PlusAchtergrond

Nieuwe canon: niet beter dan de oude, maar anders

Terwijl een klein beeldenstormpje door Nederland raast, werd maandag in Arnhem een nieuw overzicht gepresenteerd van onze historie: een canon van wat Nederland Nederland maakt. Maar liefst tien van de vijftig vensters zijn vervangen. 

Anton de Kom heeft ook een plaats in de canon gekregen. Beeld -

De gasbel, Willem Drees en Veelkleurig Nederland zijn eruit, het Oranjegevoel en Anton de Kom erin. De nieuwe canon, aldus James Kennedy, hoogleraar moderne Nederlandse geschiedenis en geestelijk vader van deze canon, is niet beter dan de oude. “Maar anders.”

Kortom: de messen kunnen geslepen, net als in 2006 toen universiteitshoogleraar Frits van Oostrom voor de eerste keer een canon samenstelde. Vooral onder geschiedenisdocenten in het voortgezet onderwijs is de kritiek niet mals, zo blijkt uit het rapport dat Kennedy schreef in opdracht van het ministerie van Onderwijs. De canon zou een nationalistisch karakter hebben en een overmaat aan witte mannen.

Geschiedenis, zo blijkt de laatste weken ook maar weer op straat, is een levend fenomeen. ‘Toen,’ schrijft Kennedy, ‘leek het Verenigd Koninkrijk nog onlosmakelijk verbonden aan Europa, werd er volop aardgas gewonnen in Groningen, noemde men Michiel de Ruyter onbekommerd een zeeheld en vonden de meeste mensen het verdedigbaar dat er slechts drie vrouwen waren opgenomen in de canon van Nederland. De tijd vliegt.’

Vrouwenteams

Van Oostrom zei het al: “Een canon hoort niet in beton gegoten te zijn, maar vraagt net als het wegennet regelmatig onderhoud.”

En dat heeft Kennedy gedaan: zoeken naar meerstemmigheid noemt hij het. ‘Dat vinden we veel vruchtbaarder dan ons blindstaren op zon- of schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis.’

Zo is er gekeken naar een betere man-vrouwverhouding. ‘Met Maria van Bourgondië wordt een cruciale kentering in de geschiedenis van de Lage Landen besproken, en Marga Klompé illustreert de opkomst van de Nederlandse verzorgingsstaat.’ Ook een opvallende keuze: ‘De laatste jaren zijn het in de sport juist de vrouwenteams die het Oranjegevoel levend houden.’

Bij diversiteit, stelt Kennedy, ‘denkt men misschien vooral aan ras of etniciteit’. Hij wil het zelf liever omschrijven als ‘de balans tussen elite en het gewone volk’. Meest in het oog springend daarbij is de introductie van een nieuw venster gewijd aan Anton de Kom, de Surinaamse vrijheidsstrijder en verzetsheld.

De herijkte Canon begint met een ‘gewone’ vrouw (het in 1997 opgegraven skelet van jager-verzamelaar Trijntje) en eindigt in de sport, volgens Kennedy bij uitstek een populaire vorm van cultuur. In veel teksten heeft de commissie gewone mensen over het voetlicht gebracht. Armen, reizigers en bedevaartgangers bij Jeroen Bosch, Afrikaanse zeelui bij Rembrandt, fabriekskinderen bij het Kinderwetje van Van Houten, de gastarbeiders, of het venster Kolen en gas, waarin mijnwerkers het icoon vormen.

Exit Grachtengordel

Tien van de vijftig vensters zijn nieuw. ‘Met Trijntje, Jeroen Bosch, Maria van Bourgondië, Johan van Oldenbarnevelt, Sara Burgerhart, Anton de Kom, Marga Klompé, De gastarbeiders, Kolen en gas en Het Oranjegevoel hebben we de Canon van Nederland in onze ogen verrijkt.’ En tien vensters keren niet terug: Floris V, Karel V, de Republiek, de Grachtengordel, Buitenhuizen, De Stijl, Willem Drees, Crisisjaren, Veelkleurig Nederland en de gasbel.

Kennedy: “Er zullen ook nu weer groepen zijn die zich niet herkennen. De geschiedenis staat niet stil.”

#HouDreesInDeCanon

PvdA-voorman Lodewijk Asscher neemt het op voor zijn verre voorganger Willem Drees (1886-1988), minister-president van 1948 tot 1958 en algemeen gezien als de grondlegger van de Nederlandse verzorgingsstaat. “Die moet je niet schrappen,” vindt Asscher. “Hij is een bron van trots in de Nederlandse geschiedenis: bestaanszekerheid voor iedereen. In de moderne canon kan het samen. Welkom Anton de Kom en Marga Klompé, maar ook: leve Vadertje Drees!”

Onder #HouDreesInDeCanon is op Twitter een actie op gang gekomen om de oude socialist in de nieuwe Nederlandse canon te houden. ‘Zonder Willem Drees hadden mijn opa, vader en ik nooit kansen gehad in deze wereld,’ schrijft publicist Zini Özdil. ‘Net als alle Nederlanders die niet rijk zijn geboren. Het is obsceen dat in de canon uitgerekend Drees is gewist, enkel en alleen omdat het een witte man is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden