Nieuws

Onderwijsraad: vaker politie, justitie en zelfs AIVD inzetten bij misstanden op scholen

Een steviger aanpak van excessen op scholen moet - naast de onderwijsinspectie - ook bij politie, justitie en, in extreme gevallen, zelfs bij de AIVD komen te liggen. Dat stelt de Onderwijsraad in een dinsdag verschenen rapport.

Het Amsterdamse Cornelius Haga Lyceum is ook al tijden voer voor discussie. Ook hier kwam de Inspectie eraan te pas. Beeld ANP
Het Amsterdamse Cornelius Haga Lyceum is ook al tijden voer voor discussie. Ook hier kwam de Inspectie eraan te pas.Beeld ANP

Volgens artikel 23 van de Grondwet is het geven van onderwijs in Nederland vrij en stelt de overheid alleen eisen aan de kwaliteit. Een school moet aandacht besteden aan democratisch burgerschap, maar daarnaast mag leerlingen ‘een eigen verhaal’ worden verteld vanuit een godsdienst of andere levensbeschouwing. Die vrijheid is begrensd door het discriminatieverbod en afzien van dwang en indoctrinatie.

De afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten geweest op bijzondere scholen waarbij de Inspectie moest ingrijpen, omdat deze grenzen werden overschreden. Zo kwam er dit jaar nog een reformatorische middelbare school (het Gomarus in Gorinchem) in de media die homoseksualiteit afwees en lhbtq+-jongeren dwong uit de kast te komen.

Ook het islamitische Haga Lyceum in Amsterdam Nieuw-West is meermaals voer voor discussie geweest voor de Onderwijsinspectie. In het voorjaar van 2020 kwamen daar nog ‘ernstige signalen’ binnen over een onveilig klimaat, onder andere vanwege ‘dictatoriaal gedrag’ van de toenmalige dagelijkse bestuurder. De inspectie onderzocht afgelopen jaren eveneens de orthodox-joodse school Cheider in Buitenveldert, na meldingen van ontucht. Nadat een inspecteur had vastgesteld dat er hoogstwaarschijnlijk sprake was van misbruik, weigerde de school aangifte te doen, hoewel de wet dat wel verplicht.

De Onderwijsraad benadrukt dat de vrijheid van onderwijs niet vrijblijvend is, zegt voorzitter Edith Hooge. “De verscheidenheid in het onderwijs is een groot goed, dus die wil je behouden. Maar dan is het ook belangrijk dat er grenzen zijn vanuit de democratische rechtsstaat en dat essentiële zaken voor leerlingen op alle scholen op het programma staan.”

Alert zijn

Als scholen regelmatig de grenzen van de vrijheid van onderwijs opzoeken, moet de wetgeving dan niet worden aangescherpt? Nee, meent de Onderwijsraad. Volgens het adviesorgaan van de Nederlandse regering volstaat ‘het bestaande instrumentarium binnen de huidige wetgeving’ om te kunnen ingrijpen als er binnen een school echt iets aan de hand is. De overheid hoort dan wel alert te zijn op ‘signalen van grensoverschrijdend gedrag’ en kan daar ‘sneller en steviger’ op handelen.

In eerste instantie ligt het toezicht bij de Inspectie van het Onderwijs, maar daarnaast mogen best vaker andere instanties in beeld komen om misstanden aan de kaak te stellen en te stoppen. Een ouder of leerling die zich ongelijk behandeld voelt op school, kan bijvoorbeeld een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens. Verder biedt het strafrecht mogelijkheden aan de politie en het Openbaar Ministerie om onderzoek in te stellen en tot strafvervolging over te gaan bij verboden zaken. Denk aan discriminatie, belediging, haatzaaien en misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid.

Ook kan een rechter ingrijpen, mocht de openbare orde op of rondom een school in het geding zijn. En in extreme gevallen is zelfs onderzoek door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst mogelijk, aldus de raad. De AIVD moet dreigingen voor de nationale veiligheid zichtbaar maken en wegnemen.

Gevoelig moment

Het rapport van de Onderwijsraad komt op een politiek gevoelig moment. Momenteel onderhandelen VVD, D66, CDA en ChristenUnie over een nieuw regeerakkoord. De eerste twee partijen, die progressief zijn, hebben al aangegeven artikel 23 te willen ‘moderniseren’, maar de christelijke partijen zijn daar mordicus tegen.

D66 wil concreet vastleggen dat scholen in de toekomst geen leerlingen meer kunnen weigeren op grond van levensbeschouwing. Nu hebben scholen alleen zo’n acceptatieplicht als er ‘binnen redelijke afstand’ van de woning van de leerling geen gelegenheid is om regulier onderwijs te volgen.

Hooge vraagt zich af wat een acceptatieplicht zou toevoegen. “Wees helder over wat mag, moet en niet mag op scholen en waar de grenzen liggen. Dat is waar de vrijheid van onderwijs in de praktijk over gaat.”

Reacties

Demissionair minister Slob (Basis- en voortgezet onderwijs) zei eerder al in de Kamer dat de discussie over de vrijheid van onderwijs een diepgravend debat vereist. In reactie op het rapport van de Onderwijsraad laat hij weten zich de afgelopen jaren te hebben ingezet om de onderwijsvrijheid én de verantwoordelijkheid die daarbij hoort toekomstbestendiger te maken.

“Zo heb ik geregeld dat de inspectie nieuwe scholen vooraf kan beoordelen om te kijken of het goede scholen zullen zijn. Bovendien ben ik met een nieuwe wet gekomen om sneller in te grijpen bij slecht functioneren. Ook hebben we de opdracht voor burgerschapsonderwijs op school aangescherpt. Verder doen we altijd aangifte als er een redelijk vermoeden van een strafbaar feit is.”

Kamerlid Paul van Meenen van D66, voorstander van wijziging van artikel 23, meldt: “De vrijheid van onderwijs mag geen vrijbrief zijn voor slecht of onveilig onderwijs. Wil artikel 23 blijven bestaan, dan moet het artikel evolueren. Misbruik moeten we aanpakken, en waar nodig het artikel aanpassen zodat het kan blijven bestaan. Er moet bijvoorbeeld ook op een gereformeerde school voldoende aandacht, vrijheid en veiligheid zijn voor kwetsbare leerlingen van 12, 13, 14 jaar die worstelen met hun seksuele identiteit. Dat is flink misgegaan bij het Gomarus. Bovendien willen we dat de inspectie ook individuele signalen mag onderzoeken, nu kan dat nog niet.”

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie, die niet wil morrelen aan de vrijheid van onderwijs, zegt: “De vrijheid van onderwijs mag niet leiden tot uitsluiting, discriminatie of onveiligheid - en dat hoeft ook niet. Het is goed om te lezen dat ook volgens de Onderwijsraad vrijheid en verantwoordelijkheid hand in hand kunnen gaan in het stelsel zoals we dat hebben. Daarnaast doet de Onderwijsraad aanbevelingen hoe er nog eerder en effectiever kan worden ingegrepen als een school – wat de achtergrond van die school ook is – voor sommigen een onveilige plek is. Het gesprek daarover ga ik graag aan: zo houden we vrijheid én veiligheid hoog.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden