PlusAchtergrond

Nu Klaas Dijkhoff vertrekt, móet Rutte wel door: ‘Laat Klaas maar even lekker buitenspelen’

VVD-prominenten tonen begrip voor het aanstaande vertrek van ‘kroonprins’ Klaas Dijkhoff, al vraagt voormalig partijleider Hans Wiegel zich af of hij de komende maanden nog wel fractievoorzitter kan blijven. Over één ding zijn de coryfeeën het eens: nu kan Mark Rutte al helemaal niet meer stoppen.

Mark Rutte en Klaas Dijkhoff.Beeld ANP

Goh, dat had Hans Wiegel toch niet gedacht toen hij vanochtend om 05.30 uur – ‘ik sta zoals u weet altijd vroeg op’ - de televisie aanzette. En daarmee spreekt hij voor menig ander VVD-lid. “Ik heb me wel een keertje afgevraagd of ie het wel leuk vindt om kroonprins te zijn. Maar dit zag ik niet aankomen, nee,” bekent Wiegel.

De vraag of het vertrek van Klaas Dijkhoff een aderlating is voor de VVD vindt hij wat zwaar aangezet. “Als je weggaat, ga je weg,” is zijn opvatting. En je kunt Dijkhoff zijn vertrek moeilijk kwalijk nemen, stelt Wiegel. “Dijkhoff is een heel pientere man en hij is toch een hele tijd de prins op het paard geweest.”

Lekker buitenspelen

De positie van kroonprins is nou eenmaal geen post die je te lang moet vervullen, stelt voormalig Kamerlid en Europarlementariër Hans van Baalen. Hij wijst op de PvdA in het verleden: “Er waren tal van goede mensen die Joop den Uyl konden opvolgen, maar Den Uyl bleef telkens zitten. Een kroonprins die heel lang kroonprins blijft, brandt op.”

Meer dan begripvol is oud-minister Annemarie Jorritsma. Zij was als fractieleider in de Eerste Kamer al wat langer op de hoogte van Dijkhoffs voornemen om te vertrekken. Net als Mark Rutte overigens. “Hoe jammer ik het ook vind - want hij heeft vele talenten - maar ik snap het heel goed. Hij heeft een jong gezin. En hij is nog maar 39. Laat ik dit als oude vrouw zeggen: ga lekker buitenspelen. Hij komt wel weer terug.”

Jorritsma gelooft niet dat Dijkhoff voorgoed van het toneel verdwijnt. “Klaas zegt dat hij een ministerschap niet uitsluit. Dat zegt toch wel iets.” Ze trekt een vergelijking met Edith Schippers, die na minister te zijn geweest in de twee vorige kabinetten naar chemiebedrijf DSM vertrok. “Edith is ook niet voorgoed verloren. Ook van haar ben ik blij dat ze buiten is gaan spelen. En ook van haar hoop ik dat ze terugkomt.”

Handen vol problemen

In de VVD klonk tot dusver al weinig twijfel dat Rutte zich straks nogmaals meldt voor het lijsttrekkerschap. Nu Dijkhoff zijn vertrek aankondigt, lijkt het laatste spoortje aarzeling weggenomen, al houdt Rutte zelf vol dat hij nog een besluit moet nemen. Van Baalen denkt dat de verwachte kandidatuur van Rutte heeft meegespeeld bij Dijkhoffs besluit. “Ik denk dat Klaas zijn knopen heeft geteld. Zo van: ik ben nog jong, Rutte gaat door, wil ik dan nog eens vier jaar fractievoorzitter of minister zijn?”

Toch heeft Dijkhoffs besluit ook voor Rutte zelf consequenties, denkt Wiegel. “Alsnog ‘nee’ zeggen tegen het lijsttrekkerschap is veel moeilijker geworden hierdoor. Als hij dat zou doen, bezorgt hij de VVD een paar handen vol problemen.”

Terwijl het niet zo gek is dat Rutte de tijd neemt om een afweging te maken, meent hij. “Hij loopt natuurlijk al een hele tijd rond, is al 10 jaar premier. Er zijn mensen die zeggen: dat is heel lang. Ze zeggen weleens dat je moet stoppen op een moment dat ze je gaan missen.”

Zo zit Jorritsma niet in de wedstrijd. “Ik wil gewoon dat Rutte lijsttrekker wordt. Niet omdat we wel moeten, maar omdat hij hartstikke goed is. Rutte is een tamelijk uitzonderlijke premier. Je merkt geen vermoeidheid en hij weet zichzelf voortdurend te vernieuwen. We zeggen dan ook elke week tegen hem: ‘Hup Mark, je moet het gewoon doen’.”

Speldenprikje

Als Rutte ooit vertrekt, heeft zijn opvolger ‘grote schoenen te vullen’, erkent Jorritsma. Toch vindt zij dat er niet zoveel drama moet gemaakt van de opvolgingskwestie. “Er komen hele grote talenten bij. Ik heb er geen zorgen over. Ik weet nog dat Wiegel vertrok. Toen kwam Ed Nijpels zomaar omhoog poppen en wonnen we prompt tien zetels bij de volgende verkiezingen.”

Wiegel legt dat speldenprikje naast zich neer. Volgens hem moet de VVD niet op zoek naar één opvolger, maar naar minstens drie. “Dan heb je tenminste iets te kiezen.” En hij is wel degelijk bezorgd over het aanbod van kandidaten. “De top is heel dun. Het is niet best.”

Al op korte termijn levert dat gebrek een probleem op, denkt Wiegel. Dat Dijkhoff in zijn laatste maanden namens de VVD onderhandelt in de coalitie is volgens hem ‘een gevaar voor de partij en de fractie’. “Als je eenmaal hebt gezegd dat je weggaat, ben je al weg.” En daar kunnen politieke tegenstanders van profiteren.

In de fractie zal daarom ongetwijfeld de vraag aan bod komen of Dijkhoff wel voorzitter kan blijven, denkt Wiegel. Zo ging het immers ook toen in 1969 bekend werd dat VVD-leider Edzo Toxopeus commissaris van de koningin in Groningen zou worden. “Edzo dacht net als Dijkhoff nu tot die tijd wel fractieleider te kunnen blijven, maar de fractie stak daar toen een stokje voor. Ook nu zal de fractie zich afvragen: tellen wij wel mee als Dijkhoff daar namens ons aan tafel zit?”

Volgens Van Baalen loopt het zo’n vaart niet. “Ik zie dat niet gebeuren. De fractie houdt van hem. Klaas heeft veel gedaan om de positie van de fractie te verstevigen.” Juist om zijn inhoudelijke inbreng zal Dijkhoff worden gemist, denkt Van Baalen. “Zijn Klaasverhaal werd in de partij gewaardeerd. Het was goed geweest als hij zijn verhaal had afgemaakt. Je moet je als partij om de zoveel tijd opnieuw uitvinden.”

Dijkhoff: ‘Ik hield het maar nét droog’

Dijkhoff bekijkt zaterdagmiddag in zijn huis in Breda de honderden reacties op zijn vertrek. Een beetje emotie geeft dat wel. “Ik heb het net gered tot het einde van onze digitale fractievergadering, maar daarna schoot ik wel even vol.”

Volgens Dijkhoff waren de mensen in zijn fractie wel een beetje overvallen. “Sommigen zaten nog in een restaurant en ze moesten binnen een kwartier inloggen zodat ik het ze kon vertellen. Nee, in de vergadering zelf is niet gehuild maar dat was zeker anders geweest als we fysiek bij elkaar waren geweest.”

De politicus raakte vooral ontroerd van de ‘verhalen van mensen met wie ik veel heb samengewerkt en die daarop terugblikken’. “Die zich er niet op hadden ingesteld dat dit niet zou doorgaan. En ik krijg veel reacties van mensen die het jammer vinden. Dat is goed. Als ze het niet meer jammer vinden dat je gaat, dan ben je te laat.’’

Gevraagd of hij wellicht burgemeester Depla van Breda gaat opvolgen als die vertrekt, reageert Dijkhoff lachend. “Nee hoor, Depla zit daar nog heel lang goed. Zo lang vooruit kijken, moet je niet willen. Dit soort banen zijn heel eervol, maar op zulke dingen loop ik niet vooruit. Ik heb wel verkennende gesprekken over mijn toekomst, maar ik weet nog niet precies wat ik ga doen.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden