PlusAnalyse

Opeens heeft iedereen haast in de formatie

Opeens worden in de formatie politieke blokkades geruimd en maken betrokkenen vaart. ‘Ik geloof dat er voor de zomer een nieuw kabinet kan zijn.’

Mark Rutte, Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra. Beeld Sem van der Wal/ANP
Mark Rutte, Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra.Beeld Sem van der Wal/ANP

Wie na de tweedaagse Binnenhofparade van achttien fractieleiders langs informateur Mariëtte Hamer de plichtmatige teksten eruitzeeft – ‘we sluiten niks uit’, ‘wij zijn nu niet aan zet’, ‘eerst naar de inhoud’ – ziet dat de coalitievorming nu écht is begonnen.

D66-leider Sigrid Kaag sprak dinsdag openlijk over de coalitie van haar voorkeur. CDA-aanvoerder Wopke Hoekstra matigt zijn toon over het ‘liberale motorblok’. Het zijn bescheiden doorbraken in een formatie die in slowmotion begon na een ontploffing begin april (’Omtzigt – functie elders’).

Maar Hamer kan snelheid maken de komende weken, blijkt uit de woorden van de fractieleiders. Zo gelooft D66-leider Sigrid Kaag dat er ‘voor de zomer’ een nieuw kabinet kan zijn, zei ze na afloop van haar gesprek met Hamer: “Het land wil dat we vaart maken, dat we voor de zomer een nieuw kabinet hebben. Met een regeerakkoord op hoofdlijnen kan dat.”

Akkoord op hoofdlijnen

Ook VVD-leider Mark Rutte predikte plots spoed: “Ik denk dat Nederland het niet begrijpt als het nog heel lang gaat duren,” zei de demissionair premier na afloop van zijn gesprek met Hamer. “We moeten zo snel mogelijk een kabinet hebben.” Het zou ‘mooi’ zijn als het voor de zomer lukt, sprak hij Kaag na.

Volgens de D66-leider moet dan een beperkt aantal principiële afspraken op papier worden gezet. “Een regeerakkoord op hoofdlijnen betekent niet dat je weer vervalt in een notariële akte. Ik heb zelf migratie genoemd als een thema dat veel partijen anders zien, dan is het goed om daar een kader neer te leggen. Maar daar hoef je dan geen maanden over te onderhandelen.”

Kaags voorkeurscoalitie is D66, VVD, CDA, PvdA en GroenLinks (samen 90 van de 150 zetels). Dezelfde combinatie deelde ze in maart ook met de eerste verkenners Ollongren en Jorritsma, bleek uit de openbaar gemaakte notulen. Rutte liet zich niet in de precieze coalitiekaarten kijken, al herhaalde hij dat de VVD ‘graag’ het CDA erbij heeft en dat het ‘logisch’ is als winnaar D66 meedoet in een coalitie. Zo heeft de ‘Kaagcoalitie’ (VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks) enige kans van slagen, al blijven PvdA en GroenLinks uiterst kritisch over VVD-leider Rutte. PvdA-leider Lilianne Ploumen herhaalde nog maar eens: Ruttes voorstellen voor een nieuwe bestuurscultuur zijn ‘ondermaats’. “Dat is niet opeens anders.”

Bij het CDA klinken juist mildere teksten dan in april. Keek CDA-leider Wopke Hoekstra net na het verkiezingsverlies in gesprekken met verkenners vooral naar het plafond - ‘het initiatief ligt niet bij ons’ – inmiddels ziet hij eventueel ook een rol voor zijn partij in een nieuwe coalitie. “Ik kan mij zeer wel voorstellen dat wij in de oppositie gaan,” zei Hoekstra, “maar ik kan mij ook zeer wel voorstellen dat we deel worden van een volgend kabinet.”

Over zijn secondant Pieter Omtzigt, het Kamerlid dat ziek thuis zit, zei Hoekstra: “Ik zit hier namens de héle CDA-fractie. Omtzigt is een van de vijftien leden van de fractie en we beslissen straks met alle vijftien over onze inbreng en over hoe straks verder.”

Hij ziet verder het liefst dat een groep van ‘acht à negen partijen’ snel overeenstemming bereikt over het corona- en herstelbeleid, omdat dit niet op een nieuwe coalitie kan wachten. Behalve de huidige coalitiepartijen doelde de CDA-leider ook op PvdA, GroenLinks, SGP en JA21.

Verkeerde bestuurscultuur

Er verschoof meer op het Binnenhof dinsdag. ChristenUnieleider Gert-Jan Segers was even­eens minder stellig over de VVD van Rutte. Begin april zei hij nog dat een samenwerking met de demissionair premier niet geloofwaardig kan, nu kiest Segers andere woorden: de verkeerde bestuurscultuur kun je niet ‘op één man’ plakken. Zo laat ook hij de deur op een kier.

En hoewel GroenLinksleider Jesse Klaver zegt dat hij ‘niet zonder de PvdA’ in een kabinet stapt, labelde hij D66 ook als ‘progressief’. Dus mocht er een vierpartijenkabinet komen van VVD, D66, CDA en GroenLinks – dus zónder PvdA – dan zou Klaver kunnen zeggen dat de helft van het kabinet uit ‘progressieve partijen’ bestaat. Vragen daarover ging hij uit de weg. “Ik heb haast.” Net als de rest.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden