PlusInterview

OMT-lid Menno de Jong: ‘Sterren staan gunstig voor versoepeling, besmettingen Amsterdam uitzondering’

Terwijl de landelijke besmettingscijfers vorige week daalden, stegen ze in de regio Amsterdam met 17 procent. Eerder in de pandemie bleek de hoofdstad een voorloper voor ontwikkelingen in de rest van Nederland, maar een ‘incident’ als Koningsdag en de toenemende vaccinatiegraad maken de voorspelling van landelijke trends moeilijk, zegt viroloog en OMT-lid Menno de Jong (Amsterdam UMC).

Winkelende mensen in de Kalverstraat. Beeld ANP
Winkelende mensen in de Kalverstraat.Beeld ANP

Hoe verklaart u de stijging?

“De volledige gegevens daarvoor worden nog verzameld en verwerkt door de GGD, maar mogelijke verklaringen zijn niet zo moeilijk te bedenken. Koningsdag was op 27 april en het kampioensfeest van Ajax bij de Johan Cruijff Arena op 2 mei. We hebben allemaal gezien dat duizenden mensen zich niet aan de maatregelen hielden, waarmee het risico op besmetting wordt vergroot. Het is heel goed mogelijk dat de stijging op die incidenten is terug te voeren, al denk ik dat Koningsdag vanwege de massaliteit voor een grotere bijdrage heeft gezorgd. Er zijn ook al een flink aantal aan Koningsdag gerelateerde clusters van besmettingen gevonden.”

“De stijging kan echter deels ook te maken hebben met het voorzichtig loslaten van de lockdown; de terrassen en winkels mochten met enige restricties open vanaf 28 april. Het is wachten op de analyse van de GGD.”

Hoe zorgelijk is die stijging?

“Een stijging is natuurlijk nooit goed nieuws. De oplopende Amsterdamse cijfers zijn voor het grootste gedeelte terug te voeren op jongeren en jongvolwassenen, zoals we ook in het landelijke beeld zien. Dat maakt het relatief iets minder zorgelijk, omdat het niet onmiddellijk zal leiden tot meer patiënten in de Amsterdamse ziekenhuizen − ziekenhuisopnamen in de regio dalen juist. We zullen in de komende weken zien of dit zo blijft, want een eventueel effect van stijgende besmettingscijfers op ziekenhuisopnames is gewoonlijk pas 1 tot 2 weken later te zien.”

“In het verleden leek een toename van besmettingen in een stedelijke regio als Amsterdam de opmaat te vormen voor een toename in heel Nederland. Misschien dat Amsterdam nu opnieuw een lakmoesproef vormt voor de effecten die versoepeling van de maatregelen teweeg kan brengen. Dat moeten we afwachten en goed in de gaten houden.”

Vindt u de stijging in Amsterdam een reden om ‘op de pauzeknop te drukken’, zoals demissionair minister-president Mark Rutte het uitstellen van de aangekondigde versoepelingen van 19 mei omschreef?

“Nee, want voor de versoepelingen wordt gekeken naar landelijke cijfers voor ziekenhuisopnamen, niet naar regionale besmettingscijfers. Ook de landelijke ziekenhuiscijfers tonen een daling. Het Outbreak Management Team adviseert dat de versoepelingen pas worden doorgevoerd als de daling ten minste twintig procent is ten opzichte van de piek in de derde golf. Komende week moet blijken of dat lukt, maar het kabinet heeft ervoor gekozen om de versoepelingen vast aan te kondigen. Als de daling tegenvalt, neem ik aan dat de versoepelingen weer worden uitgesteld.”

Wat vindt u van die communicatiestrategie?

“Dat is niet mijn vakgebied. Persoonlijk zou ik zeggen dat je vanwege de onzekerheidsmarges in de rekenmodellen eerst duidelijk de gewenste daling moet zien voordat je versoepelt. Dat is heel overzichtelijk en duidelijk.”

“Ik ben misschien meer een harde dan een zachte heelmeester. Dat kan voorkomen dat je mensen teleurstelt door iets in het vooruitzicht te stellen dat misschien niet komt. De keerzijde hiervan is dat je mensen het uitzicht op iets moois misschien dan ook te lang onthoudt.”

Denkt u dat aan de OMT-voorwaarden wordt voldaan om de versoepelingen volgende week door te voeren?

“Vorig jaar waren we het virus in de lente en zomer maanden ook even de baas. Ik geloof in een gunstig seizoenseffect, al is het moeilijk in te schatten hoe groot dat effect precies is. Bovendien worden we nu natuurlijk geholpen door de oplopende vaccinatiegraad. Dat maakt het perspectief uiteraard beter.”

“Daar staat tegenover dat mensen nu minder bang zijn voor het virus dan toen en de maatregelen behoorlijk beu zijn, wat ik me goed voor kan stellen. Ik ben alle beperkingen zelf ook beu. Maar slechtere naleving van de coronaregels, inclusief de basale maatregelen, verhoogt natuurlijk het risico op een flinke toename van besmettingen bij versoepelingen.”

“Maar goed, al met al staan de sterren voor versoepelingen best wel gunstig. De toegenomen besmettingen in Amsterdam vormen een uitzondering en laten we hopen dat dit slechts tijdelijk is als gevolg van Koningsdag.”

In het OMT-advies van woensdag staat dat het versoepelen van maatregelen eenvoudig is, maar het terugdraaien van versoepelingen zal ‘in geval van tegenvallende epidemiologische ontwikkelingen welhaast onmogelijk zijn’. Kunt u dat toelichten?

“Het is geen stelling met virologische of medische onderbouwing, maar ik denk dat iedereen wel begrijpt wat het OMT bedoelt. Als je ziet hoeveel weerstand er begrijpelijkerwijs tegen bijvoorbeeld de invoering van de avondklok was, is het geen gewaagde voorspelling dat herinvoering hiervan tot nog meer weerstand zal leiden. Als je de terrassen en kroegen opent en vervolgens binnen enkele weken weer moet sluiten, met de zomer voor de deur, wordt het wel erg moeilijk de hele samenleving weer mee te krijgen, denk ik. En je hebt de hele samenleving wel nodig om het coronavirus te bestrijden. Dus het is volgens mij echt beter om pas verder te versoepelen als je zeker weet dat dit ook kan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden