Plus

Peilingen niet perfect: kleine partijen verrassen vanavond

De kans dat de VVD vandaag de grootste partij wordt, lijkt groot. Toch kan de verkiezingsuitslag vanavond voor verrassingen zorgen. Want peilingen zijn niet nauwkeurig, zo waarschuwen peilers zelf.

Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren), Joost Eerdmans (JA21) en Kees van der Staaij (SGP) tijdens een verkiezingsdebat van de NOS. De lijsttrekkers van de kleine partijen stonden dinsdag tegenover elkaar tijdens Nederland Kiest: De Stemming. Beeld ANP
Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren), Joost Eerdmans (JA21) en Kees van der Staaij (SGP) tijdens een verkiezingsdebat van de NOS. De lijsttrekkers van de kleine partijen stonden dinsdag tegenover elkaar tijdens Nederland Kiest: De Stemming.Beeld ANP

Dat de peilingen er flink naast kunnen zitten, bleek nog geen twee jaar geleden. Bij de Europese verkiezingen in mei 2019 won de PvdA onverwacht. Een ‘bizarre comeback’, noemde toenmalig PvdA-leider Lodewijk Asscher het. Vrijwel alle peilers rekenden in de week voor de verkiezingen op een tweestrijd tussen VVD en Forum voor Democratie. Dat liep anders.

Ook bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2017 zaten er flinke verschillen tussen de peilingen en de uitslag. De VVD werd veruit de grootste met 33 zetels, maar op de dag voor de verkiezingen voorspelden peilers slechts 27 tot 29 zetels voor de partij van Mark Rutte. En GroenLinks werd door peilbureau I&O Research op 20 zetels gepeild, maar dat werden er uiteindelijk 14.

“Peilingen zijn onnauwkeurig,” waarschuwt onderzoeker Peter Kanne van I&O Research. “Het is geen exacte wetenschap. Als peilers proberen we de werkelijkheid zo veel mogelijk te benaderen. Maar er zijn altijd verschillen. Toch denken we dat wij de grote lijnen, de machtsverhoudingen, er netjes mee kunnen laten zien.”

Veel nieuwsmedia – ook deze – putten bij voorkeur uit de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van de peilingen van I&O Research, Ipsos/EenVandaag en Kantar. Die Peilingwijzer rapporteerde dinsdag 34 tot 36 zetels voor de VVD, gevolgd door de PVV (18 tot 20 zetels), D66 (17 tot 19 zetels) en CDA (16 tot 18 zetels).

‘Goede inschatting’

Volgens Tom Louwerse van de Universiteit Leiden, de drijvende kracht achter de Peilingwijzer, geven de slotpeilingen voor verkiezingsdag vaak een goede inschatting van de krachtsverhoudingen. “Maar eigenlijk elk verkiezingsjaar is er wel een flinke verrassing: een partij die minimaal 5 zetels meer of minder haalt dan in de slotpeilingen.”

Opinie-onderzoeker Kanne ziet dit jaar een ‘totaal unieke situatie’. "Ik doe dit werk sinds 2004 en altijd was het spannend: welke partij wordt de grootste? Tot aan verkiezingsdag spande het er nog om. Maar nu is dat niet zo. Tussen de nummer 1 en de nummer 2 is een enorm gat.’’

Doordat iedereen ervan uitgaat dat de VVD toch wel zal winnen, hebben deze verkiezingen een heel andere dynamiek. Kanne: "Minder mensen zullen strategisch stemmen. Bij een tweestrijd zijn kiezers geneigd om één van de twee koplopers te steunen, om te voorkomen dat de ander wint. Nu lijkt dat niet nodig.’’ In 2012 waren er veel strategische stemmers. Toen won de VVD met 41 zetels, de PvdA werd tweede met 38 zetels. Uiteindelijk stapten die twee partijen samen in een kabinet.

Nieuwkomer

“Als de strategische stem uitblijft, kan dat een aantal effecten hebben,” verwacht Kanne. “Zo zou het kunnen dat partijen als GroenLinks, D66 en SP stemmen gaan verliezen aan kleine partijen als Volt en de Partij voor de Dieren. Het is goed mogelijk dat kiezers dit keer meer met hun hart stemmen. Dat ze bijvoorbeeld een partij als Volt wel sympathiek vinden, en die nieuwkomer een kans willen geven.”

Ook sluit Kanne niet uit dat de VVD toch niet zo hoog gaat eindigen. “Veel mensen denken: Die VVD-stem is toch wel binnen, Rutte heeft mijn stem niet meer nodig om te winnen. Dat is zeker een zorg binnen de VVD.”

Een groot deel van de kiezers is nog zwevend, zegt Kanne. “Dat is ook een reden dat peilingen nooit waterdicht zijn. Sommige kiezers bepalen pas in het stemhokje welk vakje ze rood maken.”

Kanne denkt dat de omstandigheden vandaag ideaal zijn voor kleine partijen om door te breken. “Vanwege corona is het mogelijk dat de opkomst lager uitvalt. Hoe minder kiezers, hoe lager de kiesdeler die bepaalt hoeveel stemmen er nodig zijn om één zetel te halen.”

Het zou dus kunnen dat naast JA21 en Volt ook nieuwkomers als Bij1, Code Oranje, de BoerBurgerBeweging en Nida in de Kamer komen. “Zelf verwacht ik veel van de groei van de Partij voor de Dieren,” zegt Kanne. “In onze peiling staat die partij op 5 zetels, maar op basis van hun campagne vermoed ik dat zij het beter zullen doen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden