PlusAchtergrond

Olympiërs met ‘schone’ laptops naar Peking: ‘Anders weet je zeker dat toestel geïnfecteerd terugkomt’

Op nadrukkelijk advies van de AIVD reizen Nederlandse sporters en hun entourage met ‘schone’ smartphones en laptops naar de Olympische Spelen in Peking. ‘Als je met een toestel die kant uit gaat, weet je 100 procent zeker dat het geïnfecteerd terugkomt.’

Sander van Mersbergen
Chinese veiligheidsmensen checken de identiteit van journalisten, officials en toeristen die aankomen voor de Spelen in Peking.  Beeld Getty Images
Chinese veiligheidsmensen checken de identiteit van journalisten, officials en toeristen die aankomen voor de Spelen in Peking.Beeld Getty Images

De Nederlandse olympiërs laten hun telefoon thuis als ze eind deze maand naar de Spelen in Peking reizen, bleek dinsdag. Uit angst voor Chinese spionage stuurt sportkoepel NOC*NSF de ploeg met ‘schone’ apparaten het vliegtuig in. Waar is de bond bang voor? Dat de Chinese bondscoach beslag wil leggen op de trainingsschema’s van Irene Schouten? Of dat ze in China willen weten wat Sjinkie Knegt ’s ochtends op zijn boterhammen smeert?

Dat is vermoedelijk iets te simpel geredeneerd, zegt een bron met kennis van de materie, die anoniem wil blijven. Bij China, zegt hij, weet je eigenlijk nooit waar ze precies naar op zoek zijn. Je moet het volgens hem zo zien: een land als Rusland bedrijft cyberwarfare om de tegenstander zwakker te maken. Daar zijn ze blij als dingen vernietigd worden door een aanval, als er echt schade wordt aangericht.

Achteraf

China niet. China bedrijft geen cyberspionage om de tegenstander zwakker te maken, maar om er zelf sterker van te worden. China wordt blij van informatie, zoveel mogelijk informatie. Over de eigen burgers, maar ook over mensen die hun land bezoeken. Om het achteraf te kunnen gebruiken. Waarvoor, wanneer en op wat voor manier, dat weten ze waarschijnlijk nog helemaal niet. Het gaat erom dat ze de informatie hebben.

Die spionagestrategie past bij de cultuur van het Aziatische land, weet sinoloog Valérie Hoeks, die met haar bedrijf China Inroads westerse bedrijven helpt met zakendoen in China. “Als je met Chinezen onderhandelt, weten ze precies wie er aan de overkant van de tafel zit. Dat is echt een van hun sterke punten. Dan hebben ze een hele lijst, waar je dan met naam en toenaam op staat. Ze monitoren en verzamelen heel veel.”

Dat gebeurt niet alleen met nobele doelstellingen, stelt de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in het meest recente jaarverslag. Daarin constateert de AIVD dat China ‘op grote schaal’ reis-, visa-, paspoort-, vlucht-, telefoon-, en medische informatie verzamelt. China haalt volgens de veiligheidsdienst ook persoonsgegevens uit accounts op sociale media en andere openbare bronnen.

Verzamelwoede

Het doel achter deze verzamelwoede (volgens de AIVD): China zou daar profielen mee bouwen van medewerkers van bedrijven en instellingen waar het land digitaal wil inbreken. Hoe meer gegevens het land heeft van het personeel van voor China interessante instanties, hoe gerichter het kan proberen een achterdeurtje te vinden om binnen te komen. ‘De wereldwijde, grootschalige vergaring van persoonsgegevens door Chinese actoren is daarom een bedreiging voor de Nederlandse veiligheid,’ schrijft de AIVD.

Het is precies de reden dat de AIVD enige tijd geleden contact opnam met sportbond NOC*NSF, zegt een woordvoerder van de veiligheidsdienst. “Het is een van onze taken om bewustzijn en weerbaarheid te creëren bij mensen die naar landen gaan waarvan we weten dat er offensieve cyberprogramma’s zijn.”

NOC*NSF besloot vervolgens om de sporters en andere teamleden die naar Peking gaan, met nieuwe, schone laptops en telefoons die kant uit te sturen. Ook DPG Media, uitgever van onder meer deze site, volgt deze lijn.

Experts hebben niet de illusie dat ze die ‘schone’ digitale apparaten kunnen beschermen tegen een hackaanval. “Als je met een toestel die kant uit gaat, dan weet je 100 procent zeker dat dat toestel geïnfecteerd weer terugkomt,” zegt iemand met kennis van de materie. “Het is heel moeilijk om dat aan te tonen, ze werken superslim en -geavanceerd en hun malware ook. Maar op basis van wat we van de Chinese cybercapaciteit weten, en de gedragingen uit het verleden, moet je daarvan uitgaan.”

Fluitje van een cent

Dat China kán inbreken op een smartphone, of op een laptop, daarover bestaat geen twijfel. Wie op tv één keer naar het programma Hunted heeft gekeken, waarin de Nederlandse diensten voortvluchtigen (digitaal) op de huid zitten, weet dat hacken doorgaans een fluitje van een cent is. “Je telefoon kan al besmet raken als er een paar seconden een stekkertje in zit,” zegt cyberexpert Ronald Prins, oprichter en voormalig topman van cyberbeveiligingsbedrijf Fox-IT. “Stel dat je bij de douane even je telefoon moet inleveren, dan kan dat zo gebeurd zijn.”

Fysieke toegang tot een apparaat is niet eens een vereiste. Alles wat je in China downloadt, zegt Prins, is een risico, omdat er spionagesoftware bij kan zitten. Volgens een andere expert, die niet bij naam genoemd wil worden, zet je met het scannen van een QR-code of het plegen van een telefoontje ook al digitaal de deuren open.

Daarom moet je ook als je met schone en nieuwe apparaten die kant uit gaat, goed nadenken over de vraag wat je er precies mee doet. Als je er als sporter voor kiest om in te loggen op je social media-accounts, dan kun je er vanuit gaan dat de Chinese overheid meekijkt. Werk je voor een bedrijf dat de beschikking heeft over gevoelige informatie, dan kun je met je smartphone maar beter niet met de systemen communiceren waarin die informatie is opgeslagen.

“Als ik in China ben, ga ik er vanuit dat ze alles wat ik via WeChat (de Chinese versie van WhatsApp, red.) verstuur mee kunnen lezen,” zegt ondernemer Valérie Hoeks. “En als ze willen, kunnen ze ook mijn computer in. Daar ga ik gewoon vanuit.”

Shorttrackers Yara van Kerkhof en Rianne de Vries nemen een selfie. Het advies aan olympische sporters is om niet de eigen smartphone mee te nemen naar de Winterspelen, maar een ‘schone’. Beeld privébeeld
Shorttrackers Yara van Kerkhof en Rianne de Vries nemen een selfie. Het advies aan olympische sporters is om niet de eigen smartphone mee te nemen naar de Winterspelen, maar een ‘schone’.Beeld privébeeld

Afbreukrisico

Prins vraagt zich wel af of China er nou zoveel baat bij heeft om tijdens zo’n prestigieus evenement als de Spelen te gaan spioneren. “Het afbreukrisico is groot. Stel dat de sporters terugkomen en er wordt spionagesoftware ontdekt, dan staan ze natuurlijk voor aap. Als ze daarmee informatie over halfgeleiders kunnen verzamelen, of over Joe Biden, dan weegt de winst misschien nog op tegen het risico. Maar bij trainingsschema’s van schaatsers ligt dat misschien toch wat anders.”

Hoeks, die twintig jaar ervaring heeft op de Chinese markt, denkt echter dat ze het daar helemaal niet zo interessant vinden wat wij van ze denken. “De Spelen zijn voor China vooral prestigieus richting de eigen bevolking. De communistische partij wil er mee laten zien dat het nog steeds goed gaat, ondanks de moeilijkheden die er nu zijn, bijvoorbeeld door corona.”

Ook Frans-Paul van der Putten, Chinakenner bij instituut Clingendael, acht de mogelijkheid ‘reëel’ dat China ook bij Jutta Leerdam, Suzanne Schulting en Sven Kramer een poging waagt. “De overheid is heel erg bezig om informatie te verzamelen. Ze willen gewoon heel graag weten wat er gebeurt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden