Onderzoek: omstanders grijpen wél in bij geweld op straat

Het beeld van omstanders die bij ­kritieke situaties stoïcijns toekijken is achterhaald. Uit nieuw wetenschappelijk onderzoek blijkt het tegendeel: negen van de tien keer grijpen mensen wél in.

Beeld anp

"Ik had het gevoel dat eerdere onderzoeken niet helemaal klopten," zegt criminoloog en antropoloog Marie Rosenkrantz Lindegaard, die al tien jaar onderzoek doet bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. "Er zijn allerlei cijfers en onderzoeken over slachtoffers en criminelen, maar ­onderzoek naar omstanders werd tot noch toe enkel gedaan door situaties na te bootsen. Dankzij het toegenomen ­cameratoezicht in steden, konden wij het echte handelen analyseren van mensen die getuige zijn van een vechtpartij."

Met collega-onderzoekers uit Denemarken en Engeland analyseerde Lindegaard beelden van vechtpartijen in Amsterdam, Kaapstad en Lancaster. "Het bijzondere is dat we in de psychologie al jaren denken dat het zogenoemde 'bystander effect', waarbij mensen enkel toekijken als er iets gebeurt en denken dat een ander het wel oplost, accuraat is. Ons onderzoek bewijst dat een ruime meerderheid juist wel in actie komt. Mensen vinden het vervelend als er iets naars gebeurt in 'hun openbare ruimte'. Dat pikken ze niet."

Goed doen
Ook de toegenomen sociale controle speelt een rol voor het assertieve gedrag. "Steden zijn beter verlicht, mensen weten dat ze meer gezien worden dan voorheen," zegt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Mensen voelen zich eerder gezien en genoodzaakt in te grijpen. Ze willen aan anderen laten zien dat ze het goed doen, verklaren de wetenschappers het gedrag.

"Dat noemen we ook wel de kracht van de reputatie," zegt Van Lange. "We zijn steeds meer bezig met het opkrikken van onze reputatie en nog meer om reputatieverlies te voor­komen. Als je je dan eenmaal in een kritieke situatie bevindt, kun je je een lafaard gaan voelen als je niets doet."

Al spelen omgevingsfactoren even­eens een grote rol, zeggen de wetenschappers. De ernst van de situatie en hoeveel mensen kunnen helpen, zijn ook van invloed. Wie in de relationele sfeer ruzie maakt op straat, hoeft niet te rekenen op bijstand, blijkt uit het onderzoek. Rosenkrantz Lindegaard: "Daar bemoeien mensen zich niet mee, dat is privé."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden