over onze samenleving. Wetenschappelijke instituten zijn vrijwel weg­gevaagd. Politieke partijen zijn afhankelijk geworden van planbureaus die bijbels schrijven over beleid. Voor verkiezingen strepen partijen dan wat hokjes aan: dit model lijkt ons wel leuk. De samenleving is complexer dan dat.”

Hoe ontwikkelde u het vermogen niet alles te slikken wat naar de Kamer wordt gestuurd?

“Door mijn cijferachtergrond. Als een minister of staatssecretaris cijfers weigert die de Kamer vraagt, dan wil ik dat evaluatierapport én weten in hoeveel gevallen het is misgegaan. En als de regering dan geen idee heeft, zijn er twee mogelijkheden: ze proberen het te verbergen of ze weten het echt niet. In beide gevallen is er een serieus probleem.”

Was het lastig voor u dat het CDA ging regeren na jaren van oppositie ?

“In de Grondwet staat nergens dat alleen Kamerleden van de oppositie de regering moeten controleren. Het zelfreinigend vermogen is niet zo groot in Nederland. Precies dat is wel je rol als Kamerlid. Niet ten koste van alles klappen voor de regering, maar kritisch controleren of wat ze doen goed is.”

Wat is uw drive?

“Een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Ik kan er niet tegen als iets gebeurt wat niet klopt. Ik kon niet de andere kant opkijken toen ik zag dat mijn ex-fractievoorzitter in de Raad van Europa miljoenen had aangenomen van Azerbeidzjan en dat om merkwaardige redenen het rapport over politieke gevangenen verworpen werd. Ze betaalden ook grote groepen parlementariërs. Ik dacht: zo, dit gaan we opschonen.”

Wat voor krachten maakt u dan los?

“De klus met die Europese corrupte politici, daarvan heb ik vaak gedacht: dit is het einde van mijn politieke carrière in de Raad van Europa. Wie ik nu tegenover me heb – dat ga ik niet trekken. Maar het is gelukt. Samen met een Duitse sociaaldemocraat hebben we er dertien collega’s uitgemikt.”

U maakte voor de Raad van Europa ook een rapport over Malta, waar een onderzoeks­journalist was vermoord die over de Panama Papers publiceerde. Waarom doet u dat?

“Malta zit in de Europese Unie en die is zo sterk als de zwakste schakel. In Malta geven ze visa aan Libische strijders, daarmee kun je naar Neder­land komen. Met een bankvergunning op Malta kun je ook in Nederland bankieren. En als degene die de Panama Papers ontdekt wordt vermoord in Malta, dan hebben we met zijn allen in de EU een probleem.”

U sprak met de premier van Malta.

“Het is het meest ijzige gesprek dat ik ooit heb gehad. Hij kwam met vijf man tegenover me zitten. Hij nam zijn minister van Justitie mee en zijn stafchef, die in al die Panama Papers een centrale rol speelt.”

U kreeg ­bodyguards op Malta.

“Dat was de inschatting van de Nederlandse veiligheidsdiensten. Ik denk dat er wel iets in beweging is gezet. We hebben een lijst gemaakt van wat er allemaal niet klopte en wat ze zelf hebben beloofd en nooit hebben gedaan. Heel bijzonder dat er tot in Mongolië ministers bankaccounts in Panama hadden. Overal, van IJsland tot in Mongolië, traden er ministers en parlementsleden af. Behalve in Malta.”

Droom

“Ik had het idee weleens de politiek in te gaan, maar die politieke droom raakte snel uit zicht, want ik ­studeerde en Florence en Rome, dat is niet de makkelijkste manier om op het Binnenhof te komen. Bij de Tweede Kamer­verkiezingen van 2002 en 2003 werd me ­gevraagd te solliciteren voor een plek op de CDA-lijst. Pas de tweede keer deed ik dat.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden