PlusAchtergrond

Online challenges: vaak leuk, soms levensgevaarlijk

Van een emmer ijskoud water over je hoofd kiepen tot jezelf in brand zetten: online ‘challenges’ zijn onder jongeren razend populair. Veel zijn onschuldig, maar autoriteiten waarschuwen voor gevaarlijke varianten, die zelfs kunnen eindigen in de dood.

Een 'Blue Whale’-account op Instagram.Beeld Politie Amsterdam Oost Watergraafsmeer

De ‘ice bucket challenge’ is waarschijnlijk het beroemdst. Bij de hype, die zich in 2014 razendsnel via internet verspreidde, gooiden deelnemers een emmer met water en ijsblokjes over zich heen en legden dat vast op video. Na het filmpje te delen op sociale media werd vervolgens een nieuw drietal uitgedaagd om hetzelfde te doen. 

Het was een onschuldige hype. Vaker niet dan wel zijn challenges ook ‘gewoon leuk’, zegt Justine Pardoen van Bureau Jeugd & Media, dat informeert over de risico’s van sociale media. “Maar soms worden grenzen gevaarlijk overschreden.”

Zo waarschuwde de politie in Amsterdam dinsdag voor de zogeheten Blue Whale Challenge die weer in Nederland is opgedoken. Jongeren worden via Instagram gevraagd mee te doen aan opdrachten die steeds gevaarlijker worden, met als laatste opdracht het plegen van zelfmoord. Als je niet mee wil doen of wil stoppen, gaat de persoon achter het account over tot dreigen en afpersing; hij of zij zou in het bezit zijn van persoonlijke informatie. Daar is niets van waar: degene die achter het account zit probeert de ander vooral bang te maken, melden de autoriteiten.

‘Manier van pesten’

In 2017 circuleerde de Blue Whale Challenge ook al in Nederland. De naam verwijst naar blauwe vinvissen, die soms massaal zelfmoord lijken te plegen. “Dit soort challenges laaien overal wel eens op, de ene keer heviger dan de andere keer,” legt Pardoen uit. “We zien dat het weer meer voorkomt nu de zomervakantie is begonnen, want jongeren hebben meer vrije tijd.” 

Jongeren maken zelf een anoniem account aan met iets van ‘Blue Whale’ in de naam. Hiermee sturen ze berichten naar anderen, zogenaamd vanuit de ‘echte’ persoon achter de challenge. “Het is een manier van pesten die vooral jonge tieners eng vinden,” aldus Pardoen.

Een soortgelijk spel is de Momo Challenge. Volgens Pardoen doken enkele maanden geleden overal accounts op van het horrorfiguur Momo: een meisje met zwart haar, grote ogen en een brede glimlach. De uitdaging is om via WhatsApp contact te maken met Momo, waarna de verzender gevaarlijke opdrachten krijgt. Wie meedoet krijgt schokkende beelden toegestuurd, zoals foto's of video's van gewelddadig vermoorde mensen.

Wurgspel met dodelijke afloop

Dat online challenges vreselijke gevolgen kunnen hebben blijkt wel uit de dood van de 16-jarige Tim Reynders in 2017. Zijn ouders en zus troffen hem op een avond levenloos aan met een riem om zijn nek. Ze begrepen niet waarom hij zoiets had kunnen doen, vertelt moeder Anita Reynders. “Naar ons idee speelde het idee van zelfmoord helemaal niet bij hem.” 

Later bleek dat Tim had meegedaan aan de ‘choking game’, waarbij hij per ongeluk om het leven kwam — en zichzelf nog had gefilmd ook.

Bij de challenge, in Nederland ook wel het ‘wurgspel’ genoemd, knellen deelnemers opzettelijk de zuurstoftoevoer naar hun hersenen af. Vlak voor het moment van flauwvallen zouden deelnemers even euforie ervaren, omdat er dan weer bloed naar het brein stroomt. Het is een spel op leven en dood: de actie kan leiden tot ernstige hersenschade en zelfs tot overlijden, zoals bij Tim. Ook de 15-jarige Clay Haimé overleed in 2018, waarschijnlijk aan de gevolgen van dezelfde challenge. 

De ouders van Tim hadden nog nooit gehoord van het fenomeen. “Er ging een wereld voor ons open nadat we hoorden over de choking game,” vertelt Reynders. Op het internet bleken nog veel meer riskante challenges te circuleren. We besloten met ons verhaal anderen te waarschuwen. Hadden wij het namelijk maar geweten, dan hadden we het met Tim kunnen bespreken.” 

Grens opzoeken

Het vormde de drijfveer om de website internetchallenges.nl op te richten. “Tegen Internet Misstanden, voor Tim.” Op de site informeren de ouders over allerlei gevaarlijke internetacties. Zo is er de Kylie Jenner Lip Challenge, waarbij jongeren hun lippen vacuüm zuigen met een flesje of glas om zo de lippen op te zwellen tot het formaat van de gelijknamige Amerikaanse realityster. Bij de ‘skull breaker challenge’ schoppen twee personen tegen de benen van een derde, zodat die (vaak hard) omvalt. En dan is er de ‘fire challenge’, waarbij je een brandbare vloeistof over je lijf giet om die vervolgens aan te steken.

“Dat er een grens aan de uitdaging zit waarna het gevaarlijk wordt, maakt het spannend,” legt Pardoen uit. “Vooral jongeren vinden het leuk zo’n grens op te zoeken; dat past heel erg bij hun ontwikkelingsfase.” Doordat de hersenen nog in ontwikkeling zijn, kunnen ze nog niet compleet rationeel denken en zijn ze impulsiever. Hierdoor staan ze minder stil bij de mogelijk gevaarlijke gevolgen van een challenge. 

Ook is in de tienerjaren het gevoel ‘mee te willen doen’ sterker aanwezig, zegt Pardoen, wat jongeren gevoeliger maakt voor groepsdruk. 

‘Praat erover’

Pardoen adviseert ouders goed te letten op zulke challenges, waar jongeren elkaar voor uitdagen en waar dat mogelijk toe kan leiden. “We moeten goed opletten op met name eenzame kinderen die veel online zijn,” luidt haar advies. “Veel jongeren halen hun schouders op voor de challenges en negeren ze, maar kwetsbare jongeren die al suïcidaal zijn, zijn er mogelijk gevoeliger voor.” 

Er bestaat een dilemma over het al dan niet bespreekbaar maken van gevaarlijke online challenges. Anita Reynders vertelt dat de suggestie om het bijvoorbeeld op scholen onder de aandacht te brengen veelal wordt afgekaatst omdat kopieergedrag op de loer zou liggen. “Maar jongeren zien zoveel voorbijkomen en weten het echt allang, alleen de volwassenen vaak niet.” Als ouder is het daarom verstandig je in het fenomeen te verdiepen door bijvoorbeeld websites te bezoeken die hierover informeren. 

Vervolgens is het de taak om het gesprek aan te gaan, adviseert Pardoen. “Vraag: heb jij zoiets meegemaakt? Heb je ervaren bepaalde grenzen over te gaan? Praat erover. We moeten accepteren dat online challenges nu eenmaal worden gespeeld en ook dat er gevaarlijke mensen rondlopen, maar laat kinderen nadenken over de scenario’s waarbij ze ook zouden kunnen zeggen: nee, dit doe ik niet.” Belangrijk daarbij is om vooral niet met het beschuldigende vingertje te wijzen, vindt Reynders. “Maar maak het bespreekbaar.”

113 Zelfmoordpreventie

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem via de chat op www.113.nl of bel 113 (gebruikelijke telefoonkosten) of 0800-0113 (gratis). 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden