PlusReportage

Nieuwe wet verandert gevangenisregime: ‘Echt loon voor werk motiveert ook’

Voor gevangenen verandert er donderdag van alles. Zo komen zij vanaf nu niet meer automatisch vervroegd vrij. Minister Dekker (Rechtsbescherming) keek wat er in een vrouwengevangenis verandert. ‘Hoe beland je hier in vredesnaam?’

Het cellenblok telt twee verdiepingen. Beeld Erik van ’t Woud
Het cellenblok telt twee verdiepingen.Beeld Erik van ’t Woud

“Wat had u gewenst,” vraagt Karin met een gastvrije glimlach aan Sander Dekker, die op de barkruk tegenover haar schuift. “Nou, doe maar een dubbele espresso,” antwoordt de minister voor Rechtsbescherming. Het lijkt een tafereel in een gewoon koffietentje, maar Karin bedient de espressomachine in de vrouwengevangenis in Nieuwersluis, waar zij ‘logee’ is.

Terwijl ze haar straf uitzit, volgde ze een opleiding tot barista – specialist in het maken en serveren van espresso tot macchiato en alles daartussenin – en werkt ze in de koffiebar van de penitentiaire inrichting. Met een zwierige draai zet Karin het kopje espresso voor de minister. “Zo, straf bakkie,” zegt die na zijn eerste slok. Dan: “Hoe beland je hier in vredesnaam?” Karin denkt even na. “Tsja, mensen maken weleens fouten. Ik ook.”

Warm welkom

En dan heeft de blondine nog geluk. Als ze straks weer ‘buiten’ is, wacht haar thuis een warm welkom van haar man en kinderen. Zelfs haar baan ligt nog op haar te wachten. Lang niet alle gedetineerden komen na hun straf in zo’n gespreid bedje terecht. Daarom kwam Dekker met een nieuwe wet, die donderdag ingaat.

Belangrijkste wijziging: gedetineerden komen niet langer automatisch vrij nadat ze twee derde van hun straf hebben uitgezeten. Dat zit er alleen nog in bij goed gedrag. Daders van een zwaar misdrijf kunnen daarmee maximaal twee jaar strafkorting verdienen. Daar tegenover staat ook enige hulp: gedetineerden kunnen niet alleen een baristacursus of andere opleiding volgen, ze krijgen ook begeleiding bij hun terugkeer: het zoeken van een baan, een huis, een sociaal vangnet.

Oranje pak

Pamela schreef zelf haar re-integratieplan, vertelt ze in een gesprek met de minister, nadat die door de cipier Theus welkom is geheten met een hartelijk ‘voel je lekker thuis’. Dekker heeft niet meteen door dat hij met een gedetineerde spreekt, blijkt uit zijn verbaasde reactie als Pamela de doelen waar ze naartoe werkt, opsomt. “Ik zie dat niet aan de kleren,” klinkt het verontschuldigend. Hier draagt niemand een oranje pak, zoals in televisieseries.

Vanaf donderdag is werken voor gevangenen niet langer verplicht. Beeld Erik van ’t Woud
Vanaf donderdag is werken voor gevangenen niet langer verplicht.Beeld Erik van ’t Woud

Al twee jaar moeten Pamela’s jonge kinderen het zonder hun moeder stellen. “Ik spreek ze alleen via de telefoon.” Ze volgde daarom een cursus speciaal voor moeders die in de cel hebben gezeten zodat ze straks ‘handvatten’ heeft als ze haar plek in het leven van haar kinderen weer inneemt. Straks wil ze ’s ochtends voor haar kinderen zorgen, vóór ze van 9 tot 5 aan de slag gaat.

Enkelband

Maar voor de langgestraften, zoals Semra, biedt de wet geen voordelen. Ze geeft Dekker namens medegedetineerden een brief met klachten, die hij belooft te beantwoorden. Zo stellen de vrouwen dat gevangenen hoger beroep lieten schieten uit angst dat ze dan onder de nieuwe wet zouden vallen en dus langer vast zouden zitten. Maar dat is nu alsnog zo: de optie om, onder de oude wet, het laatste jaar met een enkelband thuis door te brengen, vervalt. “Wij vallen tussen wal en schip,” stelt Semra. De nieuwe wet ‘voelt als een extra straf’.

Ook Noor zit een lange straf uit, vertelt ze aan Dekker op de begane grond van haar twee verdiepingen tellende cellenblok, die gevuld is met tafels voor biljard, tafelvoetbal en tafeltennis en een hometrainer. Ook zij volgde een cursus, ‘puinruimen’, die haar hielp te ‘werken’ aan zichzelf, in het reine te komen met haar familie en toekomstperspectief gaf.

Minister Dekker praat met een gedetineerde die door herstelconsulent Marian Nieuweboer (r.) wordt voorbereid op een terugkeer naar de maatschappij.  Beeld Erik van 't Woud
Minister Dekker praat met een gedetineerde die door herstelconsulent Marian Nieuweboer (r.) wordt voorbereid op een terugkeer naar de maatschappij.Beeld Erik van 't Woud

Maar de nieuwe wet, zegt ze, ‘gooit alles om’. “Ik laat het maar over me heenkomen.” Wel één voordeel: voor haar werk buiten de gevangenis – Noor mag er zelf op de fiets naartoe rijden – krijgt ze straks niet langer een vergoeding, maar echt loon. “Dat motiveert ook.”

Was werken tot gisteren nog verplicht, onder de nieuwe wet hóeft dat niet meer. Het is dus nog de vraag of er in de grote ruimte waar vrouwen achter naaimachines grote stukken zeildoek omzomen vanaf 1 juli ook gedetineerden aan het werk zijn. “We verwachten het wel hoor,” lacht gevangenisdirecteur Francesca Salamone. Dekker denkt dat het motiverend werkt om het werk vrijwillig te maken. “We zeggen: als je werkt, belonen we je daar ook voor.”

De namen van de gedetineerden zijn op hun verzoek gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden