PlusReportage

Ongedocumenteerde moet opvang verlaten: ‘Ik leef in het donker’

Eind oktober voerden demonstranten in Amsterdam actie voor een permanente verblijfsvergunning voor  ongedocumenteerde vluchtelingen. Beeld ANP
Eind oktober voerden demonstranten in Amsterdam actie voor een permanente verblijfsvergunning voor ongedocumenteerde vluchtelingen.Beeld ANP

De gemeente Amsterdam mag van de rechter uitgeprocedeerde asielzoekers dwingen de opvang in de stad te verlaten. Wat hen rest is het straatleven. ‘Als ik uit deze verschrikkelijke situatie kon vertrekken, was ik allang weg.’

David Hielkema

Slapen doet ze niet meer. Zo af en toe een uurtje, maar dan wordt ze weer wakker. De stress neemt toe, zeker nu de rechter heeft besloten dat ze de opvang voor ongedocumenteerden woensdag moet verlaten. “Ik sta nog, omdat ik moet staan,” zegt de 37-jarige Eritrese – die om veiligheidsredenen niet met haar naam in de krant wil. “Maar ik leef in het donker.”

Drieënhalf jaar geleden was een 24-uursopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers één van de grote wensen van wethouder Rutger Groot Wassink (Ongedocumenteerden). In 2019 kwam deze er in de vorm van de zogeheten Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV). Daar krijgen ongedocumenteerden anderhalf jaar de tijd om ‘in alle rust’ aan hun toekomstperspectief te werken: is terugkeer naar het land van herkomst toch een optie of is een asielaanvraag alsnog mogelijk?

De LVV verving de drukbezette bed-bad-broodvoorzieningen. Was dit de oplossing om ongedocumenteerden in de stad te helpen? Spoel de tijd twee jaar vooruit en de Eritrese zegt volmondig van niet.

Terugkeer blijkt voor de 37-jarige niet mogelijk, al is het alleen al omdat ze geen papieren heeft en de ambassade deze niet kan verstrekken. Een nieuwe asielaanvraag lukte ook niet. “Ik kon niet aan de hoge bewijslast van de IND voldoen,” zegt ze.

Volgens de gemeente Amsterdam moet ze nu de opvang verlaten, maar ze weigert. Half november leidde dat tot een rechtszaak, dinsdag gaf de rechter de gemeente gelijk en oordeelde dat vrouw naar de vrijheidsbeperkende locatie in Ter Apel kan – een plek voor terugkeer, maar waar ze feitelijk niet welkom is omdat ze geen documenten heeft. De dakloosheid die volgt, valt te lezen in het vonnis, is haar ‘eigen keuze’. “Ik sta precies waar ik stond voordat de LVV er was.”

Vertekend beeld

Amsterdam heeft in de LVV de afgelopen twee jaar 641 ongedocumenteerden opgevangen. Voor 74 mensen werd het project beëindigd omdat zij volgens de gemeente ‘onvoldoende meewerkten’, 18 deelnemers zijn teruggekeerd of gemigreerd naar een ander land en 121 bewoners konden alsnog asiel aanvragen.

De Eritrese zegt dat de cijfers niet de realiteit van de opvang tonen. Zij valt ook onder de groep ‘werkt onvoldoende mee’, maar zegt dat ze vastzit in het systeem. “Ik werkte wel mee; maar ik kan nergens heen. Ik kreeg dezelfde vragen van ze als die ik elf jaar geleden bij mijn asielaanvraag kreeg. Alles was erop gericht mij terug te laten keren. Weer vragen ze of ik niet ergens familie heb waar ik naartoe kan. Waarom doen ze alsof ik dit leven wil? Als ik uit deze verschrikkelijke situatie kon vertrekken, was ik allang weg.”

Wethouder Groot Wassink zegt intussen tevreden te zijn met de LVV. “Als je terugdenkt aan de bed-bad-broodvoorzieningen zonder enige vorm van menselijkheid, is dit goed geslaagd.”

Ook wijst hij op de 121 mensen die wél asiel konden aanvragen. “Cijfers laten zien dat er voor heel veel mensen nog wel perspectief was,” aldus Groot Wassink.

De wethouder wil niet ingaan op individuele gevallen. “Ik snap goed dat het moeilijk voor mensen is dat ze nu moeten vertrekken, maar we hebben een wachtlijst. Als ik die mensen wel een perspectief kan bieden, vind ik dat ik dat moet doen.”

Hij wijst voor de ingewikkelde kwesties naar het ‘falende landelijke beleid’. “Het is ronduit slecht dat de discretionaire bevoegdheid van de minister is afgeschaft. Het is een belangrijk instrument om uitzonderingen te maken. Ik pleit al langer voor bijvoorbeeld een commissie van wijzen die mag besluiten of iemand alsnog mag blijven.”

Pandemie

De Eritrese is niet de enige die verplicht de Amsterdamse LVV uit moet. Maandag zal de rechter in twee vergelijkbare zaken een uitspraak doen. Ook in die gevallen willen de ongedocumenteerden in de opvang blijven en dat er met een nieuwe blik naar hun zaak wordt gekeken. Belangenbehartigers van ongedocumenteerden zeggen ‘zeker nog elf mensen’ te kennen die de LVV ook moeten verlaten. Het is nog niet bekend of de gemeente tegen hen ook een procedure begint.

De Eritrese is opgedragen woensdag het pand te verlaten. De nachtopvang is weer geopend – maar alleen als de temperaturen ’s nachts tot onder het vriespunt dalen. Ze ziet echter weinig heil in de nachtopvang. “Er is een pandemie, het is winter.”

Groot Wassink kan niet zeggen of de gemeente de vrouw ook daadwerkelijk het pand zal uitzetten. “Ik ga echt goed kijken naar de uitspraken van de rechter. Daarna maken we een keuze.”

Landelijke proef

Sinds 1 juli 2019 doen de gemeenten Amsterdam, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven mee aan de Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV), de ‘opvolger’ van de bed-bad-broodvoorziening voor ongedocumenteerden. De verwachting is dat het nieuwe kabinet de LVV verlengt voor de komende jaren. In het voorjaar van 2022 komt de gemeente Amsterdam met een uitgebreide evaluatie over het project dat nu nog een proef is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden