PlusAchtergrond

Op dit ‘schaduwkabinet’ van deskundigen vaart premier Rutte

Premier Mark Rutte zegt met zijn beleid te varen op het ‘kompas’ van de deskundigen. Maar wie zijn dat en hoe komen besluiten tot stand?

Diederik Gommers, anesthesioloog-intensivist in het Erasmus MC, en Jaap van Dissel van het RIVM zijn onder de belangrijkste deskundigen waarop het kabinet het beleid in de coronacrisis baseert. Beeld ANP

In zijn historische toespraak aan alle Nederlanders noemde premier Mark Rutte deze week welgeteld één naam. Die van Jaap van Dissel, de 62-jarige directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) binnen het RIVM. Hij is het aan wie we volgens de premier moeten ‘vasthouden’. “Het antwoord op alle vragen die leven, begint bij de kennis en ervaring van deskundigen,” zei Rutte.

Achter de ministers die de maatregelen afkondigen voor de camera’s gaat inderdaad een hele stoet wetenschappers en topambtenaren schuil die in deze coronacrisis het land als een soort van schaduwkabinet regeren met hun adviezen.

Voor Van Dissel is de coronacrisis de grootste sinds hij in 2013 binnen het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) directeur werd van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb).

De infectioloog wijdde zijn leven aan de bestudering en bestrijding van infectieziekten. Die fascinatie gaat ver, zo bestudeerde hij een epidemie in Suriname in 1845. “Achter een epidemie zit altijd een verhaal, een keten van bijzondere gebeurtenissen die zelden samenkomen en die je probeert te begrijpen. Het blijft een soort
Sherlock Holmes-werk om dat te ontrafelen, en dat fascineert me.”

Premier Mark Rutte en Jaap van Dissel.Beeld ANP

Sinds de uitbraak in december in het Chinese Wuhan liggen er stapels gegevens over corona op zijn bureau. Op 24 januari roept Van Dissel daarom voor het eerst het zogenoemde Outbreak Management Team (OMT) bijeen, op de kantoren van het RIVM. Het OMT is het team van deskundigen dat het ministerie van Volksgezondheid adviseert over het virus en te nemen maatregelen.

De ernst van de situatie wordt dan stilaan duidelijk, Van Dissel en zijn collega’s weten dat de intensive care-afdelingen van ziekenhuizen zwaar belast gaan worden.

In het Outbreak Management Team nemen altijd ‘vaste leden’ deel. Zo schuiven er altijd vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging voor Internist-Infectiologen (NVII) aan. Net als Ann Vossen van de Nederlandse Vereniging van Medische Microbiologie (NVMM) en een hoogleraar Sociale Geneeskunde. Maar bij deze bijeenkomsten sluit vanwege de zorg om ic’s ook Diederik Gommers aan, van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC), net als de GGD en een internist-infectioloog, een viroloog en een arts-microbioloog.

De adviezen van het OMT gaan na dat overleg, en al die anderen die volgen, volgens vast protocol ‘de lijn in’, zoals dat wordt genoemd. Het zogenoemde Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming is daarin leidend.

Duidelijke rolverdeling

De rolverdeling is namelijk: deskundigen adviseren, ambtenaren formuleren mogelijke maatregelen en politici besluiten welke genomen worden. Het is een drietrapsraket, zodat artsen niet gaan over beleid en politici niet gaan shoppen in wetenschappelijke gegevens.

In geval van crisis is het Nationaal Crisiscentrum (NCC) op de zevende verdieping van het ministerie van Justitie in Den Haag het epicentrum. Op die plek monitoren medewerkers op talloze schermen nieuwsuitzendingen, het verkeer op sociale media en intern verkeer van hulpinstanties. Zo is informatie steevast bij de hand.

Op hetzelfde ministerie, enkele etages hoger, komt het OMT samen in een zogenoemd Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing (ICCb). Het is het hoogst denkbare beraad van alle partijen die betrokken zijn.

Aan een U-vormige tafel doet Van Dissel daar al weken verslag van de bevindingen van het OMT aan de hoogste ambtenaren van ministeries die betrokken zijn. Van zijn ‘medische adviezen’, moeten ambtenaren weer ‘beleidsadviezen’ maken aan de ministers.

Dat aantal ambtenaren is in het geval van corona al snel groot. Natuurlijk zijn er hoge ambtenaren van het ministerie van Volksgezondheid, maar ook die van Onderwijs schuiven aan, net als die van Infrastructuur, Justitie, Sociale Zaken en Economische Zaken.

Diederik Gommers.Beeld ANP

Stramien

Volgens vast stramien wordt het ICCb daarna opgevolgd door een Ministeriële Commissie Crisisbeheersing. Daar neemt het kabinet de besluiten die nodig zijn aan de hand van de medische adviezen van het OMT.

Zo moet de wetenschappelijke kennis binnen luttele uren het fundament van beslissingen zijn. Moeten scholen dicht? Of de horeca? Moet het luchtruim dicht, of de grenzen sluiten?

Rutte gaf er in zijn speech ondubbelzinnig blijk van dat hij vaart op wat het OMT aanraadt. “Hun advies is vanaf het begin leidend geweest voor alle maatregelen die tot nu toe in Nederland zijn getroffen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden