PlusAchtergrond

Ook ABN-klanten de dupe van het jarenlange ‘schuldwitwassen’

Niet alleen laks, ook nog eens bewust laks. ABN Amro en drie voormalige topbestuurders hebben zich volgens justitie schuldig gemaakt aan ‘schuldwitwassen’.

Het hoofdkantoor van ABN Amro aan de Amsterdamse Zuidas. Beeld AP
Het hoofdkantoor van ABN Amro aan de Amsterdamse Zuidas.Beeld AP

Wat is ‘schuldwitwassen’?

Volgens justitie, Fiod en toezichthouder DNB was het jarenlang doodeenvoudig om via rekeningen van ABN Amro geld wit te wassen, belasting te ontduiken of criminele activiteiten te financieren.

Op zich al ernstige aantijgingen, maar volgens het OM had ABN Amro kunnen weten dat het toezicht daarop tekortschoot. Zowel bij de komst van nieuwe klanten, het in de gaten houden van banktransacties als het vertrek van klanten had de bank volgens het Justitie moeten vermoeden dat er ongeoorloofde activiteiten plaatsvonden.

De bank had verdachte betalingspatronen moeten zien - en melden. Ook werd onvoldoende gecontroleerd of er geld werd doorgesluisd naar mensen of bedrijven die om politieke of criminele redenen op internationale sanctielijsten stonden.

In plaats daarvan werden toezichthouders door de Belastingdienst of partners van de bank - zoals betaaldiensten - op de hoogte gesteld van oneigenlijke transacties via ABN-rekeningen; maar niet door de bank zelf.

Om wat voor zaken gaat het?

Dat kan van alles zijn, van particulieren die geld wegsluizen om belasting te omzeilen tot criminelen die via rekeningen van de bank de herkomst van geld verdonkeremanen en witwassen.

Volgens het OM gaat het onder meer om grote corruptie- en fraudezaken. Zelfs als die uitgebreid in de media verschenen, ondernam de bank geen actie. Zo kon één klant vanuit bijna honderd vennootschappen op grote schaal valse belastingaangiftes doen en de opbrengsten daarvan bij ABN storten.

Ook speelde het gebrekkige toezicht een rol bij een affaire rond bloemenveiling Flora Holland. Een medewerker sluisde in 2018 binnen negen maanden 4,3 miljoen euro naar Gibraltar weg via een rekening van ABN Amro om zo een gokverslaving te bekostigen. De zaak kwam via de veiling uit, maar had op de radar van de bank moeten staan.

Waar ging het mis?

De belangstelling voor fraudeonderzoek bleek in de jaren na de nationalisatie van ABN Amro klein. Zo werden volgens Justitie alle 5,5 miljoen particuliere klanten standaard ingedeeld in een neutrale risicoklasse, zodat naar hen geen kostbaar onderzoek gedaan hoefde te worden. Dat gold ook voor alle winkelondernemers, waarvan een deel privérekeningen kon blijven gebruiken voor omvangrijke zakelijke transacties.

Het toezicht liep hopeloos achter. Er was te weinig personeel en de it-systemen waren niet toegerust voor grote hoeveelheden fraudeverdenkingen. Zo bleef in 2017 de aanbeveling om de relatie met circa drieduizend klanten te beëindigen simpelweg liggen. In 2019 bleven bijna 21.000 alarmeringen te lang onbeoordeeld. Circa 1400 daarvan bleken later inderdaad niet in de haak.

Ook werden fraudeverhalen uit de media bij de bank handmatig afgedaan. Dat mislukte regelmatig doordat van veel klanten basale gegevens, zoals de voornaam of voorletters in het fraudesysteem ontbraken. Noodkreten daarover van de afdeling compliance aan de bankentop bleven onbeantwoord.

Waarom deed de bank niets?

Onder meer de keuze van de bank om zich in de nasleep van de kredietcrisis meer op Nederland en minder op mondiale ambities te richten kan daarbij een rol hebben gespeeld. De bank was toch al van plan internationale zakenactiviteiten af te stoten, dus zou de animo om daar het toezicht te verbeteren klein zijn geweest.

Ook was de bank in 2017 verwikkeld in een interne machtsstrijd om de opvolging van Gerrit Zalm. De oud-minister van Financiën vertrok na een aanhoudend conflict met president-commissaris Olga Zoutendijk, die het bestuur laksheid verweet. Zo waarschuwden de commissarissen volgens de auteurs van het boek De Staatsbank al in 2015 voor het gebrekkige witwastoezicht bij de bank maar werd daar onvoldoende op gereageerd.

Politiek Den Haag wilde - vanwege opnieuw ontluikende excessen in de bankwereld - na Zalm opnieuw een politicus aan de top, terwijl de bank eigen kweek naar voren schoof, onder wie Chris Vogelzang. Uiteindelijk werd met Kees van Dijkhuizen (die als voormalig topambtenaar Financiën en bankmanager beide kampen vertegenwoordigde) een middenweg gevonden.

De machtsstrijd leidde tot een leegloop bij ABN. ‘Kroonprins’ Vogelzang vertrok naar Danske Bank - niet veel later gevolgd door Zalm, die commissaris bij de Denen werd. Ook Zoutendijk moest uiteindelijk het veld ruimen . Daarmee was de onrust niet ten einde. Tot tweemaal toe werd in 2018 een anonieme brief - afkomstig van een groep van naar eigen zeggen 40 topmanagers - over het functioneren van Van Dijkhuizen naar de media doorgespeeld

Dat lijkt geen sfeer waarin de dagelijkse gang van zaken - en zelf iets cruciaals als witwasonderzoek - in gedijt. De bank neemt wel stappen om het toezicht te verbeteren, maar die waren volgens justitie niet voldoende. Pas onder Van Dijkhuizen worden verdere stappen genomen om het toezicht verder te verbeteren.

Waarom worden ook ABN-toplui verdacht?

Dat justitie nu ook bestuurders verdenkt - waarbij het gaat om toenmalig topman Gerrit Zalm, Chris Vogelzang en naar verluidt Joop Wijn - is nieuw. Toen ING in 2018 van schuldwitwassen werd beschuldigd, wat tot een schikking van 775 miljoen euro leidde, zag het OM geen reden om de top te vervolgen.

Daarvoor kreeg justitie afgelopen december alsnog een tik op de vingers nadat Pieter Lakeman van Sobi dat besluit namens aandeelhouders van ING aanvocht. Volgens de rechters was er geen reden om onder meer toenmalig ING-topman Ralph Hamers niet te vervolgen.

“Het hof acht het van belang dat in een openbaar strafproces de norm wordt bevestigd dat ook bestuurders van een bank niet vrijuit gaan als zij feitelijk leiding hebben gegeven aan ernstige verboden gedragingen,” luidde de uitspraak. “De feiten zijn ernstig, met de bestuurder zelf is geen schikking getroffen en evenmin heeft hij publiekelijk verantwoordelijkheid genomen voor zijn handelen.”

Bij ABN Amro neemt Justitie die ‘norm’ direct ter harte. Vogelzang en Zalm wijzen de verdenkingen van de hand.

Wat betekent dit voor rekeninghouders?

Inmiddels werkt één op de vijf ABN’ers aan het doorlichten van alle rekeninghouders. Volgens ABN is inmiddels 90 procent van de rekeninghouders door de bank onder de loep genomen. Bij 2 procent van de onderzochte rekeninghouders vindt nu aanpassing van hun risicoprofiel plaats. ABN zegt daarnaast ‘duizenden rekeninghouders’ te hebben geschrapt als gevolg van die onderzoeken. De bank zelf verwacht het extra toezicht volgend jaar te hebben afgerond

Maar ook het overgrote deel van klanten die te goeder trouw is, betaalt de prijs. De schikking van 480 miljoen wordt weliswaar voldaan uit de reserves van de bank maar daardoor komt ABN wel weer in de rode cijfers. De torenhoge kosten voor het opgetuigde toezicht, waaraan ABN tot nu een miljard euro heeft uitgegeven, wordt deels via de tarieven omgeslagen over alle klanten.

Daarnaast kunnen rekeninghouders die op zich niks strafbaars hebben gedaan, toch aan de kant worden gezet omdat ze niet voldoen aan de scherpere toezichtregels, zoals wanneer ze zichzelf niet opnieuw identificeren of verzuimen gevraagde informatie te overleggen. Nieuwe klanten worden vooraf duchtiger doorgemeten.

Andersom loopt de bank de kans dat klanten weglopen, zoals eerder door de gemeente Amsterdam werd aangekondigd nadat ING zijn megaboete had gekregen. Amsterdam nam die stap overigens uiteindelijk niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden