PlusAchtergrond

‘Pechgeneratie’ zonder studiebeurs neemt geen genoegen met duizend euro: ‘Ik voel me genaaid’

Eerder protesteerden studenten al op de Nieuwmarkt tegen het ontbreken van een goede compensatie voor de leenstelselgeneratie. Beeld ANP
Eerder protesteerden studenten al op de Nieuwmarkt tegen het ontbreken van een goede compensatie voor de leenstelselgeneratie.Beeld ANP

De duizend euro die een student van de leenstelselgeneratie krijgt ter compensatie, ís geen compensatie. Op het Museumplein vragen studenten zaterdag aandacht voor de ‘valse start’ van hun werkende bestaan.

Raounak Khaddari

Wie ‘studentenleven’ zegt, zegt: pasta pesto’s, swapfietsen, dagen blokken voor een tentamen en vanuit de kroeg de collegezaal in rollen. Tegenwoordig kan stress om de studieschuld in datzelfde rijtje. Het hangt als een donkere wolk boven ons hoofd, zegt student Joep van Dijk (21) over zijn studieschuld. Van Dijk heeft nu een studieschuld van 25.000 euro en zit in zijn tweede jaar politicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Ik ga ook nog een master doen, dus ik moet nog twee jaar. Mijn schuld gaat oplopen en dat geeft nog meer stress. Heel veel stress.”

Van Dijk is ook voorzitter van de SRVU ­studentenvakbond en hij zit in de Facultaire Studentenraad (FSR). Op zaterdag werkt hij als vuilnisman in de milieustraat. Hij doet al deze dingen naast elkaar omdat hij geen studie­vertraging wil. Van Dijk: “Een studie mag niet alleen leren en reproduceren zijn. Het is juist ook zelfontplooiing en theorie in de praktijk brengen, al wordt dat ons wel heel moeilijk gemaakt.”

De druk om snel af te studeren noemt hij ‘enorm’ en in combinatie met zijn werkzaamheden ‘zwaar’. “Ik zit op het randje van overwerkt zijn en tegelijkertijd heb ik het gevoel dat ik niet genoeg doe voor een degelijke toekomst. En in de toekomst zit ik met een studieschuld.”

Schamele compensatie

Zaterdag is Van Dijk samen met – naar verwachting – duizenden anderen bij ‘het grootste studentenprotest in jaren’ op het Museumplein om te protesteren tegen de in hun ogen schamele compensatie voor het leenstelsel. Bouke van Balen (24) is daar ook, omdat hij zich net als andere studenten die tussen 2015 en 2022 zijn gaan studeren ‘genaaid voelt’. Van Balen studeert filosofie en psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en heeft een schuld van circa 75.000 euro. Hij begon met studeren toen het leenstelsel werd ingevoerd en is dit jaar klaar, net nu het leenstelsel is afgeschaft.

Acht jaar later, in 2023, keert de basisbeurs terug. De circa 1,1 miljoen studenten die de naam ‘pechgeneratie’ of ‘leenstelselgeneratie’ hebben gekregen, worden ‘gecompenseerd’. Al mag dat geen compensatie heten als het aan Ama Boahene, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) ligt. In totaal stelde het kabinet een miljard beschikbaar. Boahene: “Een miljard euro klinkt als heel wat, maar als je het gaat omrekenen, is dat ongeveer duizend euro per student.”

Kleine 14.000 euro

De LSVb wil dat studenten met terugwerkende kracht worden gecompenseerd voor een bedrag van de maandelijkse basisbeurs. Uitwonende studenten krijgen dan ongeveer 280 euro per maand. “Als je vier jaar studeert betekent dat een compensatie van een kleine 14.000 euro,” zegt Boahene.

Haags beleid dat in een tijdsbestek van acht jaar is ingevoerd én weer is afgeschaft voor zo’n grote groep, is uniek te noemen. Deskundigen kennen geen ander voorbeeld, de bevriezing van de lerarensalarissen tussen 2010 en 2012 omwille van bezuinigingen, lijkt er nog het meest aan te raken. Door die maatregel liepen docenten een loonstijging van bijna 5 procent mis die nooit is doorgevoerd, schreef arbeidseconoom Frank Cörvers in zijn promotieonderzoek naar de onderwijsarbeidsmarkt.

Maar anders dan docenten, moeten studenten nog beginnen aan hun werkende bestaan. Volgens de LSVb-voorzitter is er nu een relatief kleine groep studenten die door ‘Haags handelen’ een valse start maakt. “Sommige studenten zijn thuis blijven wonen, zijn niet op uitwisseling gegaan of deden geen bestuursjaar uit angst voor een hoge schuld terwijl deze dingen bij je ontwikkeling horen.’’

Afhankelijker van ouders

Ook bij deze kwestie geldt: de mensen met de minste middelen worden het hardst getroffen. Uit het Studentenonderzoek van 2021 van het Nibud blijkt dat studenten in het hoger onderwijs sinds de invoering van het leenstelsel in financiële zin afhankelijker zijn geworden van hun ouders. “Het stelsel gaat ervan uit dat ouders kunnen bijdragen, maar met een inkomen rond anderhalf keer modaal is dat nog heel lastig. Studenten met draagkrachtige ouders kunnen studeren zonder te hoeven lenen, anderen beginnen hun loopbaan met een financiële achterstand,’’ licht Nibud-directeur Arjan Vliegenthart toe.

De ouders van Valentijn van den Heuvel (21) kunnen hem financieel steunen, nu hij international media and entertainment management studeert. Ze betalen een groot deel van zijn kamer in Amsterdam en ook zijn studie. “Ik schaam me er niet voor, maar ik ben wel terughoudend om dat te vertellen. Om me heen hoor ik verhalen van anderen die bijvoorbeeld niet uit huis kunnen of niet in Amsterdam kunnen wonen, omdat hun ouders niet kunnen helpen. Dat vind ik pijnlijk.’’

Om inzichtelijk te maken hoe groot het probleem is van de zogenoemde pechgeneratie, maakte Van den Heuvel bij zijn stagebedrijf filmproductiebedrijf Bruut Amsterdam een film waarin studenten vertellen hoe hoog hun studieschuld is en wat dat met hen doet. Het is zijn manier om íets te doen met deze situatie. “Ik dacht: dit probleem moet menselijk worden. Om eerlijk te zijn: pas toen ik al die studenten sprak, ontdekte ik hoe groot het probleem voor individuen is. De enige stress die ik heb ervaren tijdens mijn studie is of ik mijn deadlines zou halen. Er zijn duizenden studenten die stressen over hun bijbaan, hun rekeningen, hun studie én hun studieschuld. Er zit een generatie in permanente stress.”

Lenen

Ruim twee derde van de studenten ontvangt geld van de ouders. Dat is 10 procent meer dan in 2017 en vergeleken met 2015, toen de ondervraagden nog niet onder het huidige leenstelsel vielen, zelfs 15 procent hoger. Ook het bedrag dat ze krijgen is met 46 euro gestegen naar gemiddeld 211 euro per maand. Volgens het CBS bedraagt de totale studieschuld van Nederlandse studenten 24,4 miljard euro. Sinds de invoering van het leenstelsel in 2015 is het bedrag verdubbeld. Studenten tussen de 25 en 30 jaar hebben een gemiddelde schuld van 19.100 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden