Plus

Onwetendheid en angst: 170.000 mensen die recht hebben op bijstand, maken er geen gebruik van

Ruim een derde van alle mensen die recht hebben op een bijstandsuitkering, maakt daar geen gebruik van. Op die groep is weinig zicht.

null Beeld Getty Images/EyeEm
Beeld Getty Images/EyeEm

De wasmachine staat op het punt het te begeven, bij elke apk houdt ze haar hart vast en de houtrot zit inmiddels in de kozijnen. Voor freelance journaliste Tamara (60) is het een puzzel om de eindjes aan elkaar te knopen.

“Het is wachten tot het moment dat het écht niet meer gaat. De tarieven liggen vaak laag, en ik ben van nature beperkt belastbaar: ik neig naar depressie. Daardoor verdien ik tussen de 10.000 en 12.000 euro per jaar; eigenlijk is dat niet genoeg.”

170.000 huishoudens

Sterker nog: het is minder dan de ruim duizend euro per maand die iemand met een bijstandsuitkering maandelijks ontvangt. Dat betekent in principe dat Tamara recht heeft op aanvullende bijstand: ze zou dus naar de gemeente kunnen stappen om een uitkering aan te vragen die haar inkomsten opkrikt naar bijstands­niveau.

“Maar ik durf niet,” geeft ze toe. “Ik heb mijn huisje geërfd en ben bang dat ik het kwijtraak. En ik zie op tegen alle rompslomp. Om telkens al mijn rekeningen te moeten verantwoorden. Niet dat ik iets te verbergen heb, maar van die afhankelijkheid raak ik al in de stress.”

Tamara is een ‘niet-gebruiker’ van bijstand: ze heeft recht op een (aanvullende) uitkering, maar maakt daar geen gebruik van. De omvang van die groep is door de Inspectie SZW voor het eerst in beeld gebracht. Het gaat om 170.000 huishoudens, blijkt uit het rapport dat minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze week naar de Tweede Kamer stuurde. Dat betekent dat 35 procent van de 490.000 mensen met recht op bijstand daar dus geen gebruik van maakt.

Schrijnende situatie

Al die mensen leven van een inkomen dat onder het sociaal minimum ligt. Omdat de groep slecht in beeld is, weet de overheid niet om wie het precies gaat en hoe schrijnend hun situatie is. ‘De gesproken gemeenten geven aan geen tot weinig zicht te hebben op de omvang van niet-gebruik,’ schrijft de Inspectie, die de situatie zorgelijk noemt.

Uit de data-analyse blijkt wel dat een aantal groepen oververtegenwoordigd zijn. Zzp’ers die te weinig verdienen om in hun onderhoud te kunnen voorzien bijvoorbeeld: 86 procent van de zelfstandigen die recht heeft op aanvullende bijstand, vraagt deze niet aan. Ook jongeren tot 27 jaar (70 procent) en migranten uit Europese landen (57 procent) zien relatief vaak af van een uitkering.

Geld hard nodig

De redenen om geen uitkering aan te vragen verschillen waarschijnlijk per groep, aldus het rapport. Bij jongeren en migranten speelt onwetendheid een rol. Zzp’ers zien eerder op tegen de rompslomp en complexiteit. Zeker met wisselende inkomsten is de hoogte van een uitkering lastig vast te stellen en bestaat het risico op terugvorderingen achteraf. Waarbij gemeenten – zo concludeert ook de Inspectie – soms door de strenge Participatiewet al snel iemand van fraude betichten.

De Landelijke Cliëntenraad, die mensen met een uitkering vertegenwoordigt, is ‘niet verbaasd, maar wel geschokt’ door de cijfers. “We weten al lang dat het niet makkelijk is om bijstand te krijgen,” reageert voorzitter Amma Asante. “Maar 35 procent niet-gebruik is echt heel fors. Een uitkering is een recht, waar veel mensen dus van afzien die het geld heel hard nodig hebben. Juist dat leidt ertoe dat mensen voorzieningen als de Voedselbank nodig hebben om te overleven en in de schulden komen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden