PlusInterview

Pia Dijkstra (D66) over haar wet voltooid leven: ‘Dit is voor een selecte groep bedoeld’

Pia Dijkstra (D66) tijdens een debat.Beeld ANP

Coalitieafspraken en corona zorgden voor langdurig uitstel, maar vrijdag stuurt D66-kamerlid Pia Dijkstra eindelijk haar omstreden initiatiefwet ‘voltooid leven’ naar de Tweede Kamer. Het voorstel, dat ouderen wiens leven af is euthanasie toestaat, zet de verhoudingen met coalitiepartners CDA en CU op scherp. 

Eigenlijk had het wetsvoorstel Waardig Levenseinde al lang en breed bij de Tweede Kamer moeten liggen, erkent Dijkstra. Vorig jaar september beloofde ze het ‘binnenkort’ in te dienen. Nu is het pas zover. “De coronacrisis en het rapport van de commissie Van Wijngaarden zorgden voor vertraging,” vertelt het medisch-ethisch geweten van D66.  

De commissie Van Wijngaarden moest onderzoeken hoeveel senioren ‘lijden aan het leven’ en wat voor mensen het betreft. Het onderzoek rolde in 2017 als typisch Haags compromis uit de formatie tussen D66, VVD, CDA en ChristenUnie en bracht Dijkstra’s wetsvoorstel in een jarenlange winterslaap. 

Toen het rapport eind januari uiteindelijk arriveerde, bleek het kritischer dan verwacht. Hoogstens 10.000 senioren van 55-plus kennen een langdurige doodswens, de groep ouderen is bovendien zeer verschillend en opvallend vaak onderdeel van een lagere sociale klasse. 

Waarom was indienen tijdens de lockdown geen optie?
“Dat vond ik ongepast. Nederland kampte met een zeer ernstige crisis, die de volledige aandacht van de politiek en dus ook onze fractie vergde.” 

Door de vertraging is de kans dat er deze kabinetsperiode over gestemd wordt minimaal. Een wetstraject vergt al snel 9 maanden.
“De kans is inderdaad klein, maar misschien moet je dat ook niet willen. Zo’n principieel onderwerp vergt een uitgebreide behandeling. Dat wil ik niet doorduwen.”

Waarom niet gewacht tot na de verkiezingen van maart?
“We zijn het aan onze kiezers verplicht. Medische ethiek is voor mijn partij ontzettend belangrijk, veel mensen hebben mede om die reden op D66 en op mij gestemd.  We hebben bovendien altijd beloofd ons wetsvoorstel deze kabinetsperiode in te dienen. Daar zijn harde afspraken met de VVD, CDA en ChristenUnie over gemaakt.” 

Door het late tijdstip lijken CDA en ChristenUnie hun zin te krijgen. Zij zeiden uw voorstel te ‘begraven’.
“Het is niet begraven, want ik dien het in. Het wordt gewoon in de Tweede Kamer behandeld en er gaat over gestemd worden. Hoe dan ook.”

Hebben Hugo de Jonge en Gert-Jan Segers een belletje gekregen?
“We hebben afgesproken elkaar in de coalitie niet te verrassen. Naar goed gebruik meld ik dit vooraf netjes.”

Voordeel van de vertraging is wel dat D66 zich met ‘voltooid leven’ kan profileren in de komende verkiezingscampagne. Daar gaat het haar echter niet om, zegt Dijkstra die zich al sinds het burgerinitiatief
Uit Vrije Wil uit 2010 in het onderwerp heeft vastgebeten. “Kiezers associëren ons er toch wel mee.” 

Ze toont begrip voor de weerstand bij de christelijke partijen, die het leven koste wat kost willen beschermen. De in Franeker geboren Pietje Aafke Dijkstra (1954) groeide op in een protestants, doopsgezind milieu. Ze studeerde enkele jaren theologie en regisseerde voordat ze bekend werd als nieuwslezer bij het NOS journaal onder meer radio-kerkdiensten voor de IKON. 

Dijkstra beklemtoont dat stervenshulp niet bij alle gelovigen moeilijk ligt. “Bij doopsgezinden is persoonlijke vrijheid om te geloven wat je wilt juist zeer belangrijk. Op mijn achttiende werd ik gedoopt en schreef ik daarbij zélf mijn belijdenis.” Tijdens haar studie theologie dreef ze af van de kudde. “Ik begrijp de denkwereld van een Gert-Jan Segers echter goed. Tegelijk denk ik: omdat je tegen bent, hoef je anderen toch niet te belemmeren?” 

Vertel nog eens waarom ‘voltooid leven’ zo gewenst is?
“Er is een groep ouderen die hun leven af vindt. Ze zeggen: ik ga elke avond slapen met de hoop dat ik niet meer wakker word. Voor die groep wil ik onder strenge voorwaarden euthanasie mogelijk maken. Het probleem wordt groter nu dankzij de voortschrijdende medische ontwikkelingen het verschil tussen je biologische en je biografische leven toeneemt.”

Critici vrezen dat uw wet de deur opent naar veel meer ouderen die uit het leven stappen.
“Dat is nergens op gebaseerd. Sowieso betreft het een kleine groep, iemand moet minstens 75 jaar oud zijn. Naar aanleiding van de commissie Van Wijngaarden leg ik in mijn wet bovendien extra nadruk op de professionele levenseindebegeleider, die het gesprek met mensen aangaat over hun stervenswens. Die beoordeelt dus niet of het kan, maar kijkt samen waar die wens vandaan komt en of er alternatieven zijn. Ook geef ik meer aandacht aan de familie en de huisarts of behandelend arts.” 

Uw twijfelde lang over een minimum leeftijdsgrens. Het wordt 75 jaar.
“Alleen een omschrijving levert te veel juridische problemen op, zeggen experts. Met 75 jaar wordt duidelijk dat dit echt voor een selecte groep is bedoeld. Leeftijdsgrenzen zijn in Nederlandse wetten bovendien zeer gebruikelijk.”

De commissie Van Wijngaarden bekritiseerde de term ‘voltooid leven’. Die is te rooskleurig, zo eenduidig is de stervenswens van ouderen vaak niet.
“Van Wijngaarden heeft een punt, maar tegelijk is die term zo ingeburgerd, iedereen weet waar je het over hebt. In de Memorie van Toelichting van mijn wet ga ik er extra uitvoerig op in.”  

Hoe groot schat u de kans op een meerderheid? Behalve VVD, PvdA en GroenLinks lijken er weinig voorstanders.
“Het gaat spannend worden. Het wachten is eerst op de Raad van State die over drie maanden met een advies komt. Net als bij de Donorwet wordt dit voor veel partijen een vrije kwestie. Ik sta open voor verbeteringen en ben altijd bereid om zo mogelijk aanpassingen te doen om partijen of Kamerleden te overtuigen.”

U bent inmiddels 65 jaar. Gaat u opnieuw de Tweede Kamer in om deze wet tot een goed einde te brengen?
“Daar ga ik deze zomer over nadenken op vakantie in Drenthe en thuis. Na het reces neem ik een besluit. Bij komende verkiezingen in maart zit ik 11 jaar in de Tweede Kamer.  Als ik me opnieuw kandidaat stel, ga ik er vol voor en doe ik het ook voor de volle vier jaar.” 

U kreeg ruim 120.000 voorkeursstemmen in 2017, meer dan Pieter Omtzigt. Voelt u een morele verplichting om door te gaan?
“Die stemmen neem ik zeker mee in mijn overwegingen. Tegelijk hangt dit wetsvoorstel niet af van mij. We hebben bij D66 altijd uitstekende Kamerleden gehad. Mocht ik het niet doen dan heb ik er alle vertrouwen in dat collega's mijn werk voortzetten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden