Interview

Paul Vugts en Wouter Laumans over hedendaagse criminelen: ‘Er wordt veel te weinig gekeken naar waar die misdaad vandaan komt’

Misdaadverslaggevers Paul Vugts (l) Wouter Laumans. Beeld Dingena Mol
Misdaadverslaggevers Paul Vugts (l) Wouter Laumans.Beeld Dingena Mol

Parool-misdaadverslaggevers Paul Vugts en Wouter Laumans volgen al decennialang de Amsterdamse en Nederlandse misdaad. Taghi stond daarin lang centraal, maar hun zwaartepunt verschuift – of is reeds verschoven: niet voor niets heet de Taghi Podcast nu de Parool Misdaadpodcast. ‘Jongens in Zuidoost die elkaar doodschieten kun je niet los zien van het politieke beleid van de afgelopen tien jaar.’

Marijne Beijen

Voor abonnees: een speciale misdaadeditie

Lees ook onze special over de stand van het (misdaad)land, met de belangrijkste verhalen over tien jaar cocaïneoorlog in de straten van Amsterdam. Exclusief voor abonnees: lees de special hier.

De Nederlandse onderwereld lijkt steeds vaker uit te halen naar de bovenwereld. Afgelopen week bleek dat voormalig minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus zwaar beveiligd wordt vanwege ‘ernstige dreiging’ vanuit de georganiseerde criminaliteit. En zeker sinds de moorden op Derk Wiersum en Peter R. de Vries staan de woorden Nederland en narcostaat regelmatig naast elkaar. Is dat terecht? We maken de balans op met misdaadverslaggevers Wouter Laumans en Paul Vugts.

Iedereen kent zijn naam en hij zit vast in afwachting van zijn vonnis. Maar dat de ‘nieuwe’ Taghi allang opereert, lijkt me evident.

Paul Vugts: “Het is verleidelijk om te denken in tijdperken Willem Holleeder, Gwenette Martha, Ridouan Taghi. Maar er zijn inderdaad altijd een paar Taghi’s tegelijkertijd. Nederlandse, internationaal opererende, cocaïnesyndicaten. Denk aan Bolle Jos, die ook op Europols most wanted-lijst staat. Wij zien eigenlijk nooit het begin van zo’n organisatie – dat kan ook niet. Maar we horen soms jarenlang: je moet eens naar die en die kijken.”

Jullie worden niet zo snel ‘verrast’?

Vugts: “Wouter heeft wel eens ‘Takki’ teruggevonden in oude aantekeningen. Taghi, maar dan verkeerd geschreven, iemand die die naam ergens noemde. Maar voordat je dat in verband ziet, moet de recherche wel een bepaalde lead hebben.”

Wouter Laumans: “De onderwereld is een groot piramidespel. De toplaag gaat eraf, die worden geliquideerd of vastgezet. Het hele zwikkie schuift een laagje op. In het begin handelt iedereen in pais en vree. Maar op een gegeven moment breekt de pleuris uit, gaan ze elkaar doodschieten, en komen die organisaties opeens in het zicht. Dat ging zo met de Hollandse netwerken. En nu weer.”

Ik zou bijna zeggen: ze zijn voorspelbaar.

Laumans: “Dat zijn ze ook. Lang was er een gangbare route: mensen beginnen met etteren op een straathoek, vervolgens een inbraakje. Dan komen ze na een gewapende overval eens vast te zitten. Als ze een keer geld maken, investeren ze in drugshandel. En zo groeien ze door.”

Vugts: “Inmiddels slaan ze stappen over. Het zijn ook niet allemaal kolommen die los van elkaar opereren, het is fluïde. Organisaties werken elkaar tegen, en dan weer samen. Het is opportunisme: ze investeren samen wanneer het uitkomt.”

Is de ‘stijl’ van misdaad geraffineerder geworden? Slimmer?

Vugts: “Nee, juist niet. Lang dáchten criminelen wel slimmer te zijn, met versleutelde PGP-telefoontjes. Tot de overheid uitvond hoe ze ín die telefoontjes kwamen. Een goudmijn. De winst van de organisatie, hun onzichtbaarheid, werd met terugwerkende kracht het grote verlies. Keihard bewijs.”

Wat is er wel wezenlijk anders?

Vugts: “Digitale communicatie was een enorme vooruitgang voor de organisaties. Ze moesten ook wel, want wat wel nieuw is sinds tien à vijftien jaar, is de globalisering. Nederlanders met posities in Midden- en Zuid-Amerika, Dubai, Marokko, Turkije. Je kunt ook niet samen meer gaan wandelen in het bos, zoals Holleeder deed.”

Uit jullie eindejaarsstuk over 10 jaar drugsgeweld in Amsterdam: ‘Anno 2022 stellen aanklagers, advocaten, wetenschappers en journalisten om de haverklap vast dat geen enkele vorm van de gebruikelijke preventie de reeds jong geharde criminelen stuit.’ Hoe merken jullie dat?

Laumans: “Je ziet dat er sinds de dubbele liquidatie in de Staatsliedenbuurt in 2012 steeds zwaarder gestraft wordt op geweld. Met name het Amsterdamse hof heeft daarin een naam gekregen. Vroeger was het credo ‘appelleren is riskeren’ een mogelijkheid. Nu is het bij liquidaties bijna eerder regel dan uitzondering dat je in hoger beroep een hogere straf krijgt.”

Vugts: “Laatst was er iemand die 25 jaar had gekregen, voor betrokkenheid bij het voorbereiden en plegen van verschillende liquidaties. Bij het hof kreeg hij opeens levenslang. Hij zag dat totaal niet aankomen.”

Het ministerie van Justitie en Veiligheid predikt graag: ‘De tijd van wegkijken is voorbij.’

Laumans: “Ja, dat is politiek, hè. Het ministerie maakt graag mooie sier met strenger straffen. Waar niet of veel te weinig naar gekeken wordt, vind ik, is waar die misdaad vandaan komt. Als je ziet op welke wijken wij focussen – Amsterdam-Zuidoost, Geuzenveld-Slotermeer, West, een stukje Noord – dat is niet toevallig, hè? Dat zijn de armste wijken van de stad.”

Vugts: “De partijen die zo hard roepen ‘harder aanpakken, steviger straffen’, hebben daar jeugdzorg, ggz, buurthuizen en andere voorzieningen wegbezuinigd. Makkelijk praten, dat ze met harder straffen stappen aan het zetten zijn. Het is andersom. De ellende van jongens in Zuidoost die elkaar doodschieten is niet los te koppelen van het politieke beleid van de afgelopen tien jaar. Je moet niet doen alsof je het aan het oplossen bent, je hebt het veroorzaakt.”

‘Diep in de kern’ zijn Vugts en hij een soort sociologen, zegt Laumans. Ze zien en beschrijven hoe in Amsterdam jonge gasten steeds eerder en op steeds grotere schaal de criminaliteit in worden gelokt, vaak hevig beïnvloed door beloftes van grote sommen geld en luxe. En hoe hun families meegetrokken worden in de val.

Op welke manier zien jullie zulke jongens in zo’n criminele spiraal belanden?

Vugts: “Neem Joey AK, van hem is bekend dat hij geld ‘geeft’ aan arme gezinnen. Hij heeft daarmee meer aanzien in de buurt dan heel politiek Den Haag bij elkaar en maakt daar maximaal gebruik – lees: misbruik – van. Zo werft hij jonge gasten.”

Laumans: “Voor die jongens werkt ‘generale preventie’ niet: iemand twintig jaar geven, zodat de ander het uit zijn hoofd laat om iets vergelijkbaars te doen. Die denken: ik krijg misschien 50.000 euro. En dan ben ik uit de shit. Iemand zei ons laatst: als kinderen volwassen misdaden begaan, wil dat nog niet zeggen dat het volwassenen zijn. En dat is een hele belangrijke.”

De gedachte: als die kinderen niet willen deugen, dan gaan we die ook maar eens keihard aanpakken, lijkt steeds gangbaarder te worden, merkt Laumans op. “Dat mantra doet het goed in de soundbites van talkshows. Maar lost geen moer op.”

In Amsterdam lijken er ondertussen door de politie steeds meer panden te worden opgerold met daarbinnen honderden kilo’s cocaïne.

Vugts: “Dat is ook zo. Maar de marktprijs blijft hetzelfde.”

Laumans: “Die daalt zelfs. De inflatie heeft geen effect op de coke, een gram is nog altijd 50 euro. Wat betekent dat? Dat cocaïne goedkoper aan het worden is. Omdat er zo veel is.”

Vugts: “En als het verdienmodel zo exorbitant blijft, dan blijft het aanlokkelijk om in te stappen. Dat wordt versterkt doordat sommigen geen alternatief zien. Het is rapper, profvoetballer of crimineel.”

Laumans vult aan: “Allemaal korte termijn, maar dat is ook hoe die mensen leven. Ik probeer me in onze stukken echt altijd te verplaatsen in de vraag: wat beweegt iemand? Daarom zitten we ook bij al die ‘kleine’ strafzaken. Omdat je daar criminele ‘carrières’ ziet ontstaan.”

Wat valt jullie de afgelopen jaren verder op?

Laumans: “Politici roepen vaak, als er jonge jongens betrokken zijn: waar zijn die ouders? Nou, die zijn vaak keihard aan het werk, om de gigantische huurprijzen en dure boodschappen te betalen.”

Vugts: “Wij spreken veel moeders uit arme wijken. Die vertellen: we willen wel thuis zijn, maar we hebben twee banen.”

Laumans: “It’s the economy, stupid. Lage lonen en de marktwerking en bezuinigingen van afgelopen tien, vijftien jaar hebben effect op levens, op toekomsten. In de rechtszaal worden die jongens platgeslagen – terecht hè, want ze plegen heel ernstige delicten. Maar aan de voorkant doen we niks. Dweilen met de kraan open.”

Hoe terecht is de kreet: ‘Nederland, narcostaat’?

Laumans: “Sinds 2012 zagen we al aankomen: de georganiseerde misdaad gaat uiteindelijk de bovenwereld raken. Niet dat we zieners zijn hoor, maar je kon erop wachten. En wanneer zijn de ogen écht opengegaan? Niet toen misdaadblogger Martin Kok werd vermoord. Niet toen de broer van kroongetuige Nabil B. werd vermoord. Maar toen advocaat Derk Wiersum werd doodgeschoten.”

Vugts: “Politici zijn nu niet naïef meer. Dit zijn geen on-Nederlandse toestanden meer, dit is de realiteit.”

Hoe zien jullie je rol als misdaadjournalisten daarin?

Vugts: “De aanwas van jonge jochies is een van onze hoofdthema’s. Jongens die worden geronseld als kanonnenvoer, terwijl de toon van hun opdrachtgevers kil is: ‘M’n kleintjes zijn gepakt, ik moet nieuwe hebben.’ We maakten bijvoorbeeld al eens een uitgebreid portret over een jonge jongen uit Zuidoost die geworven was om in de Antwerpse haven coke uit te halen. Daar gaat iets mis, hij vlucht en valt in het water. Dood. 18 jaar. Daar schrijven we dan zo’n groot stuk over, omdat dat óók tekent wat er in Amsterdam gaande is.”

Laumans: “We willen niet blijven hangen in beschrijvingen van exceptioneel crimineel gedrag en onderzoeken ook de vraag: hoe kómt dit nou? Zodat je verder boven de materie uitstijgt. Daar streven we naar.”

Elke zaterdag maken Paul Vugts en Wouter Laumans een groot misdaadverhaal. Elke twee weken verschijnt er een nieuwe aflevering van de Parool Misdaadpodcast, voorheen de Taghi Podcast. Luister alle afleveringen hieronder.

Tip Het Parool via Whatsapp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden