Nieuws

Onbekend werk Vincent van Gogh ontdekt: tekening uit 1882 te zien in museum

Het Van Gogh Museum presenteert een nog onbekend werk van Vincent van Gogh: de tekening Studie voor Worn Out. Hij maakte dit werk in 1882 in Den Haag, waar hij toen oefende op modeltekenen.

Mannenhuisbewoner Adrianus Jacobus Zuyderland zat tientallen keren model voor Vincent van Gogh. Beeld Jelle Draper
Mannenhuisbewoner Adrianus Jacobus Zuyderland zat tientallen keren model voor Vincent van Gogh.Beeld Jelle Draper

Uit een Nederlandse particuliere collectie laat het Van Gogh Museum een tekening zien die nooit eerder is tentoongesteld en evenmin te vinden is in catalogi. Studie voor Worn Out toont een man die met zijn hoofd in zijn handen op een houten stoel zit. Dat niemand in de kunstwereld deze tekening kent, komt volgens Teio Meedendorp (senior onderzoeker Van Gogh Museum) doordat de tekening sinds ongeveer 1910 in één familie is gebleven.

Het museum heeft de tekening in bruikleen, en toont die naast vergelijkbare werken op papier. De compositie doet sterk denken Worn Out, een tekening van Van Gogh die hij later als basis nam voor de litho At Eternity’s Gate.

olgens Meedendorp is het een ongelofelijk krachtige tekening. “Stilistisch en qua materiaalgebruik past het helemaal in het oeuvre van Van Gogh. Hij gebruikte een dik timmermanspotlood en grof aquarelpapier. Het blad werd naderhand gefixeerd met een mengsel van water en melk. Van Gogh werkte destijds pas twee jaar als kunstenaar. In die twee jaar was hij vooral aan het tekenen. In het najaar van 1882 is hij zich heel erg gaan focussen op het tekenen van modelstudies.”

Onder de knie

In de zomer daarvoor had hij geëxperimenteerd met het maken van schilderijen en aquarellen. Maar het lukte hem nog onvoldoende om groepen figuren overtuigend in een compositie te plaatsen. Van Gogh vond dat hij eerst veel figurenstudies moest maken om dat goed onder de knie te krijgen. In het Nederlands Hervormd Oude mannen- en vrouwenhuis in Den Haag vond hij modellen die hij tegen een kleine vergoeding kon gebruiken.

“De man die we hier zien met zijn kale hoofd was zijn favoriete model. Er zijn meer dan veertig tekeningen waarop we hem tegenkomen. Dit is het enige model uit Den Haag die we ook bij naam kennen, Adrianus Jacobus Zuyderland (1810-1897). Van Gogh noemt zijn naam niet in brieven, maar hij kon later worden geïdentificeerd door het nummer dat hij op zijn jas droeg.”

De schilder vond hem prachtig vanwege zijn karakteristieke witte bakkebaarden, zijn kale hoofd en knokige handen. “Van Gogh had vanaf het begin een bijzondere belangstelling voor de medemens en vooral de medemens die het moeilijk had. Dus hij ging zich concentreren op figuren die iets meer deden dan alleen een krantje lezen. Van Gogh had het idee voor een tekening van een oude boer die bij de haard zit te treuren. Hij beschrijft eigenlijk heel keurig in zijn brieven hoe hij tot deze tekening komt.”

Van Gogh zat in die tijd te worstelen met een tekening die hij Worn Out noemde. Hij gebruikte vaak Engelse of Franse titels, met het oog op een buitenlands koperspubliek. Worn Out bevindt zich in het Van Gogh Museum. De voorbereidende tekening ervoor noemt hij in een brief. Dat blijkt het nu ontdekte werk te zijn. In het museum hangen ze tijdelijk naast elkaar, samen met de litho met dezelfde voorstelling.

Perspectiefraam

Meedendorp: “Wat je dan krijgt is een soort filmische sequentie. Van Gogh probeert zich te positioneren. Hij komt in de tweede tekening tot een kernachtige pose en daarna maakt hij een litho, weer met kleine verbeteringen.”

In de nieuw gepresenteerde tekening is een raster zichtbaar, wat duidt op het gebruik van een perspectiefraam. Van Gogh, die als schilder autodidact was, kon met dit eenvoudige hulpmiddel het perspectief in zijn voorstellingen op de juiste wijze weergeven. Dat hij een perspectief­raam heeft gebruikt, wordt bevestigd door de achterkant van het blad papier. Daarop staat een figuur in een landschap afgebeeld, opnieuw met een raster. Van Gogh maakte deze voorstelling waarschijnlijk om aan iemand de werking van het perspectiefraam te laten zien.

Het bestaan van de studie voor Worn Out was al enige tijd bekend bij experts van het Van Gogh Museum. Eind jaren tachtig werd het museum door de eigenaars benaderd met de vraag of de tekening authentiek was, maar tot nu toe wilde de familie niet met het werk in de openbaarheid treden.

Van Gogh moet honderden tekeningen hebben gemaakt van bewoners in het Nederlands Hervormd Oude mannen- en vrouwenhuis. Meedendorp: “Daar zijn er ruim honderd van over. Er is veel verloren gegaan, maar de kans dat er af en toe iets opduikt blijft aanwezig. Het is alleen zo lang geleden dat de spoeling steeds dunner wordt.”

Studie voor Worn Out. Beeld Van Gogh Museum
Studie voor Worn Out.Beeld Van Gogh Museum

Studie voor Worn Out is tot en met 2 januari 2022 in het Van Gogh Museum te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden