Onderzoek: vrouwen en stedelingen koesteren vaker doodswens

Mensen die niet ernstig ziek zijn maar wel een doodswens hebben, zijn vaker vrouw, laagopgeleid en wonen in de stad. Nieuw onderzoek voedt het debat over voltooid leven.

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid).Beeld anp

De percentages zijn klein, maar de aantallen mensen om wie het gaat zeker niet: ongeveer 10.000 mensen van 55 jaar en ouder willen hun leven beëindigen zonder dat zij ernstig ziek zijn. Een veel grotere groep, ongeveer 76.000 mensen van 55 jaar en ouder, is aanhoudend (een jaar of langer) levensmoe, zonder dat ze ondraaglijk lijden. 

Een deel van hen koestert alleen het verlangen naar de dood, maar zo’n 43.000 mensen hebben zelfs al plannen gemaakt of stappen gezet: denk aan gedachten over zelf­doding of een behandelverbod.

Dat blijkt uit het langverwachte onderzoek naar voltooid leven, dat donderdagmorgen is gepubliceerd. Een commissie onder leiding van Els van Wijngaarden van de Universiteit voor Humanistiek onderzocht in opdracht van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) hoe groot de groep is die het leven voltooid acht. 

Wat zijn de kenmerken, omstandigheden en ervaringen die een rol spelen? Ruim 21.000 ouderen en 1600 huisartsen vulden een vragenlijst in. Ook zijn 200 euthanasieverzoeken geanalyseerd.

Niet van leeftijd afhankelijk

Wat blijkt? Het overgrote deel van de mensen die de vragenlijst hebben ingevuld, kampt met veel fysieke en mentale klachten. Volgens de commissie hebben individuen wellicht via de huidige euthanasiewet al het recht om met hulp te sterven: ‘Het is aannemelijk dat bij beoordeling van individuele gevallen zal blijken dat bij een aantal mensen naar medisch inzicht sprake is van lijden dat wordt veroorzaakt door een medische aandoening.’ Daarnaast is de discussie over de precieze reikwijdte van de euthanasiewet niet afgerond.

De groep van 55-plussers met een doodswens is zeer divers. Opvallende kenmerken zijn: ruim de helft is alleenstaand, ze wonen vaak in een stad, er is een oververtegenwoor­diging van vrouwen en de helft komt uit een lagere sociale klasse. Ook vindt de commissie het belangrijk te melden dat de doodswens niet per definitie leeftijdgerelateerd blijkt te zijn en dus niet beperkt is tot mensen op hoge leeftijd met een voltooid leven. Sommigen willen zelfs hun hele leven al dood.

Tweespalt in coalitie

D66 bereidt een wetsvoorstel voor om mensen van 75 jaar en ouder het recht te geven op euthanasie, ook als ze niet ondraaglijk lijden. Het geplande voorstel zorgt voor tweespalt binnen de regeringscoalitie, omdat ChristenUnie en CDA ertegen zijn. Zij willen dat ouderen die levensmoe zijn, worden geholpen, niet dat ze zomaar kans krijgen op euthanasie.

De commissie constateert ook dat het belangrijk is om zowel op zoek te gaan naar manieren om de leefsituatie van ouderen te verbeteren, als om hun doodswens serieus te nemen. Er is onder de groep ondervraagden overigens veel behoefte om te kunnen beschikken over een zelfdodingsmiddel, maar dit roept volgens de onderzoekers allerlei nieuwe dilemma’s op.

Ze bevelen aan nader onderzoek te doen naar de substantiële groep mensen die zegt al het ­hele leven een doodswens te hebben. ‘In hoeverre is hier sprake van (onverwerkte) traumatische ervaringen die op latere leeftijd doorwerken of van een (psychische) ziekte?’ Verder zou het goed zijn als er nader onderzoek komt naar mogelijke redenen voor de oververtegenwoordiging van vrouwen.

Van de 55-plussers wenst 0,18 procent (hulp bij) levensbeëindiging zonder dat zij ernstig ziek zijn.
Over welke ouderen gaat het?

- 67 procent is vrouw.
- De helft woont samen en 85 procent heeft kinderen.
- 69 procent woont in de stad.
- 44 procent is laagopgeleid.
- 61 procent ervaart geestelijke of lichamelijke aftakeling, zoals slechtziendheid of slecht lopen.
- 42 procent voelt zich tot last.
- Ruim een derde heeft geld­problemen.
- Ouderen met een doodswens vragen te ‘beschikken over een zelfdodingsmiddel’ (47 procent), gevolgd door ‘hulp bij zelfdoding door een dokter’ (25 procent). Ook worden ‘erkenning en begrip voor mijn gevoelens’ genoemd en ‘meer financiële ruimte’.

Coalitie blijft verdeeld

De meningsverschillen in de coalitie over hoe om te gaan met mensen die hun leven als ‘voltooid’ beschouwen, blijven onverminderd groot, ook na het nieuwe rapport over de kwestie. De christelijke partijen blijven fel tegen een nieuwe, wettelijke regeling, terwijl de liberalen vasthouden aan hun wens om deze mensen met een stervenswens op een of andere manier tegemoet te komen.

De vier coalitiepartijen zijn ernstig verdeeld over het onderwerp. D66 en VVD pleiten voor wetgeving, terwijl CDA en ChristenUnie er niets van willen weten.

“Wat het CDA betreft komt er geen wet, maar meer aandacht voor de zin van het leven,” aldus het Tweede Kamerlid Harry van der Molen. “Juist wanneer mensen zich zo alleen, verlaten of verloren voelen hebben ze aandacht en zorg nodig.”

“De VVD wilde en wil deze groep, met een stervenswens die niet direct medisch is, graag tegemoet komen,” reageert Ockje Tellegen. Ouderen die eenzaam en hulpbehoevend zijn, moet perspectief worden geboden, vindt de politica. Of dat met een wettelijke regeling zou moeten, laat ze in het midden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden