PlusAchtergrond

Nu de laatste gevangenen gevaccineerd worden, mag ook in de lik het slot er langzaam af

Nu de laatste prikken in de gevangenissen worden gezet, komen langzaam de versoepelingen in zicht. ‘Ik heb 14 maanden geen seks kunnen hebben. Dat is ook iets wat je mist.’

Vanwege corona werd in het Justitieel Complex Zaanstad besloten om meer mensen alleen op een cel te plaatsen en werd de bezetting gehalveerd naar 500 gedetineerden. Beeld ANP XTRA
Vanwege corona werd in het Justitieel Complex Zaanstad besloten om meer mensen alleen op een cel te plaatsen en werd de bezetting gehalveerd naar 500 gedetineerden.Beeld ANP XTRA

Hij hoorde in de gevangenis wel indianenverhalen over geïnjecteerde chips, over impotentie en verlies van vruchtbaarheid door vaccinatie, maar gedetineerde Patrick (42) verwees die naar het rijk der fabelen en dacht aan zijn zieke moeder. “Mijn beide ouders zijn heel ziek geweest door corona. Ik hoorde door de telefoon hoe erg zij eraan toe waren.”

Patrick (niet zijn echte naam) zit in het Justitieel Complex Zaanstad en heeft onlangs zijn prik gekregen. Het werd Janssen. Bij dat vaccin volstaat één prik en dat is met het grote verloop in de gevangenis praktisch. Ja, ook binnen de muren zijn de vaccinaties een veelbesproken onderwerp, zegt Patrick. Neem je hem wel of niet? En: wat merk je van de vaccinatie? “Ik had zelf hoofdpijn na de prik. Daar heb ik het wel met wat jongens over gehad: hoe ervaren jullie dat? Soms zijn er ook discussies tussen voor- en tegenstanders van een prik. Ik heb ook respect voor wie niet wil. Het hóeft niet, hè. Dat is ook altijd gezegd hier: het is voor wie wil. Ik wilde, want ik zie op het nieuws wat het allemaal aan kan richten. Er gaan mensen aan dood,” zegt Patrick door de telefoon.

Vaccinatiebereidheid

Het vaccineren in de gevangenis, dat in april is begonnen met de gedetineerden met onderliggende ziektes, loopt op zijn eind. Afgelopen week werden de laatste afdelingen in Zaanstad geprikt, komende week is er nog een ‘veegronde’ voor iedereen die wil, maar nog niet kon. Dat prikken gebeurt nu op de leefafdelingen door een team van twee à drie verpleegkundigen, een huisarts en een administratief medewerker. In één uur is een hele afdeling gedaan.

Of beter gezegd: de halve afdeling, want net als in gevangenissen in de rest van het land is de vaccinatiebereidheid in het Justitieel Complex Zaanstad ongeveer 50 procent. Buiten de muren is de bereidheid om een prik te halen in de leeftijdsgroep van 25 tot 39 jaar volgens cijfers van het RIVM ongeveer 80 procent.

“Sommigen zijn toch bang voor bijwerkingen omdat ze verhalen horen op bijvoorbeeld sociale media. Of het thuisfront zegt: doe maar niet. Wat ook voorkomt, is dat andere gedetineerden groepsdruk uitoefenen door te zeggen: je moet je niet laten vaccineren,” zegt plaatsvervangend hoofd Zorg van het Justitieel Complex Zaanstad, Marsha (die op verzoek van de Dienst Justitiële Inrichtingen zonder achternaam in de krant komt).

Verder speelt mee dat populatie jong is, tussen de achttien en veertig jaar. Gezonde jonge mensen hebben een veel minder grote kans om ernstig ziek te worden van Covid-19, dus dat dempt de bereidheid om je te laten vaccineren, vermoedt Marsha. “Slechts weinigen zijn hier bang voor het virus.”

Het Justitieel Complex Zaanstad is met een capaciteit van bijna duizend gevangenen één van de grootste van het land. Het is een locatie met tweepersoonscellen. Maar vanwege corona werd besloten om meer mensen alleen op een cel te plaatsen en werd de bezetting teruggeschroefd naar 500 gedetineerden. Het is maar één van de vele ingrepen die moesten zorgen dat er in de gevangenis geen grote uitbraken zouden ontstaan, iets waar zeker in het begin van de pandemie veel vrees voor was. Het was een logistieke puzzel. Want hoe houd je een virus in toom in een huis waar iedereen dicht op elkaar zit en geen kant op kan?

Quarantaine

Sinds het begin van de pandemie zijn er in Justitieel Complex Zaanstad 131 besmettingen met het coronavirus geweest. Op circa 500 gedetineerden en een groot verloop – dagelijks komen er circa vijftien gevangenen bij en gaan er 9-evenveel weg – valt het Marsha mee. Twee gevangenen werden zo ziek van Covid-19 dat ze naar het Zaans Medisch Centrum moesten worden overgebracht, met 24 uursbeveiliging van de Dienst Vervoer en Ondersteuning. Landelijk zijn er tot het meetpunt van vorige week bijna 900 besmettingen in de gevangenissen geweest.

“We doen er alles aan om de besmettingen zo laag mogelijk te houden,” zegt Marsha. Een greep uit de maatregelen: iedereen die nieuw binnenkomt, gaat acht dagen in quarantaine. Als er een besmetting wordt geconstateerd, dan gaat die persoon naar de covidafdeling in het complex, een vrijgehouden afdeling met 24 cellen. De rest van de afdeling, waar 48 mensen ‘zitten’, moet vijf dagen in quarantaine op de eigen afdeling. Normaal gesproken hebben gedetineerden acht uur per dag om te werken, bezoek te ontvangen, te leren of aan andere activiteiten deel te nemen. Bij een quarantaine gaat daar een streep doorheen. Wat rest is één uur per dag luchten. “De rest van de tijd moeten ze in hun cel doorbrengen.” Belangenvereniging voor (ex)-gedetineerden Bonjo heeft er nog een punt van gemaakt dat twee gevangenen bij elkaar moeten blijven in één cel, maar Marsha wijst erop dat dit voor een huishouden in quarantaine ook zo gaat.

Sinds het begin van de pandemie is het in elk geval tien keer voorgekomen dat een hele afdeling in quarantaine moest.

Weerstand

Zorgt dat niet voor veel weerstand? Het kan twee kanten op, zegt Marsha: “Er zijn gedetineerden die het juist goed en veilig vinden. Maar we hebben ook verschillende keren meegemaakt dat iemand zijn klachten niet kenbaar maakte, omdat hij dacht: dan moet de hele afdeling in quarantaine door mij. Allemaal begrijpelijk. Die quarantainemaatregel is ook een ingrijpende ingreep, maar hij is wel heel effectief gebleken.”

Als je Patrick vraagt wat hij de meest lastige maatregel vindt, hoeft hij niet lang na te denken: “Ik zou heel graag weer met mijn kinderen willen knuffelen. Dat mag nu niet. Er zit glas tussen.” Nog iets anders: “Een keer per maand mag je bezoek ontvangen om mee te rollebollen, Bezoek Zonder Toezicht. Dat mag door corona ook niet. Ik heb dus 14 maanden geen seks kunnen hebben. Dat is ook iets wat je mist. Het hoort toch ook bij een relatie.”

Net als buiten de muren wordt er in de gevangenissen nagedacht over versoepelingen. Dat slechts de helft een vaccin heeft, maakt daarin geen verschil, zegt Marsha. “Als in de maatschappij wordt versoepeld, dan kunnen wij daar ook mee beginnen.”

Het gaat wel stapje voor stapje, zegt ze. “Eerst sport, daar is veel behoefte aan.” En het rollebollen tijdens Bezoek Zonder Toezicht? “Zover zijn we helaas nog niet.”

Klachten belangenvereniging

Laatst kwam er een klacht bij belangenvereniging voor (ex-)gedetineerden Bonjo binnen dat een gedetineerde voor straf een week op zijn cel moest zitten vanwege een ellebooggroet met zijn advocaat. “Want elkaar aanraken was verboden, zei de directeur. Maar dat is natuurlijk ridicuul,” zegt voorzitter Jaap Brandligt van Bonjo. “Dat is overigens door de beroepscommissie ook weer rechtgezet.” Er komen klachten uit gevangenissen over de quarantainemaatregelen en het gebrek aan mogelijkheden om familie te zien of te knuffelen. “Er werd veel met familie gebeld met Skype, maar dat wordt toch gezien als een lapmiddel.” Toch valt het aantal klachten mee, zegt Brandligt.

Eerder in de pandemie was hij kritisch op gevangenissen die, ook tijdens een periode van quarantaine, twee gedetineerden op één kamer lieten verblijven. Het argument dat gezinnen ook samen in één huis in quarantaine verblijven, gaat in een cel niet op, vindt Brandligt. “Want in een huis kan je nog alleen op een kamer bivakkeren, zonder je gezinsleden te zien. ”

De gevreesde grote corona-uitbraken in gevangenissen zijn volgens Brandligt uitgebleven en hij is dan ook mild over het beleid. “Veel mensen vinden de coronamaatregelen vervelend. Ik ook, en dat geldt voor de gedetineerden net zo. Je kan hooguit zeggen dat ze in de gevangenis nog extra van hun vrijheid worden beroofd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden