Pia Dijkstra (D66).

Plus Interview

Pia Dijkstra: ‘Mijn euthanasieplan wordt niet begraven’

Pia Dijkstra (D66). Beeld ANP

Kamerlid Pia Dijkstra, het medisch-ethische geweten van D66, zet haar controversiële initiatiefwet door waardoor ouderen die klaar zijn met hun leven onder begeleiding kunnen sterven. “Ik zie dat het kabinet geen haast heeft. Dat vind ik heel jammer.”

In haar niet aflatende gevecht om mensen op hoge leeftijd die hun leven voltooid achten het recht te geven op euthanasie, was Kamerlid Pia Dijkstra deze zomer in Zwitserland. Ze ging mee op werkbezoek met de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde naar Dignitas, de internationale organisatie die daar euthanasie voor buitenlanders regelt.

“In Zwitserland ziet men euthanasie als een mensenrecht,” vertelt de oud-nieuwslezeres en D66-politica daarover. “Artsen en andere levenseindebegeleiders helpen daar mensen die euthanasie willen, meestal met een medische oorzaak. De patiënt moet het wel zelf doen en het traject kost geld.”

Dijkstra hoort al langer van ouderen in Nederland dat zij ook de keuze willen hebben om waardig deze wereld te verlaten. “Deze optie moet niet onbereikbaar zijn, dat besef is aangenaam voor hen.” In gesprekken met haar eigen bejaarde vader praat Dijkstra ook over dit dilemma. “Mijn vader is 92 jaar, hij zegt: ‘Ik wil straks niet in een situatie terechtkomen dat ik niet meer voor mezelf kan zorgen.’ En het zou hem geruststellen om de keuze te hebben eruit te mogen stappen als het niet meer gaat.”

Is het een kwestie van beschaving dat ouderen mogen sterven wanneer ze willen?

“Je moet de mogelijkheid tenminste bieden aan senioren, naast alle opties die er al zijn. Daarom denk ik dat we die maatschappelijke wens politiek moeten vertalen. Het kabinet heeft hierover in de vorige regeerperiode zelf een voorstel gedaan, daar was toen een meerderheid voor. De huidige situatie is moeilijker in te schatten. Tegenstanders vinden dat ouderen moeten accepteren dat ze ouder worden en dingen niet meer kunnen. Lijden hoort voor hen bij de laatste levensfase. Ik denk daar anders over.”

De ChristenUnie zegt: als een oudere niet meer wil leven, moeten we daarmee als maatschappij aan de slag totdat deze persoon geen doodswens meer heeft.

“Een gevoel van voltooid leven hoeft van mij ook niet per se tot de dood te leiden. Mensen die deze stap absoluut niet willen zetten, moeten we iets bieden en daar is dit kabinet ook mee bezig. Maar als een oudere er klaar mee is, willen we toch niet dat diegene het kanaal in moet lopen of een potje pillen moet gaan slikken om zichzelf van het leven te beroven? Want dat gaat ook heel vaak mis.”

CDA-minister De Jonge komt nu begin 2020 met een onderzoek naar de omvang van de groep mensen die klaar is met het leven. De publicatiedatum is al een paar keer doorgeschoven. Saboteert de minister uw plan?

“Laat ik het zo zeggen: Ik zie dat het kabinet geen haast heeft. Dat vind ik heel jammer. De minister voelt de urgentie duidelijk minder dan ik.’’

In de wandelgangen zeggen christelijke partijen: dit voorstel wordt deze regeerperiode begraven.

“Nou, dan hebben ze pech. Want dit plan wordt niet begraven, het gaat gewoon in de Kamer behandeld worden. Sterker nog: ik zal dit wetsvoorstel snel indienen, begin komend jaar. Ik kan me voorstellen dat uit het onderzoek zaken naar voren komen die voor mij nog van belang zijn bij de precieze formulering in de wet. Maar het is wel ontzettend belangrijk dat we de hete aardappel niet vooruit blijven schuiven. Daarom zeg ik nu: ongeacht de uitkomsten van dat onderzoek ga ik met mijn voorstel komen.’’

Die donorwet heeft u ook geregeld, daar rekende niemand op. Hoe groot acht u uw kansen nu?

“Ik denk dat het wel kan lukken als ik laat zien dat ik er serieus mee bezig ben en doorga. Belangrijk is ook dat de Raad van State er zoals altijd een oordeel over gaat geven, waar ik ontzettend benieuwd naar ben. Want we zijn de eerste ter wereld die met zoiets komen! Je moet wel realistisch zijn: dit wetsvoorstel gaan we niet deze kabinetsperiode door de Tweede én Eerste Kamer krijgen, maar ik zie dat zeker niet als mislukking. Zo’n plan vergt veel overleg en discussie in het parlement. Het is geen wet die je er even snel doorheen jast. Over de euthanasiewet is ook dertig jaar gesoebat hè!”

U wilt in uw voorstel gebruik maken van een levenseindebegeleider. Wat is dat?

“Ik wil geen arts hiermee belasten, want die zal vooral met een medische blik kijken naar een verzoek. Denk dus vooral aan andere professionals die ingeschreven staan in het zorgregister en een extra opleiding hebben gevolgd om hiervoor in aanmerking te komen. Zoals een verpleegkundige. Deze persoon wordt een spin in het web voor iemand met een stervenswens. Diegene zal over een langere periode een aantal gesprekken voeren, zo mogelijk ook met de naasten van de persoon. Maar ook alternatieven aandragen voor de dood en mensen eventueel doorverwijzen naar hulpverleners.”

Het vorige kabinet gebruikte voor de doelgroep de omschrijving ‘mensen op leeftijd’. U vond eerder dat ouderen minstens 75 jaar moeten zijn om recht te krijgen op euthanasie als ze levensmoe zijn. Wat wordt het nou?

“Wat is ‘op leeftijd’? Zodra de AOW ingaat? In een burgerinitiatief werd eerder 70 jaar voorgesteld. En ik heb zelf in een allereerste versie ooit de leeftijd van 80 genoemd. Dus het is behoorlijk arbitrair, zo’n grens. Ik moet de komende maanden nog bij juristen checken of een omschrijving van de groep in plaats van een concrete leeftijdsgrens geen problemen oplevert. Maar het moet geen wet voor hulp bij zelfdoding worden voor iedere volwassene.”

Waarom is dit voorstel zo belangrijk voor u?

“Ik zit bij D66 omdat deze partij staat voor individuele keuzevrijheid en zelfbeschikking. Ik kan me zo goed inleven in mensen die zelf over hun sterven willen gaan. Tegenwoordig wordt het verschil tussen je biografische leven en je biologische leven steeds groter. Je levensverhaal kan voor je gevoel af zijn, maar door de technologische vooruitgang kunnen we je lichaam steeds langer aan de praat houden. Jan Terlouw, overigens een zeer actieve man op hoge leeftijd, zei ooit eens tegen me: ‘Pia, we worden gewoon te oud.’ En dat kan ik me heel goed voorstellen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden