PlusInterview

Oud-generaal Tom Middendorp: ‘Klimaatverandering brengt onze veiligheid nu al in gevaar’

Generaal b.d. Tom Middendorp is voorzitter van een internationaal overlegorgaan over klimaat en veiligheid. 'Je ziet hoe wij nu reageren op duizenden migranten. Als je het hebt over miljoenen, ja, dat leidt tot conflicten.' Beeld ANP
Generaal b.d. Tom Middendorp is voorzitter van een internationaal overlegorgaan over klimaat en veiligheid. 'Je ziet hoe wij nu reageren op duizenden migranten. Als je het hebt over miljoenen, ja, dat leidt tot conflicten.'Beeld ANP

Klimaatverandering is meer dan een milieuprobleem, het is óók een bedreiging van onze veiligheid, zegt oud-generaal Tom Middendorp. Hij schreef er een boek over.

Hans Nijenhuis

Rustig, feitelijk, puttend uit een rijke ervaring – wie generaal buiten dienst Tom Middendorp hoort spreken, begrijpt meteen dat hij vijf jaar lang Commandant der Strijdkrachten was. En wie zijn boodschap tot zich door laat dringen, wil met hem ten strijde te trekken. Hoopt hij. “Een echte oorlog is het natuurlijk niet,” zegt Middendorp (61). “Maar wel een gevecht. Dat alleen kan worden gewonnen als we alle krachten mobiliseren.”

Dat is de boodschap van zijn boek Klimaatgeneraal, dat net is uitgekomen. Dat is ook de bijnaam die hij kreeg toen hij kort voordat hij in 2019 zijn uniform uittrok, aandacht begon te vragen voor het probleem. Inmiddels is hij voorzitter van een internationaal overlegorgaan over klimaat en veiligheid, met dit boek wendt hij zich tot een groter publiek. “Er zijn genoeg wetenschappelijke rapporten, maar die leest bijna niemand. Dus ik wilde graag vanuit de praktijk een verhaal vertellen, over hoe we nú al zien dat klimaatverandering onze veiligheid in gevaar brengt.”

De oud-militair deelt zijn belevenissen in het veld. Zo schrijft hij wat Nederlandse trainers in Irak leerden aan peshmergastrijders: ga niet letterlijk voorop in de strijd, dan verlies je het overzicht en sneuvel je als eerste.

Maar het gaat hem om de onderliggende problemen. “Mijn tijd in Afghanistan was een wake-upcall. Daar heb ik ervaren wat watertekort doet met mensen. Dorst is een voedingsbodem voor de Taliban. Dan kunnen wij die Taliban wel bestrijden, maar dan zijn we alleen met symptomen bezig. Klimaatverandering is in toenemende mate een bron van conflicten.”

Aanleg van een dam in Kandahar, Afghanistan, die water moet vasthouden, onder andere voor de landbouw. ‘Maar ­dammen hebben als nadeel dat landen stroomafwaarts minder water krijgen, wat weer nieuwe spanning oplevert.’ Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Aanleg van een dam in Kandahar, Afghanistan, die water moet vasthouden, onder andere voor de landbouw. ‘Maar ­dammen hebben als nadeel dat landen stroomafwaarts minder water krijgen, wat weer nieuwe spanning oplevert.’Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Waar ziet u dat nog meer?

“Op de Noordpool, bijvoorbeeld. Driekwart van het ijs is al verdwenen en het laatste kwart gaat de komende vijftien jaar verdwijnen. Daarmee ontstaat er een jacht op grondstoffen die eerst niet bereikbaar waren, maar straks wel. Amerika, Rusland, China, de Scandinavische landen, iedereen claimt delen van dat gebied, dat wordt een toekomstige bron van conflict.”

Middendorp wil ook Azië noemen. “De Himalaya is eigenlijk de derde poolkap van de wereld. Alle rivieren van Azië ontspringen daar. Een paar miljard mensen zijn er afhankelijk van. En ook die poolkap smelt. De komende jaren zullen we steeds meer overstromingen, modderstromen en aardverschuivingen zien, op de langere termijn loopt de hele watervoorziening van de regio gevaar. Je kunt je bijna niet voorstellen wat voor een dynamiek dat teweegbrengt.”

Kunt u een poging doen?

“Het positieve scenario is dat we tegen die tijd alternatieve oplossingen hebben gevonden om water te produceren. Ik hoop dat echt. Zo niet, dan gaan mensen meer water uit de grond halen. Daardoor gaat de bodem uitdrogen, wat weer tot nieuwe problemen leidt. Mensen gaan migreren, in eerste instantie binnen de regio. Ook dat geeft weer frictie, dus zullen ze ook onze kant op komen. Je ziet hoe wij nu reageren op duizenden migranten. Als je het hebt over miljoenen, ja dat leidt tot conflicten.”

Dit weten ze vast in Azië zelf ook. Doen ze er iets aan?

“China is bezig heel veel dammen te bouwen om water vast te houden. Ze hebben echt een enorm waterprobleem. Dat zie je ook elders. Weerpatronen veranderen. Steeds langere periodes van intense droogte worden afgewisseld met steeds kortere periodes van intensieve regen. Ik heb dat in Afghanistan ervaren, eerst overstromingen, daarna kurkdroog. Maar dammen hebben twee nadelen. Landen stroomafwaarts krijgen minder water, wat weer nieuwe spanning oplevert. Plus, een rivier is ook een levenslijn voor vissen. Die wordt onderbroken, vissers zullen dat merken. Het Tibetaanse plateau, waar de rivieren ontspringen, is Chinees grondgebied. Die nieuwe dammen worden een enorm machtsmiddel tegenover landen als India, Pakistan en Bangladesh.”

Raakt klimaatverandering ook rechtstreeks de veiligheid in Nederland?

“De zee is natuurlijk onze oudste vriend en onze oudste vijand. Dus je hoeft geen Nederlander uit te leggen wat er gebeurt als die gaat stijgen. Maar stel je even voor, een stijging van een paar meter. Ik was gisteren in Hoek van Holland bij de stormvloedkering, die kan maximaal 2 meter aan. Bij de Deltawerken is het nog minder. Dus we zullen hoe dan ook onze defensieve linies moeten versterken.”

“Het water komt ook van de andere kant, via de rivieren, zoals we in Limburg hebben ondervonden. We krijgen te maken met enorme pieken in de watertoevoer. Voor wie denkt dat we dan de dijken wel eventjes verhogen: we hebben in Nederland 17.000 kilometer aan dijken. Dat is van hier tot Nieuw-Zeeland.”

Zijn we er klaar voor?

“We zijn over het algemeen altijd wat optimistisch met onze scenario’s. Neem het smelten van de Noordpool, dat blijkt ieder jaar weer harder te gaan dan gedacht. Als militair heb ik geleerd om te kijken naar het meest waarschijnlijke scenario, maar ook naar het worstcasescenario. Je baseert je plannen op het meest waarschijnlijke, maar je toetst ze aan het meest bedreigende. Nou, ik denk dat we dat met die klimaatscenario’s wat beter moeten leren met elkaar. Er zijn ook mensen die denken dat het allemaal wel meevalt, dat er wel een oplossing zal worden bedacht. Door anderen. Ik vergelijk dat met uit het vliegtuig springen zonder parachute in de hoop dat iemand je opvangt.”

Wat te doen?

“Tot nu toe hebben we klimaatverandering vooral gezien als een milieuprobleem. Iets waar sommige mensen zich zorgen over maken, en anderen niet. Ik hoop dat de politieke lading er vanaf kan. Veiligheid wordt altijd gezien als ‘rechts’, alsof andere mensen geen behoefte hebben aan veiligheid. En klimaat wordt gezien als ‘links’. Maar het gaat om een gemeenschappelijk probleem waar we met z’n allen aan moeten werken.”

Tom Middendorp: Klimaatgeneraal, Podium, €21,99. Beeld Uitgeverij Podium
Tom Middendorp: Klimaatgeneraal, Podium, €21,99.Beeld Uitgeverij Podium
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden