PlusExclusief

OMT-lid Kluytmans: ‘Groepsimmuniteit kunnen we wel vergeten’

Het is niet ondenkbaar dat in de toekomst jaarlijks pakweg tienduizend Nederlanders met corona in het ziekenhuis belanden, zegt OMT-lid Jan Kluytmans. Daarom moet vooral in de winter de zorgcapaciteit structureel omhoog. ‘Het piept en het kraakt’.

De speciale covid-ic-afdeling in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Beeld ANP
De speciale covid-ic-afdeling in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).Beeld ANP

Handen schudden, knuffelen, met een snotneus de trein in stappen, het laatste vrije bureau innemen op kantoor... Wie om zich heen kijkt, ziet dat het weer volop gebeurt. En wie het nieuws een beetje volgt, ziet ook dat de coronacijfers weer omhoog schieten.

Het een valt niet los te zien van het andere, denkt Jan Kluytmans, arts-microbioloog in het UMC Utrecht en prominent lid van het Outbreak Management Team. “Je kunt jezelf veilig wanen omdat je gevaccineerd bent, maar je blijft onderdeel van de transmissieketen. Ik denk echt dat als we allemaal weer wat serieuzer omgaan met het virus, we kunnen voorkomen dat er opnieuw echt vervelende maatregelen nodig zijn.”

Het laten vieren van de teugels is deels ‘normaal menselijk gedrag’, denkt Kluytmans. “Na hun vaccinatie gaan mensen zich toch afvragen welk risico ze zelf nog lopen. En het klopt: de kans dat je in het ziekenhuis komt, is veel kleiner. Maar je kunt nog steeds besmet raken, en je kunt het virus nog steeds doorgeven. Dus is het toch verstandiger om je voorlopig aan de basisregels te houden.”

Het feit dat ‘een relatief grote fractie’ van de bevolking nog niet gevaccineerd is, speelt momenteel een grote rol in de oplopende ziekenhuiscijfers, ziet ook de arts-microbioloog, die deze zomer van het Amphia Ziekenhuis in Breda overstapte naar Utrecht. “Jaap van Dissel heeft het onlangs gezegd: iedereen die niet gevaccineerd is, wordt uiteindelijk besmet, en daarvan zie je nu de gevolgen.”

Groepsimmuniteit

Als vuistregel hanteert Kluytmans de rekensom dat 5 procent van de besmettingen bij mensen zonder bescherming tot een ziekenhuisopname leidt. Met een groep van 1 à 2 miljoen mensen die nog onbeschermd rondlopen, gaat het dus al snel om vele duizenden Nederlanders die potentieel het risico lopen om in het ziekenhuis terecht te komen.

Logische conclusie: het wordt (wederom) een lastige winter. En daarna? Wanneer bereiken we eindelijk het moment dat we als bevolking voldoende beschermd zijn om het virus uit te bannen? Kluytmans heeft een ontnuchterende mededeling: volledige groepsimmuniteit kunnen we op onze buik schrijven. Niet alleen dit jaar, maar voor de voorzienbare toekomst. “De term groepsimmuniteit is natuurlijk beroemd geworden omdat Rutte dat in maart vorig jaar zo onhandig de wereld in hielp. Maar ik denk niet dat het ons gaat lukken corona achter ons te laten. Als je kijkt naar de vaccins: ze beschermen goed tegen ziekenhuisopname, en dat is fantastisch, maar ze beschermen niet 100 procent.”

“Hetzelfde geldt voor bescherming door een eerdere besmetting. Ik zie nog geen reden om te denken dat het virus de komende jaren niet meer terugkomt. Corona is niet zoals de pokken of de mazelen, die we echt de wereld uit hebben kunnen helpen, maar meer zoals griep of verkoudheid.’'

Wat maakt corona anders dan de pokken?

“Bij de pokken is immuniteit voldoende om het helemaal niet meer te krijgen en niet meer door te geven, bij corona niet. Ik zie aan de lopende band mensen die beschermd zijn, en toch weer besmet raken. Daarnaast is het pokkenvirus een echt mensenvirus, er is geen reservoir bij de dieren. Bij corona hebben we gezien dat ook dieren gastheer van het virus kunnen zijn, nertsen bijvoorbeeld. Dit virus verdwijnt niet.”

Wat is het gevolg?

“De zorgcapaciteit moet structureel omhoog, want de ziektelast wordt substantieel hoger. En onze huidige capaciteit is gewoon onvoldoende. Dat zag je de afgelopen jaren soms al tijdens het griepseizoen. Dan konden we het maar net bolwerken. En corona valt in hetzelfde seizoen.”

Is de groep die kwetsbaar is voor griep niet dezelfde als de groep die veel gevaar loopt door corona?

“Dat gaan we dit jaar zien. Vorig jaar was er geen griep, dus we weten het niet precies. Maar vergis je niet: corona is echt een heel besmettelijk virus. En de Nederlandse zorg is krap bemeten: het piept en het kraakt. Als je bijvoorbeeld naar Duitsland kijkt, daar zijn de zorgen toch minder groot. Ze hebben zoveel meer ic-bedden.”

Aan wat voor getallen moeten we denken?

“Vóór vaccinatie is de kans op een ziekenhuisopname na besmetting ongeveer 5 procent, na vaccinatie is dat risico een factor twintig kleiner: 0,25 procent. Stel dat een kwart van de bevolking dan elk winterseizoen corona krijgt, dan heb je het over 0,25 procent van pakweg vier miljoen mensen. Dat zijn tienduizend mensen die elk jaar in het ziekenhuis kunnen belanden.”

Om even een idee te geven: dit jaar lagen er volgens Stichting Nice tot nu toe dertigduizend mensen met corona in het ziekenhuis. De meesten van hen overkwam dat toen er nog geen vaccin voor hen beschikbaar was. Nog een vergelijking: griep zorgde in de winter van 2017 op 2018 voor 16.000 ziekenhuisopnamen, en een jaar later (dat was een milder seizoen) voor ongeveer 11.000.

Als je daar tienduizend coronapatiënten bij optelt, wordt het erg druk in de ziekenhuizen.

“Ja, en dat is dan nog het getal als iedereen optimaal beschermd is, met een geweldig vaccin bovendien. Maar je hebt ook mensen met een lage weerstand, bij wie het vaccin minder goed werkt. En er zijn niet-gevaccineerden.”

Wat moet er veranderen?

“Je moet naar het hele systeem kijken, maar de grootste druk zit al een heel lange tijd bij een relatief kleine groep: de intensive cares, de acute zorgafdelingen, een aantal verpleegkundigen, labmedewerkers. We moeten echt nadenken over de vraag hoe we nieuwe coronagolven de komende jaren goed kunnen verwerken, zodat we niet telkens in de stress schieten als er weer een opleving is. Want met de huidige inzichten vind ik het meest waarschijnlijke scenario dat we elk jaar een opleving zullen krijgen, met aanzienlijke gezondheidsschade als gevolg.”

Seinen weer op rood

Een maand na het loslaten van de 1,5 meterregel staan de coronaseinen weer op rood. Het kabinet zoekt nieuwe maatregelen om de opmars van het virus te stoppen. Speciale regels voor ongevaccineerden zijn niet langer taboe.

Het OMT komt donderdag bijeen voor een spoedadvies, dinsdag 2 november is er weer een persconferentie van het kabinet. “Het aantal ziekenhuisopnames stijgt harder dan verwacht,” zei minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid maandag na ministerieel overleg.

Alle opties liggen op tafel: zowel gerichte ingrepen in regionale brandhaarden als maatregelen die exclusief voor ongevaccineerden gelden (13 procent van de volwassenen). Tot dusver waren die taboe op het Binnenhof, maar deze fase van de crisis noopt het kabinet tot nieuwe, ‘lastige keuzes’.

Iedereen behoudt recht op zorg, maar de instroom van coronapatiënten moet omlaag. “Dus we moeten óf algemene maatregelen treffen die iedereen raken óf specifieke regels instellen die niet-gevaccineerden beschermen,” aldus De Jonge.

Er liggen nu 796 coronapatiënten in het ziekenhuis, dat waren er tijdens eerdere golven soms veel meer. Maar artsen willen reguliere ingrepen niet weer uitstellen nu iedereen de kans op vaccinatie heeft gehad. Vier op de vijf coronapatiënten op de intensive care zijn niet ingeënt. “Zij belanden vaker in het ziekenhuis,” zegt De Jonge. “Ze verdringen zorg. Deze ongevaccineerde mensen lopen het grootste risico besmet te raken en zelf anderen te infecteren.”

Al eerder zette het kabinet de deur op een kier voor onderscheid tussen gevaccineerden en ongevaccineerden, maar de Kamer floot de ministers toen nog terug. Nu kan iedereen overal naar binnen met een negatieve testuitslag, na genezing of met volledige vaccinatie. Maar virologisch is het veiliger om alleen genezen of gevaccineerde personen een coronabewijs te geven en toe te laten in bijvoorbeeld de horeca of theaters.

Door: Niels Klaassen en Hans van Soest

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden