PlusAchtergrond

Oud-journalist vermoedt doofpotaffaire binnen koningshuis: ‘Koning Willem II werd vermoord door schizofrene zoon’

De overleden Willem II, met naast hem geknield koningin Anna Paulowna. Achter de koning staat zijn lijfarts, prof. dr. Everard, die twee weken nodig had om een gebrekkig overlijdensbericht zonder doodsoorzaak te formuleren.  Beeld Herman Frederik Carel ten Cate/Koninklijke Verzamelingen
De overleden Willem II, met naast hem geknield koningin Anna Paulowna. Achter de koning staat zijn lijfarts, prof. dr. Everard, die twee weken nodig had om een gebrekkig overlijdensbericht zonder doodsoorzaak te formuleren.Beeld Herman Frederik Carel ten Cate/Koninklijke Verzamelingen

Intriges, chantagepraktijken, omkoopschandalen, maîtresses en bastaardkinderen: de geschiedenis van ons koningshuis omvat talloze voorbeelden van affaires die het daglicht niet konden verdragen. Maar moord? Nee, daarvoor zijn de Oranjes altijd te braaf geweest. Toch? Frans Peeters: ‘Het staat voor mij als een paal boven water dat koning Willem II door zijn zoon om zeep is gebracht.’

Frenk der Nederlanden

Bijna twintig jaar heeft Frans Peeters, tot zijn pensionering in 2007 journalist van Vrij Nederland en Het Parool, met tussenpozen gewerkt aan Koningsmoord op Het Loo. In het woensdag verschenen boek toont hij overtuigend aan dat Willem III in een dronken bui zijn vader koning Willem II heeft doodgeschoten. “Ik geef toe dat ik de smoking gun niet heb gevonden, maar ik laat zien dat het officiële alibi niet deugt en het verhaal van de moord wel plausibel is.”

Het onderwerp is Peeters (74) bij toeval in de schoot geworpen. Hij werkte in 1998 als verslaggever van Het Parool mee aan een bijlage over koningin Wilhelmina toen hij in zijn postvak op de krant een boek aantrof: Roman Hagois van ene Homme Eernstma. Het bleek het pseudoniem te zijn van jhr. dr. Feyo Sixma baron van Heemstra, die een Couperusachtige beschrijving gaf van het nogal treurige hofleven ten tijde van Willem III, Emma en Wilhelmina.

Peeters: “Ik zocht hem op in het bejaardentehuis en trof een aardige Fries, die een betrouwbare indruk maakte. De moord was voor hem helemaal niet zo bijzonder; in zijn kringen was dat verhaal al z’n hele leven bekend.”

‘Val van de trap’

Maar Peeters’ nieuwsgierigheid was meteen gewekt. Hij herkende het verhaal uit Koning Gorilla, een satirisch pamflet uit radicaal-linkse kringen rond de socialist Domela Nieuwenhuis, waarin de schietpartij op Het Loo ook was gememoreerd. “Ik wilde uitzoeken wat er van die hele geschiedenis waar was, maar er viel niets uit te zoeken, want vrijwel alle documenten waren weg.”

Volgens de officiële versie zou Willem II op 17 maart 1849 in Tilburg zijn bezweken aan de gevolgen van een val van de trap tijdens een bezoek aan de haven van Rotterdam, drie dagen daarvoor. Zijn zoon, de latere koning Willem III, verbleef op dat moment bij een maîtresse in Schotland. Hoewel hij in het Nederland van Thorbecke helemaal geen koning wilde worden – de kroonprins vulde zijn leven liever met vrouwen, jagen en paardenrennen – werd hij op 12 mei 1849 toch ingehuldigd in De Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Al snel na de dood van Willem II doken er geruchten op dat de val van de trap slechts een alibi was voor een heel ander verhaal: tijdens een wild feest op paleis Het Loo in Apeldoorn zou de koning in zijn borst zijn geschoten door zijn aangeschoten zoon. Het lijk werd weggemoffeld en in het diepste geheim naar Tilburg overgebracht, terwijl Willem III in paniek naar Engeland vluchtte. Het aanwezige personeel werd onder dreiging van de doodstraf verboden over de schietpartij te praten.

Verdwenen documenten van koningshuis

Keer op keer legde Peeters het boek van Eernstma weg, maar de moord liet hem niet los. “En toen dacht ik: hoe zou een historicus dit aanpakken? Die moet het ook vaak met aannames en vage scenario’s doen. En wat bleek? De officiële versie van Willems dood rammelde aan alle kanten.”

Uit de reconstructie van Peeters komen tal van ongerijmdheden naar voren. “Het waren roerige tijden waarin voortdurend revolutie dreigde, maar volgens de officiële lezing ging de koning zonder escorte naar Tilburg. Onbestaanbaar. Zijn bezoek werd niet aangekondigd bij de lokale autoriteiten, wat toen echt een standaardprocedure was. En niemand mocht hem in de dagen voor zijn dood zien, zelfs koningin Anna Paulowna niet.”

De speurtocht naar de feiten voerde langs tal van archieven. Meestal vond Peeters de hond in de pot, maar soms stuitte hij op papieren die meer licht op de zaak wierpen, zoals het familiearchief van Homme Eernstma, wiens vader aan het hof van Emma en Wilhelmina werkte. “Maar verder zijn heel veel documenten verdwenen. Het logboek van het schip waarmee Willem III uit Engeland is opgehaald, de dagboeken van betrokken ministers: niemand weet waar ze zijn gebleven.”

Psychotische aanvallen

Tot op de dag van vandaag hebben historici het verhaal over de schietpartij afgedaan als ‘riooljournalistiek’. Journalisten die over de gebeurtenissen op Het Loo publiceerden, werden steevast leugenaars genoemd. Peeters: “Uit alles blijkt dat de journalisten wel degelijk een punt hadden. Het is schandalig dat ze zijn weggezet als halve onderwereldfiguren. Ook door de gevestigde media, die uit zelfcensuur altijd aan de leiband van de Oranjes hebben gelopen – dat knipmessen zit toch heel diep in de Nederlandse psyche. Opvallend genoeg zijn de journalisten die over de moord schreven nooit vervolgd, terwijl anderen voor veel minder wel de cel in gingen.”

Nu zijn er in de loop der jaren boekenkasten vol geschreven over Willem III en weten we inmiddels wel dat hij totaal ongeschikt was voor het koningschap. “Sterker nog,” zegt Peeters, “hij was volkomen krankzinnig, schizofreen met psychotische aanvallen. Zijn vrouw, koningin Sophie, werd door hem stelselmatig mishandeld. Zij noemde hem ‘een geestelijk gestoord mens, en erger nog’.”

De relatie met Willem II was notoir slecht. De koning begreep niets van zijn zoon en Willem III haatte zijn vader; ze hadden voortdurend ruzie. Peeters: “Willem II was een onnozelaar. Hij genoot onder het volk nog enige populariteit omdat hij bij Waterloo tegen Napoleon had gevochten, maar als koning had hij een verschrikkelijk gat in zijn hand. Hij was biseksueel en leefde voor zijn genot. Dat hebben de Oranjes altijd al gedaan, maar ik vind het onzin om ze allemaal over een kam te scheren. Als je Macbeth ziet, denk je ook niet meteen aan queen Elizabeth.”

Corrupte boef

Vaststaat wel dat ook Wilhelmina nog in de twintigste eeuw diverse pogingen heeft gedaan de affaire in de doofpot te stoppen. Ze huurde daarvoor politiecommissaris François van ’t Sant in, die een centrale rol speelt in het tweede deel van Koningsmoord op Het Loo, dat in het najaar zal verschijnen. “Een schurk van het zuiverste water,” zegt Peeters, “een corrupte boef met bloed aan zijn handen. Over hem valt nog genoeg te vertellen.”

Derde koning van Nederland

Willem II (1792-1849) was de derde koning van Nederland, na Lodewijk Napoleon (1806-1810), de broer van de Franse keizer Napoleon, en Willem I, zijn vader, die van 1815 tot 1840 aan het hoofd van de regering stond. Hij was getrouwd met Anna Paulowna, de dochter van de Russische tsaar Paul I, en werd na zijn dood in 1849 opgevolgd door zijn oudste zoon Willem III. Na diens dood in 1890 besteeg Wilhelmina de troon. Zij was de overgrootmoeder van Willem-Alexander.

Frans Peeters: Koningsmoord op Het Loo, Just Publishers, €22,50.

Oud-journalist Frans Peeters: ‘De officiële versie van Willems dood rammelde aan alle kanten.’ Beeld Sophie Saddington
Oud-journalist Frans Peeters: ‘De officiële versie van Willems dood rammelde aan alle kanten.’Beeld Sophie Saddington
Tijdens een wild feest op paleis Het Loo in Apeldoorn zou de koning in zijn borst zijn geschoten door zijn aangeschoten zoon. Beeld ANP /  ANP XTRA
Tijdens een wild feest op paleis Het Loo in Apeldoorn zou de koning in zijn borst zijn geschoten door zijn aangeschoten zoon.Beeld ANP / ANP XTRA

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden