PlusReconstructie

Op advies van de overheid gingen we ‘dansen met Janssen’, maar toen raakten we besmet

Premier Rutte en minister De Jonge erkenden maandag alsnog dat de versoepelingen van juni te snel kwamen. De losse regels, veel inhaalfeestjes en een lek toegangssysteem leidden tot een vierde coronagolf. ‘Was dansen met Janssen nou wel zo handig?’

Demissionair coronaminister Hugo de Jonge tijdens de extra ingelaste persconferentie van vrijdag. Beeld ANP
Demissionair coronaminister Hugo de Jonge tijdens de extra ingelaste persconferentie van vrijdag.Beeld ANP

In de hal van het ministerie van Algemene Zaken volgde na de zelfverzekerde vrijdagse persconferentie maandag alsnog een mea culpa van premier Rutte en minister De Jonge. “Excuses, het was geen goede persconferentie,” zei Rutte. “Jullie vroegen terecht om reflectie. Maar we waren zo druk die dagen met alle maatregelen dat we dat niet goed hebben voorbereid.”

Vrijdag waren salvo’s vragen over gemaakte fouten nog buiten de orde. Deze kritiek was weer een sterk staaltje met-de-kennis-van-nu-achteraf-redeneren, susten Rutte en De Jonge toen. Terugkijken doen we ‘bij de evaluaties’ wel.

Maar in het weekeinde hield het commentaar aan, ic-boegbeeld Diederik Gommers vond excuses op z’n plek. In de media was de toon eveneens fel. Rutte en De Jonge hadden er de afgelopen dagen contact over, zegt een bron. “De kritiek was niet onterecht. Als kabinet ben je eindverantwoordelijk. Dus dan moet je stellen dat de maatregelen niet uitwerkten als gedacht en gehoopt.”

Dus kwam er vandaag alsnog een sorry. “Als er dingen niet goed gaan, moet je daar volstrekt open over zijn,” zei Rutte. Maar hoe kon het zo misgaan met de juniversoepelingen? Had het kabinet beter kunnen weten?

Juni - Waarschuwingen

Al ver voordat het kabinet op 18 juni tot de massale versoepelingen overgaat, zijn er waarschuwingen. WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus zegt begin mei dat landen ‘extreem voorzichtig’ moeten zijn met het opheffen van beperkende coronamaatregelen. En virusexperts schetsen eind mei precies het scenario dat Nederland nu plaagt. Onder meer viroloog Marion Koopmans vreest dat vooral (ongevaccineerde) jongeren een risico vormen en lopen. “Ik maak me zorgen over het idee dat nu lijkt te leven: de ziekenhuiscijfers gaan omlaag, dus we zijn klaar.”

Maar tegelijk is de stemming in het land uitgelaten, alsof er een officieuze Corona Bevrijdingsdag wordt voorbereid. ‘Ga weer leven’,’ is de blije aanmoediging van de nu zo kritische ic-voorman Diederik Gommers aan de talkshowtafel van Humberto Tan.

Juni - OMT is voor

Het kabinet krijgt op 18 juni ook de zegen van het OMT. Het adviesorgaan van Jaap van Dissel laat weten ‘geen reservering’ te hebben ten aanzien van een versnelling van de versoepelingen, en voorspelt dat het aantal ziekenhuisopnames blijft dalen. Een verslaggever vraagt tijdens de persconferentie nog of het te vroeg is om zoveel te versoepelen, maar Rutte wuift die vraag weg: “Op korte termijn kun je niks fout doen, zegt het OMT eigenlijk.”

Dan is al duidelijk dat veel jongeren met corona terugkomen van eindexamenvakantie in Spanje en Portugal. En de deltavariant, die ons nu zoveel problemen oplevert, komt al voorzichtig op. De inschatting van het OMT is dan dat de variant 35 procent besmettelijker is dan de Britse (inmiddels rekent men met 51 procent). In landen waar de variant al breder verspreid is, zoals het Verenigd Koninkrijk en Portugal, schieten de curves omhoog.

23 Juni - Dansen met Janssen

In de week na de persconferentie wordt de term ‘Dansen met Janssen’ gemunt. Jongeren krijgen de kans een afspraak te maken voor het Janssenvaccin, waarvan aangenomen wordt dat één prik voldoende bescherming biedt. Als ze eenmaal ingeënt zijn, kunnen ze met hun corona-app meteen toegang krijgen tot festivals en discotheken.

Dit terwijl in de bijsluiter staat dat het twee weken duurt totdat de antistoffen op niveau zijn. Dat gegeven, dat nota bene op de site van het ministerie expliciet vermeld staat, wordt bewust genegeerd, verklaart een woordvoerder van de minister. “Het laatste gedeelte van bescherming afwachten vinden we niet nodig.”

“Het is een ideaal vaccin als je met één prik klaar wil zijn, klaar voor de zomer, voor de festivals, voor ‘dansen met Janssen’,” zegt De Jonge op 23 juni. De kreet leent hij van een van zijn adviseurs, die het een dag eerder laat vallen in gesprek met de minister. De Jonge laat de oneliner niet onbenut: in een perssessie van een krap halfuur valt ‘Dansen met Janssen’ een keer of vijf, zes. Laat die zomer maar komen.

Inmiddels is er weer een feestpauze van twee weken na de prik ingevoerd, ook na kritiek van virologen. Toch verdedigt de minister zijn aanvankelijke strategie nog altijd: het nadeel van onvolledige bescherming is acceptabel bij een lage besmettingsgraad. De kans dat iemand net na de prik dan het virus oploopt en/of verspreidt is aanwezig, maar klein. En het voordeel op de langere termijn is groot, omdat de Janssenprik groepen vaccintwijfelaars over de streep trekt, redeneert hij. Betrokkenen zijn nu minder blij met de reclamekreet: “Was dansen met Janssen nou wel zo handig? Dat vraag je je nu af. Maar toen is er niet heel erg op aangeslagen.”

In het Kamerdebat krijgt het kabinet ook alle ruimte voor de snelle versoepelingen. Een enkele partij waarschuwt voor de deltavariant, andere fracties willen juist sneller van de restricties af (‘de ziekenhuizen lopen leeg!’), maar een riante meerderheid tekent voor het stappenplan.

26 juni - Aspen Valley superspreadevent

Begin juli waarschuwt het OMT voor het eerst voor de gevolgen van de deltavariant, maar dan is het eerste uitgaansweekend al achter de rug. Nachtclubs puilen uit. Het ‘gesloten systeem’ dat Testen voor Toegang moet zijn lijkt al op het openingsweekeinde zo lek als een mandje. Er zijn tal van berichten over haperende of ontbrekende controles en jongeren die zelf een loopje met de regels nemen. QR-codes worden uitgewisseld, een testbewijs wordt voor meer feestjes gebruikt, soms worden zelfs DigiD-gegevens geleend, volgens geruchten. En de protocollen zijn sowieso al losser dan experts wilden. Zo is een negatief testbewijs niet 24 uur, zoals het OMT adviseerde, maar 40 uur geldig.

Jongeren die positief zijn kunnen in korte tijd dus veel anderen aansteken als het fout gaat. Het resultaat: superspreading events, zoals die in discotheek Aspen Valley in Enschede. Na een feestavond op 26 juni blijken van de ongeveer 600 bezoekers zeker 195 het coronavirus onder de leden te hebben. Onder hen zijn in ‘elk geval twee of drie mensen’ die kort daarvoor een Janssen-prik hadden gehad, meldt de GGD in Twente op vragen hierover. Dit zijn dus mensen die ‘op advies’ van de overheid gingen Dansen met Janssen. Zij kwamen thuis met een besmetting. De gewenste ‘Summer of Love’ duurt in Nederland nog geen twee weken. Als het aantal infecties in een week tijd bijna vertienvoudigt, trapt het kabinet vrijdag op de rem: het nachtleven gaat weer grotendeels op slot.

9 juli - de kater

In zijn laatste advies trekt het OMT de conclusie dat samenkomst van veel mensen in binnenruimtes bij nader inzien toch geen goed idee was. De experts opperen dat de ventilatie in veel discotheken en cafés mogelijk ondermaats was.

Het OMT steekt de hand ook in eigen boezem: er wordt geconstateerd ‘dat de voorspellende modellen de huidige piek van besmettingen onvoldoende juist schatten’. Feitelijk nam het kabinet zijn besluiten van 18 juni dus op basis van modellen die de effecten niet goed in beeld brachten. Zo rekent het model met een gemiddeld aantal contacten per persoon, maar ‘inhaalfeestgedrag’ - met jongeren die meerdere evenementen in een korte tijd bezoeken - zit er niet in, stelt een bron.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden