Plus Achtergrond

Op zoek naar extra collega's? Die zijn er helemaal niet

Personeel van het OLVG Oost liep deze week een protestmars door de stad. Beeld ANP

Ziekenhuispersoneel, onderwijzers, agenten: allemaal voeren ze actie om niet alleen meer salaris maar vooral ook om meer collega’s. Maar die collega’s zijn er helemaal niet.

Minder werkdruk. Er gaat geen protestmanifestatie voorbij zonder dat dit door duizenden boze leraren of verplegers wordt gescandeerd. En ook agenten dreigen met acties als er niet snel iets gebeurt aan de onderbezetting waardoor ze zich nu ‘over de kop werken’.

En de overheidsdienaren zijn niet de enigen die schreeuwen om meer collega’s. In september nog publiceerde uitkeringsinstantie UWV een enorme waslijst met beroepen waar een personeelstekort is. Metselaars, machine-installateurs, beveiligers, hoveniers, horecapersoneel, het tekort is overal.

“Sterker nog, de krapte valt bij de overheid relatief nog mee,” zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). “Bij de overheid zijn er 25 vacatures op elke 1000 werknemers. Gemiddeld ligt dat getal in Nederland op 33. Al die extra mensen die ze er bij willen in bijvoorbeeld de zorg en het onderwijs, zullen dus niet zo snel uit andere sectoren komen. Overal wordt nu aan mensen getrokken.”

Personeelstekort

De problemen op de arbeidsmarkt komen niet uit de lucht vallen. Al sinds de jaren negentig van de vorige eeuw verschijnen rapporten over het dreigende personeelstekort door de vergrijzing. En de pensioneringsgolf is eigenlijk pas net begonnen: pas in 2040 ligt die op zijn hoogtepunt.

Daar komt nu bij dat door de groeiende economie er een enorme vraag is naar arbeidskrachten. Maar dat betekent niet dat het probleem straks als vanzelf weer oplost als het economisch minder gaat, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit Tilburg. “Want tegenover de groeiende groep AOW’ers staan steeds minder mensen die al het werk nog kunnen doen.”

Al met al noemt hij de huidige situatie ‘maatschappelijk ontwrichtend’. “Als vitale functies niet meer worden vervuld, hebben we met zijn allen écht een groot probleem. Niemand wil een jaar wachten op een knieoperatie. Niemand wil dat leerlingen naar huis worden gestuurd. Niemand wil dat er te weinig agenten zijn om criminaliteit te bestrijden.”

AOW-leeftijd

Het is niet dat opeenvolgende kabinetten het niet zagen aankomen. De AOW-leeftijd werd opgetrokken om mensen langer aan het werk te houden. Burgers worden geacht meer zelf te doen, zoals langer zorgen voor hun hulpbehoevende partner voordat je recht krijgt op thuiszorg. Bij ongewijzigd beleid moet door de vergrijzing in 2040 één op de vier Nederlanders in de zorg gaan werken, rekende het toenmalige kabinet-Balkenende al voor. Nu is dat één op zeven.

Dit kabinet probeert werknemers te verleiden meer uren te gaan werken (Nederland is kampioen deeltijdwerk). En bedrijven en werknemers worden gestimuleerd om te investeren in omscholing. Zo is er nu nog veel vraag naar chauffeurs en verkopers, maar op middellange termijn niet meer. Zij zouden zich kunnen omscholen naar beroepen waar vraag naar blijft: ict’er of onderwijzer.

Maar zelf is de overheid ook deels schuldig aan het probleem. Timing is nooit de sterkste kant geweest van de politiek. Zo werden jongeren tien jaar geleden verlekkerd om voor een lerarenopleiding te kiezen om het dreigende lerarentekort op te vangen. Toen zij niet direct aan de slag konden, schrikte dat nieuwe lichtingen studenten af. Pabo’s kregen steeds minder aanmeldingen. Daardoor werd het voorspelde lerarentekort alleen maar groter.

En in de thuiszorg werden tijdens de economische crisis duizenden mensen ontslagen, terwijl iedereen wist dat er meer handen aan het bed nodig zijn. Wilthagen: “We zijn in Nederland niet goed in ver vooruit kijken. We denken vaak dat het probleem vanzelf wel oplost. Dat geldt ook voor de bouw. Tijdens de crisis vlogen bouwvakkers er massaal uit terwijl iedereen wist dat er heel veel huizen gebouwd moesten worden.”

Oplossing

De hoogleraar is somber over een oplossing. De krapte maakt de problemen in vooral de zorg en het onderwijs elke dag groter. “Nu al haakt 16 procent van de mensen in de zorg binnen een jaar af. Ze gaan iets anders doen omdat de werkdruk te hoog is. Als de politiek mensen in die beroepsgroepen niet snel meer perspectief biedt, kiezen jongeren gewoon een andere studie.”

Ook Van Mulligen heeft geen vrolijke boodschap. Het wordt lastig die zo vurig gewenste extra collega’s te vinden. Er staan nog wel zo’n 900 duizend mensen aan de kant die kunnen worden ingezet. Ze hebben nu een uitkering of zitten thuis als bijvoorbeeld huisvrouw. “Maar vaak hebben ze niet de goede opleiding of hebben al zó lang niet meer gewerkt, dat ze niet makkelijk inzetbaar zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden