PlusInterview

OMT-lid: ‘Maatregelen duren zeker tot en met de zomer’

Het is vooralsnog overdreven om de Engelse mutatie van het coronavirus als pandemie binnen de pandemie te bestempelen, zegt viroloog en OMT-lid Menno de Jong (Amsterdam UMC). Maar totdat onderzoek uitwijst of de toegenomen besmettelijkheid van mogelijk 70 procent alleen komt door virologische veranderingen of deels door late Engelse coronaregels neemt Nederland geen risico’s.

Onderzoek moet uitwijzen of de Engelse variant van het coronavirus besmettelijker is. Beeld Getty Images/Science Photo Libra
Onderzoek moet uitwijzen of de Engelse variant van het coronavirus besmettelijker is.Beeld Getty Images/Science Photo Libra

Na de eerste coronatoespraak van premier Rutte op 16 maart vanuit het Torentje zei u dat het coronavirus Nederland nog wel een jaar zou beïnvloeden. Hoe ziet u dat nu?

“Het was helaas te optimistisch. Het zal langer duren voordat de epidemie hier helemaal voorbij is. Op grond van de huidige kennis denk ik dat maatregelen zeker tot en met de komende zomer duren. Naarmate er meer gevaccineerd wordt, met name bij de kwetsbare bevolking, kunnen de maatregelen wel steeds lichter worden, dat wel.”

De pandemie heeft effect op de organisatie van de verkiezingen van 17 maart. Had u dat ooit kunnen bevroeden?

“Nee. Het OMT heeft van het kabinet nog geen verzoek gekregen voor een advies over de organisatie van de verkiezingen, maar wie weet komt dat nog. Het gebruikelijke democratische proces in stemlokalen leidt natuurlijk tot veel contactmomenten, dus voorzorgsmaatregelen zullen nodig zijn. De invloed van het coronavirus is bizar groot.”

Hoe groot is de invloed van de Engelse variant voor Nederland?

“Die variant is hier volgens metingen nog relatief zeldzaam; onder de 5 procent. Engelse studies suggereren dat de mutatie mogelijk 70 procent besmettelijker is op basis van de snelle verspreiding daar, maar het is nog de vraag in hoeverre die verspreiding alleen is toe te schrijven aan een grotere besmettelijkheid of bijvoorbeeld ook aan de relatief soepele coronaregels in Engeland in begin december.”

Kunt u dat uitleggen?

“Er zijn aanwijzingen dat de gemuteerde versie mogelijk beter aan de cellen hecht, waardoor mensen dus makkelijker worden geïnfecteerd. Ook lijken geïnfecteerde personen meer virusdeeltjes uit te scheiden, waardoor ze mogelijk besmettelijker zijn voor anderen. Maar misschien verspreidde de variant in delen van Engeland ook zo snel vanwege de relatief soepele coronaregels. Begin december waren de straten in London nog stampvol winkelende mensen, wat voor superverspreiding kan hebben gezorgd, misschien ook geholpen door het winterseizoen. Ook de scholen waren tot half december nog open, wat de vele infecties bij de jeugd kan verklaren.”

“De waarheid tussen grotere besmettelijkheid en andere oorzaken voor de snelle verspreiding zal ergens in het midden liggen, denk ik. Dat zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat de variant misschien zo’n 30 tot 35 procent besmettelijker is. Over een tot twee weken moet Nederlands onderzoek meer uitsluitsel geven. Maar elke toename van besmettelijkheid is natuurlijk slecht nieuws.”

Verwacht u dat de Engelse mutatie ook in Nederland voor de meeste besmettingen gaat zorgen?

“De variant die zich het makkelijkst verspreidt, wordt uiteindelijk de grootste. Dat is gewoon de evolutieleer die Charles Darwin al in de 19de eeuw beschreef: hoe meer voordeel een mutatie oplevert, hoe sneller die variant groeit. Door de lockdown moeten we de groei echter beperken, ook die van de gemuteerde Engelse versie.”

Over evolutie gesproken: is er een verband tussen de besmettelijkheid en de dodelijkheid van een virus?

“Een virus is geen denkend wezen, maar kent wel een evolutionaire drang tot overleven. Een virus heeft voor overleving een gastheer nodig. Als een luchtwegvirus bijna elke gastheer snel doodt, is de kans op verspreiding klein, want een dode ademt, niest en hoest niet meer. Hoe besmettelijker een luchtwegvirus, hoe minder dodelijk, verwacht je dus eigenlijk vanuit de evolutieleer. Voor zover nu bekend is de Engelse mutatie niet dodelijker, en ik verwacht ook niet dat dat wordt gevonden.”

Premier Rutte maakte zich ernstige zorgen over de Engelse mutatie. Bent u minder bezorgd?

“Ik maak me natuurlijk ook zorgen. Maar ik zie het niet als een pandemie binnen een pandemie; het is en blijft een variant van hetzelfde coronavirus. Het OMT-advies om de lockdown met drie weken te verlengen staat deels ook los van de Engelse mutatie, want het aantal besmettingen daalt sowieso te langzaam. Als de Engelse variant er niet was geweest zouden alleen de lagere scholen misschien eerder open zijn gegaan. Omdat er nog te weinig kennis is over de rol van met name kinderen bij de verspreiding van het gemuteerde virus blijven scholen uit voorzorg gesloten.”

Als de mutatie besmettelijker blijkt, is 1,5 meter afstand dan nog voldoende?

“Dat hangt ervan af hoe de virusverspreiding plaatsvindt. Als dat ‘gewoon’ gaat via de grotere druppeltjes, is 1,5 meter voldoende. Mocht blijken dat het gemuteerde virus zich makkelijker verspreidt in de allerkleinste druppeltjes, de aerosolen, dan is 1,5 meter afstand niet genoeg. In dat geval wordt besmetting via grotere afstand de voornaamste transmissieroute en zijn aanvullende voorzorgsmaatregelen nodig. Maar vooralsnog zijn er gelukkig geen aanwijzingen voor toename van aerosole transmissie. Daarom wordt niet getornd aan de basisregel van 1,5 meter afstand, maar die is wel belangrijker dan ooit.”

Jaap van Dissel somber gestemd

Jaap van Dissel was woensdagochtend tijdens de briefing aan de Tweede Kamer somber. Hij vertelde dat de Britse coronamutant zich zo snel verspreid dat zelfs een lockdown de R-waarde niet onder de één krijgt. “In Ierland hebben ze regio’s waarbij acht tot tien keer meer besmettingen zijn dan in Nederland, je kunt je niet voorstellen hoeveel druk dat gaat geven op de zorg de komende tijd.” 

De ontwikkelingen daar zijn ‘redelijk dramatisch’, zei de voorzitter van het OMT bij het tonen van grafieken over de snelle verspreiding van de Britse variant. “Deze mutant wil je gewoon niet. En als ‘ie al komt, wil je hem zo strak mogelijk onder controle houden. Je moet je voorbereiden op een toename, eerst geleidelijk en dan exponentieel, zoals in Ierland.” 

Hij besloot: “En ik wil het niet depressiever maken, maar we hebben ook nog de variant uit Zuid-Afrika.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden