PlusAnalyse

Ouders, leg die telefoon eens weg in 2020

‘Ouders die hun aandacht constant richten op hun telefoon, zijn niet genoeg beschikbaar voor het kind.’Beeld Jip van den Toorn

Een goed voornemen voor ouders: minder op de smartphone in 2020. Jonge kinderen die niet genoeg emotionele feedback krijgen, hebben later meer kans op psychiatrische problemen.

De wereld is overdonderend voor ­baby’s, dreumesen en peuters. Wie de veiligheid van de baarmoeder gewend is, wordt geregeld overspoeld door alles wat zich daarbuiten afspeelt. Wie voor het eerst honger ervaart, de knie stoot of een stofzuiger ziet, wordt overmand door onbekende emoties.

“Jonge kinderen weten vaak niet wat hun overkomt in het alledaagse leven,” zegt kinder- en jeugdpsychiater Marja van ’t Spijker. “Ze worden bedolven onder nieuwe indrukken en kunnen overstuur raken. In dat soort situaties is een ouder nodig om de emoties van het kind tot bedaren te brengen. Uit zichzelf kunnen kinderen dat niet.”

‘Still face experiment’

Dat principe is het belangrijkste onderdeel van de hechtingstheorie: om de eigen emoties te leren herkennen, begrijpen en kanaliseren heeft het kind een ouderfiguur nodig. Vader of moeder kan het overdonderde kind tussen 0 en 4 jaar geruststellen door contact, empathische gezichtsuitdrukkingen, zachte aanrakingen en zoete woorden. Die voortdurende communicatie tussen ouder en kind is een ‘natuurlijke, ritmische dans’, aldus Van ’t Spijker.

“Onderzoeken tonen het belang van die wisselwerking tussen ouder en kind,” zegt klinisch psycholoog Carolien Gevers. Het ‘still face experiment’ laat bijvoorbeeld zien hoe een kind in de stress schiet als de moeder een alerte en begripvolle houding ineens verruilt voor een uitdrukkingsloze blik. Zonder emotionele feedback van een ouder beginnen de meeste kinderen van 1 tot 2 jaar binnen twee minuten te huilen.

“En precies daarin schuilt het gevaar van de mobiele telefoon,” zegt Van ’t Spijker, die in het kader van haar opleiding tot systeemtherapeut een scriptie schreef over het socialemediagebruik in gezinnen. “Ouders die hun aandacht constant richten op hun telefoon, zijn onvoldoende beschikbaar voor emotionele feedback aan het kind. Met alle gevolgen van dien.”

Cannabis

Gebrek aan ouderlijke aandacht vergroot de kans dat het kind de eigen emoties niet goed leert reguleren. Die kinderen lopen meer risico op psychische aandoeningen, zegt Gevers. “Het vermogen jezelf te troosten, te bemoedigen en gerust te stellen is een belangrijke beschermende factor tegen stoornissen.”

Van ’t Spijker, kinder- en jeugdpsychiater in Haarlem, ziet het dagelijks. Ze komt bij jongeren en jongvolwassenen over de vloer die zijn vastgelopen en psychiatrische problemen hebben. Ze gaan bijvoorbeeld niet meer naar school, raken gedeprimeerd en blowen de hele dag.

“Cannabis is een veelgebruikt middel om hevige emoties te dempen,” zegt Van ’t Spijker. Ook anorexia en automutilatie zijn soms copingmechanismen voor een te overwel­digend gevoelsleven.

Wat is voor ouders een gezonde manier om met hun telefoon of tablet om te gaan?

Van ’t Spijker: “De stelregel is dat een jong kind ongeveer 70 procent van de tijd iemand nodig heeft die emotioneel beschikbaar is. Daar bedoelen we mee dat diegene de behoeftes van het kind opmerkt, juist interpreteert en er passend op reageert.”

“Overigens hoeft het niet altijd de ouder te zijn die emotioneel beschikbaar is voor het kind. Een juf op een kinderdagverblijf of een opa is ook goed.”

Is het niet van alle tijden dat ouders even niet met hun aandacht bij het kind zijn? Een ouder die kookt of even met een vriend of vriendin spreekt, is toch ook niet goed beschikbaar?

Gevers: “Toch is dat anders dan de manier waarop een smartphone de aandacht van de volwassene trekt. Het is makkelijker om de aardappels even te laten koken of een gesprek met een vriendin af te breken, dan de smart­phone opzij te schuiven. Die apparaten zijn interactief. Ze hebben een veel grotere aantrekkingskracht en weten je aandacht op meesterlijke wijze te trekken en te houden. Er kan een reactie op je appje komen, een ­like bij je foto op Instagram of iets anders dat je een soort directe beloning oplevert. Je kunt thuis op de bank via je telefoon met zoveel mensen communiceren, dat de communicatie met je eigen kind erbij inschiet.”

Welke invloed heeft intensief smartphone­gebruik door ouders op de problematiek die u over tien jaar ­tegenkomt?

Van ’t Spijker: “Dat is moeilijk te voorspellen. Het is niet bekend hoeveel kinderen last hebben van het mediagebruik van hun ouders. De ontwikkeling van psychiatrische stoornissen als gevolg van smart­phonegebruik van ouders is in de wetenschap ook onontgonnen terrein, maar op grond van de hechtings­theorie kun je verwachten dat sommige kinderen erg op zichzelf zijn gericht of juist steeds op zoek zijn naar bevestiging door de ander. Ook snel gefrustreerd raken en weinig mentale veerkracht hebben, past daarbij.”

Hoe kijkt u naar jongeren die zelf veel gebruikmaken van hun telefoon en sociale media?

Van ’t Spijker: “Daar maak ik me in algemene zin minder druk over, al leidt het soms tot slaap- en concentratieproblemen. In zo’n 90 procent van de gevallen is communicatie via computers of smartphones echter geen enkel probleem voor jongeren. Het zorgt zelfs voor meer verbondenheid.”

“Maar ik maak me wel ernstige zorgen over ouders die niet beschikbaar zijn voor hun jonge kinderen, omdat hun aandacht uitgaat naar de smartphone. Ouders zouden daarop gewezen moeten worden, bij bijvoorbeeld consultatiebureaus, de huisarts of de crèche.”

Checklist ouders bij smartphonegebruik:

- Realiseer je je dat je door intensief ­telefoongebruik minder beschikbaar bent voor je kind?

- Hoe vaak, waar en wanneer gebruik je je telefoon?

- Voer je weleens een gesprek met je kind terwijl je ogen gericht zijn op je beeldscherm?

- Zijn er momenten dat je met je volle aandacht aanwezig bent bij je kind?

- Probeer je je kind vaak vast te leggen met de camera van je telefoon, of probeer je ook in het moment te zijn?

- Realiseer je je dat jouw kind op dezelfde manier zal omgaan met de mobiele telefoon als jij?

- Heb je er weleens aan gedacht samen met je kind op je smartphone te kijken?

Cijfers mediagebruik

Bijna alle gezinnen met kleine kinderen hebben een of meer mobieltjes of smartphones (98 procent), een of meer computers (95 procent) en een of meer televisies (96 procent), becijferde Mediawijzer vorig jaar. Meestal zijn er ook een of meer tablets aanwezig (83 procent). Buiten werktijd kijken ouders dagelijks zo’n twee uur op smartphone, tablet of computer. Ze kijken zo’n anderhalf uur televisie.

Carolien Gevers, klinisch psycholoog en psychotherapeut (Ermelo, 1950) werkte jarenlang in de ggz. Tot voor kort had ze een eigen praktijk in Amsterdam.
Marja van ’t Spijker, kinder- en jeugdpsychiater (Oegstgeest, 1973) werkt bij een ggz-instelling in Haarlem. Ze behandelt jongeren met ernstige psychiatrische problemen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden