PlusAnalyse

Notulen vol chagrijn brengen kabinetsformatie geen stap verder

De ophef over de notulen van de ministerraad brengt een nieuw kabinet niet dichterbij. Hooguit duwt de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het verleden de leiders van VVD, D66 en CDA in hetzelfde schuitje.

Demissionair premier Mark Rutte in de Tweede Kamer. Beeld ANP
Demissionair premier Mark Rutte in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Deze week had demissionair premier Mark Rutte een begin willen maken met het herstarten van de kabinetsformatie. Informateur Herman Tjeenk Willink nam drie weken de tijd om het geschonden vertrouwen te herstellen. Door de nieuwste rel dreigt een veel langere ‘afkoelingsperiode’ nodig te zijn.

Donderdag wacht het demissionaire kabinet eerst nog het zoveelste debat met de Tweede Kamer over de toeslagenaffaire. Tegenover zich vindt het dertien partijen die schande zullen spreken van de manier waarop de ministers zijn omgegaan met kritische Kamerleden én met het verstrekken van informatie.

Het zal een debat worden waarin de partijen losgaan op Rutte. PvdA, SP, GroenLinks, Denk: allemaal verwijten ze het kabinet dat ze in 2019 drukker was met het bijsturen van de beeldvorming dan met het helpen van de toeslagenslachtoffers. PVV-leider Geert Wilders wil zelfs dat ministers strafrechtelijk worden vervolgd. De moties van wantrouwen liggen al op de printer bij diverse oppositiefracties, in de wandelgangen wordt sarcastisch gevraagd of een kabinet ook ‘driedubbel demissionair’ kan worden. Wat er gebeurt als een motie van wantrouwen nu een meerderheid krijgt? Niemand weet het, Kamerleden voelen zich in een staatsrechtelijke woestijn.

Steriel zinnetje

In regeringskringen wordt geschamperd dat er niet zoveel nieuws staat in de gepubliceerde ministerraadnotulen. Toch maken die voor het eerst duidelijk hoe divers de klachten in het kabinet zijn over al te ‘activistische’ Kamerleden. Een steriel zinnetje als ‘summiere informatievoorziening’ krijgt in de staatsgeheime verslagen ineens een gezicht, geur en kleur. Het chagrijn over de kritische parlementariërs doorkruist partijlijnen. Zelfs politieke ‘allemansvriend’ Wouter Koolmees (D66) ontpopt zich in de notulen tot kille bewaker van de coalitiediscipline.

Normaal blijft de kabinetskluis 25 jaar geheim voor het grote publiek, maar om de rust te herstellen na de RTL-onthulling gaf het kabinet de stukken maandag alsnog vrij: “Dan kan iedereen zien dat er niets onoorbaars is gebeurd,” zei premier Rutte vorige week. Hij erkende wel meteen dat het tot beroering zou leiden: “U gaat er van alles in vinden en denken: o, dat is nogal wat.”

Ambtelijke stukken

Dat klopt. Hard bewijs dat het kabinet informatie over de toeslagenaffaire heeft achtergehouden om er zelf beter van te worden, is er echter niet. Dat de Tweede Kamer niet álle gevraagde informatie kreeg, was al bekend. Het kabinet gaf toen een andere uitleg aan de informatieplicht die het grondwettelijk heeft. Ambtelijke stukken weigerde het kabinet te openbaren.

Uit de notulen blijkt waarom: toenmalig staatssecretaris Menno Snel (D66) was bang dat individuele ambtenaren de schuld zouden krijgen. Als de Kamer in november 2019 meer informatie vraagt, zegt hij: “De problematiek wordt niet veroorzaakt door individuen met kwaad in de zin, het betreft een structurele kwestie.” Of zoals Rutte nog eens benadrukte maandagavond: wij zijn verantwoordelijk voor wat is mis gegaan en niet de ambtenaren. En het kabinet heeft de ultieme consequentie genomen door af te treden.

Sta-in-de-weg

De oppositie ziet in de notulen juist bevestigd dat het kabinet zijn beleid voortdurend afstemde met Kamerleden. Kritiek uit het parlement werd ook daarom slecht gepruimd. Kamerleden van de coalitie moesten tot rede worden gebracht, ‘gesensibiliseerd’. Pijnpunt: dit is precies de ‘oude politiek’ waarmee partijen juist massaal willen afrekenen. Rutte is daarin voor velen de grote sta-in-de-weg. De man die leiding gaf aan die bestuurscultuur, is niet de man om die te vernieuwen, roepen partijen in koor.

Voortgang van de formatie is geen stap dichterbij gekomen, al is er na maandagavond wel iets veranderd. De kritiek op de ‘oude bestuurscultuur’ leek eerst louter om Rutte te draaien, maar het speelveld is breder. D66-leider Sigrid Kaag (die in de verkiezingscampagne pleitte voor nieuw leiderschap) zei in de ministerraad dat er met fractievoorzitters afspraken moesten worden gemaakt hoe kritisch Kamerleden mochten zijn. Haar partijgenoot Koolmees zwengelde die disciplinediscussie persoonlijk aan, CDA-leider Wopke Hoekstra was zo boos dat zijn partijgenoot Pieter Omtzigt de ambtenaren op Financiën ‘incompetent’ noemde, dat hij probeerde hem een toontje lager te laten zingen. Zonder succes overigens, notuleert de secretaris van de ministerraad afgemeten.

In zoverre brengt de ophef over de notulen mogelijk wel drie beoogde coalitiepartijen – VVD, D66 en CDA – wat dichter bij elkaar. De leiders liggen nu alle drie onder vuur, Hoekstra en Kaag kunnen niet meer zeggen dat het alleen Ruttes pakkie-an is. Al zal Tjeenk Willink deze opbrengst moeilijk als succes kunnen benoemen in zijn rapport later deze week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden