OM in MH17-proces: getuigen zijn bang voor hun leven

Getuigen die hebben verklaard over de crash van vlucht MH17 zijn bang voor hun leven. Ze vrezen represailles vanuit de Russische Federatie, stelt het openbaar ministerie, zelfs liquidatie. Daarom houdt justitie de identiteit van tientallen getuigen anoniem. 

De rechtbank in het MH17-proces.Beeld EPA

De inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen de vier verdachten (drie Russen en een Oekraïner) vindt waarschijnlijk pas in 2021 plaats, maar dinsdag vertelde het OM meer over de stand van zaken van het onderzoek. Daarin kreeg Rusland er snoeihard van langs.

Officier van justitie Thijs Berger vertelde dinsdagochtend dat er ‘honderden getuigen’ zijn gehoord in meerdere landen. Enkele tientallen getuigen zullen anoniem blijven, vanwege hun veiligheid. “
Getuige s24 verklaart bang te zijn dat hij geliquideerd wordt, bang voor represailles van de Russische Federatie. Anderen willen volgens hem voorkomen dat de waarheid naar boven komt.” 

De vrees is niet vreemd, vindt Berger, de inlichtingendiensten van de Russische Federatie zijn betrokken geweest bij meerdere moorden in het buitenland. “In afgetapte gesprekken wordt ook gesproken voor ‘groen licht uit Moskou’ om iemand te liquideren.”

‘Specifieke maatregelen’

Voor getuige M58 zijn ‘specifieke maatregelen’ genomen. Het gaat om een persoon die op 17 juli een kruispunt bij Snizhne bewaakte, in de buurt van de plek waar MH17 neerstortte. Hij beschrijft hoe separatisten in eerste instantie juichten dat er een vliegtuig was neergeschoten, maar bij terugkeer van de rampplek niet langer blij waren. De getuige stelt ook dat er Russische militairen en leden van geheime dienst FSB aanwezig waren. Er zijn videobeelden van zijn verhoor, daarop is de getuige onherkenbaar gemaakt.

Ook heeft het OM veel tijd gestoken in het ‘valideren’ van de echtheid van beeldmateriaal van het vervoer van de Buk-installatie en afgeluisterde telefoongesprekken uit de regio. Het onderzoek is inmiddels vrijwel klaar. Wel zou het OM nog graag verklaringen krijgen van de vier verdachten. “Dit dossier schreeuwt om hun uitleg.” Maar alleen Poelatov heeft gezegd mogelijk nog te willen verklaren.

Desinformatie

Het OM stond ook stil bij de ‘cynische desinformatie campagne’ van Rusland. Ze doelde daarmee onder meer op recent gelekte documenten van het Joint Investigation Team (waarin Nederland, Maleisië, Australië, België en Oekraïne samen onderzoek doen). In die vergaderverslagen wordt gesproken over de twijfels over zogenoemde metadata van enkele afbeeldingen. “Maar dat in diezelfde verslagen staat dat die twijfels inmiddels zijn verdwenen, staat niet in de verhalen die geschreven worden,” aldus het OM. Ze doelt daarmee op artikelen die recent zijn gepubliceerd op een Russisch-Nederlandse website van zelfbenoemde onderzoekers. Justitie vermoedt dat de documenten zijn verkregen door de Russische inlichtingendienst GROe, mogelijk bij een hack van de Maleisische politie. 

Maandag kende het MH17-proces een emotionele start, het OM las in de rechtbank de namen van alle 298 inzittenden van de vlucht voor. De vier verdachten (drie Russen en een Oekraïner) waren niet aanwezig.

Proces MH17 verdaagd tot 23 maart

Het proces over het neerhalen van vlucht MH17 is door de rechtbank verdaagd tot 23 maart. Na betogen van het Openbaar Ministerie, de advocaten van verdachte Oleg Poelatov en de advocaten van de vele nabestaanden beraadt de rechtbank zich op een reeks verzoeken en zal er die dag over beslissen. Daarna zal het proces volgens de planning op 8 juni worden hervat.

De rechtbank had in het Justitieel Complex Schiphol de hele week ingeruimd voor zittingen in de zaak, maar deze tijd was niet nodig. Na twee dagen bleken alle procespartijen hun zegje voor dit moment te hebben gedaan. 

De vier verdachten zijn weggebleven van het proces. Alleen de Rus Poelatov laat zich door advocaten vertegenwoordigen. Zij betoogden dinsdag dat zij zich onder druk gezet voelen door het Openbaar Ministerie. Het OM legde een reeks wensen en vorderingen tot onderzoek op tafel en wil de vaart in de zaak houden. Het OM wil onder meer dat de rechtbank de reconstructie van het neergehaalde toestel van vlucht MH17 gaat bekijken, tijdens een zogeheten schouw. De brokstukken van het in Oost-Oekraïne neergeschoten vliegtuig zijn zo’n vijf jaar geleden naar Nederland overgebracht en voor zover mogelijk gereconstrueerd in een hangar van de luchtmachtbasis Gilze-Rijen.

De raadslieden - Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate - zijn pas een paar weken geleden in de zaak gestapt en menen dat zij ‘een flinke informatieachterstand’ hebben. Justitie heeft er met een groot internationaal team al jaren onderzoek op zitten en ligt daarom een straatlengte voor. Eerder hebben de advocaten al tot juni de tijd gevraagd om op het 36.000 pagina’s tellende dossier te kunnen reageren.

De negen advocaten van de nabestaanden hebben de rechtbank gevraagd te bepalen dat zij kennis mogen nemen van de dossierstukken. Volgens de raadslieden is dat nodig om het spreekrecht goed te kunnen uitoefenen en voor het effectief indienen van schadeclaims. Het proces is voor de nabestaanden niet te volgen als zij de stukken niet kennen, menen de advocaten. Ook vinden zij dat zij even sterk moeten kunnen staan als de advocaten van Poelatov, die het dossier wel hebben.

Dat de nabestaanden dossierstukken zouden laten uitlekken, is volgens de advocaten een ongefundeerde angst bij het OM. “Daar hebben zij helemaal geen belang bij,” aldus advocate Arlette Schijns.

Het OM vindt dat de belangen van de nabestaanden het best gediend zijn als de stukken eerst in de rechtszaal zijn besproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden