Plus

Noord-Hollanders gaan zelf fijnstof meten

Met 200 sensoren gaan Noord-Hollanders zelf meten hoeveel fijnstof in de lucht zit. Vooral bewoners in de ­IJmond, gealarmeerd door de grafietregens van vorig jaar, hebben veel belangstelling.

Nog dit jaar krijgen 200 Noord-Hollanders die net als Nap de luchtkwaliteit willen meten een fijnstofsensor. Beeld /

In Wijk aan Zee is het meteen te merken als de wind uit het noorden komt en niet vanaf de industrie rond Tata Steel. Dat lucht op, zegt Leon Nap. Sinds hij een fijnstofsensor heeft besteld bij een Chinese webwinkel valt hem op hoeveel verschil de windrichting maakt. Een beetje overdreven misschien, maar met de noordenwind van de laatste weken ging volgens hem de luchtkwaliteit naar 'niveautje Zwitserland'.

IT-ondernemer Nap begon met meten toen hem opviel dat zijn gezondheidsklachten verdwenen zodra hij een weekje bij zijn vriendin in Den Bosch was. Daarvoor gingen ze nooit helemaal over: "Altijd verkouden, een dikke keel." Toen het vorig jaar zomer opeens grof grafietstof leek te regenen in Wijk aan Zee nam ook in de rest van het dorp de bezorgdheid toe. "Terwijl het dorp natuurlijk het hele jaar door onder het stof ligt."

Hollandse luchten
Het is dan ook niet verwonderlijk dat er veel belangstelling is voor het project Hollandse Luchten van de Amsterdamse technologiebroedplaats Waag Society. Nog dit jaar krijgen 200 Noord-Hollanders die net als Nap de luchtkwaliteit willen meten een fijnstofsensor. Gisteren kwamen zo'n honderd geïnteresseerden naar een filmzaal in Beverwijk voor een eerste voorlichtingsavond.

Vanaf half juli worden de eerste honderd fijnstofsensoren opgehangen. Vanwege de bezorgdheid over de industrie rond Tata Steel komen er zo'n 150 in de IJmond te hangen. Een kleiner deel gaat naar bewoners van Zaanstad en de Amsterdamse wijk Buiksloterham (zie kader).

Het verschijnsel dat burgers zelf hun leefomgeving in kaart brengen heet 'citizen sensing'. Eerder deed Waag Society al zoiets door in de nieuwjaarsnacht de fijnstofpiek door het vuurwerk te meten. In Vlaanderen hebben vorig jaar 20.000 burgers de luchtvervuiling gemeten.

Volgens Waag Society kan de nieuwe technologie burgers houvast geven. "Zo willen we de kloof tussen de instanties en de samenleving overbruggen," zegt Judith Veenkamp. Daar was de IJmond wel aan toe. De grafietregens die sinds vorige zomer geregeld ontsnappen bij het met Tata Steel samenwerkende bedrijf Harsco hebben veel argwaan gewekt. Alle meetgegevens zullen overzichtelijk gepresenteerd worden op een website.

De sensoren worden elk jaar beter en goedkoper - van een paar tientjes tot zo'n 70 euro. Dat stelt burgers in staat zelf te meten, omdat ze de officiële meetstations van GGD of RIVM niet vertrouwen of omdat ze willen weten hoe het in de eigen straat gesteld is met de luchtkwaliteit.

Tata of de scheepvaart?
Gedeputeerde Adnan Tekin van Noord-Holland noemt dat 'op tuinniveau'. Hij steunt Hollandse Luchten, ook omdat hij verwacht dat de metingen leiden tot meer betrokkenheid bij de leefomgeving. Verder hoopt hij dat meer duidelijk wordt over de herkomst van fijnstof. "Is het Tata of de scheepvaart? Zijn het vrachtwagens of toch de luchtvaart?"

Alle metingen samen kunnen een fijnmaziger beeld en nieuwe patronen aan het licht brengen. Daar past wel een waarschuwing bij, vindt het RIVM. Individuele sensoren vertonen soms vreemde afwijkingen, zegt onderzoeker Joost Wesseling. "Het is een experiment. Dit klinkt een beetje bot, maar het is geen alternatief voor de meetstations. Je kunt hier niet mee naar de provincie of naar de rechter." In de IJmond wordt ook al veel gemeten, zegt Wesseling. Een bevinding: In Velsen, onder de rook van de industrie, zit drie tot vier keer zoveel fijnstof in de lucht dan in andere steden in Noord-Holland.

Dertig dwangsommen
Het is koren op de molen van de bezorgde bewoners van de IJmond. Vanuit de filmzaal komt de vraag of niet allang duidelijk is dat de volksgezondheid in het geding is. Vooral Tekin, die zich heeft afgemeld vanwege de coalitiebesprekingen, is de gebeten hond. De dertig dwangsommen die het bij Tata Steel gevestigde bedrijf Harsco heeft moeten betalen vanwege de grafietregens hebben kennelijk geen indruk gemaakt. "Er zijn data genoeg."

Maar RIVM-onderzoeker Hester Volten gelooft wel degelijk dat citizen sensing kan helpen. "Als burgers zelf meten, luisteren politici eerder dan wanneer wij de metingen doen." Simpelweg omdat het kiezers zijn. "Hun metingen komen vaker in het nieuws dan één heel goed RIVM-meetstation," is haar ervaring. "Deze sensoren gaan wél indruk maken."

Buiksloterham

Behalve in de IJmond komen de fijnstofsensoren van Waag Society ook in Zaanstad en de Amsterdamse wijk Buiksloterham. Deze nieuwe wijk in Noord wordt dichtbebouwd met veel woningen en veel werkplekken. "Wij willen graag volgen welke consequenties dat heeft voor de luchtkwaliteit," zegt Saskia Müller van Circulair Buiksloterham. Later komen ook fijnstofsensoren in Zaanstad, in de wijk Kogerveld, ingeklemd tussen de A7 en de A8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden