Onderzoek: rokers hebben meer kans op psychiatrische aandoening

Rokers lopen een hoger risico op een psychiatrische aandoening. De kans om manisch depressief te worden is anderhalf tot twee keer zo groot onder rokers. Dat blijkt uit onderzoek van Amsterdam UMC dat onlangs is gepresenteerd in The British Journal of Psychiatry

Beeld anp

Roken wordt al jarenlang gezien als ‘houvast’ voor mensen met psychiatrische aandoeningen, maar volgens arts Jentien Vermeulen, die vier jaar aan dit onderzoek werkt, maakt het mensen juist zieker. Ook psychisch. “Dat zou kunnen komen doordat nicotine de chemische balans in de hersenen verstoort. Maar we weten ook dat er in tabak heel veel giftige stoffen zitten. Die kunnen ontstekingsreacties veroorzaken. Ook dat zou kunnen bijdragen aan de verstoring van de balans in het brein.”

Volgens het Trimbos-instituut rookt bijna de helft van de mensen met een depressie. Van de mensen met ernstige psychoses rookt zelfs 67 procent, zag Vermeulen tijdens haar onderzoek. “Afgezet tegen het landelijk gemiddelde van 17 procent is dat echt heel veel. Elke psychiater weet dat patiënten met een psychiatrische aandoening tot wel vijftien jaar eerder overlijden dan andere mensen. Dat komt heel vaak door het roken. Maar er is een ingesleten cultuur waarin het idee is dat roken erbij hoort in de psychiatrie.” 

Extra risico

Voor dit onderzoek maakte Vermeulen gebruik van een databank met genetische informatie van ruim één miljoen mensen uit Amerika en Europa. De laatste jaren kwamen er steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen dat roken een trigger is om een psychiatrische aandoening te krijgen. Roken geeft een extra risico, al blijft de kans om een ernstige psychiatrische aandoening te krijgen klein. 

Vermeulen heeft zich in haar onderzoek gericht op manische depressiviteit. Maar volgens haar is er een andere onderzoeksgroep die hetzelfde constateert bij mensen met psychoses en depressie. “Daarmee is het voor drie ernstige psychiatrische aandoeningen onderzocht. Als we voorkomen dat mensen beginnen met roken, dan moeten we het aantal psychische klachten ook kunnen verminderen.”

Zelfmedicatie

Volgens Vermeulen loopt de psychiatrie achter in anti-rookmaatregelen. Een belangrijke reden is volgens haar dat in de psychiatrie het idee leeft dat tabak ook kan dienen als zelfmedicatie voor patiënten. “Er wordt vaak gezegd dat roken een voordeel oplevert voor patiënten. Ze zouden minder last hebben van symptomen als psychotische of depressieve klachten. Ook zouden ze door de nicotine helderder kunnen nadenken.” 

Onderzoek van Vermeulen – dat in januari in het voorname medische tijdschrift de Lancet Psychiatry werd gepubliceerd – haalt de zogeheten zelfmedicatiehypothese onderuit. Het tegendeel bleek het geval: rokers hadden juist vaker moeite met het geheugen dan niet-rokers. Ook hadden ze last van vaker psychotische en depressieve symptomen.

Stoppen

Het stoppen met roken gaf juist voordelen: patiënten met een psychose konden sneller nadenken. “Stoppen met roken kan dus ook psychische winst opleveren.”Hoewel de arts vindt dat er meer onderzoek nodig is, moet het anti-rookbeleid in de psychiatrie tegelijkertijd ook een inhaalslag maken. “Vroeger werd er niet eens gevraagd of patiënten wilden stoppen met roken. Er werd shag uitgedeeld op afdelingen.” Twee jaar geleden begon Vermeulen een hulpprogramma voor rokers – zowel patiënten als medewerkers – op de afdeling psychiatrie van Amsterdam UMC.

GGZ Nederland heeft het preventieakkoord mede ondertekend dat alle ggz-instellingen rookvrij worden en er komen steeds meer initiatieven om patiënten met begeleiding en nicotinevervangers als pleisters en tabletten van de sigaret af te helpen. “De behandeling neemt een spurt de laatste tijd en dat verbetert de gezondheid van deze groep.”

Voorzichtige interpretatie 

Hoogleraar psychiatrie Jim van Os van UMC Utrecht, die niet bij dit onderzoek van Vermeulen betrokken is, zegt dat we voorzichtig moeten zijn met interpretaties, omdat het ingewikkeld is om een verband te onderzoeken: “Rookgedrag overlapt enorm met alle vormen van psychisch lijden.” Bovendien benadrukt hij dat er met de gebruikte nieuwe onderzoeksmethode in de psychiatrie weinig ervaring is.

Rookvrij 

Het Amsterdam UMC is vanaf 1 oktober helemaal rookvrij. Binnen mocht al lang niet meer gerookt worden, maar vanaf dinsdag is dat ook rond het ziekenhuis verboden. Dit geldt zowel voor locatie AMC als VUmc. Een aantal buren van de ziekenhuizen sluiten aan. 

Dat geldt voor een deel van de HvA en de VU, de tandartsopleiding ACTA en het Altra College. Er worden terreincoaches ingezet om rokende mensen aan te spreken. Het OLVG en het Antoni van Leeuwenhoek zijn al vanaf het voorjaar helemaal rookvrij. Het BovenIJ heeft buiten nog wel rookzones.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden