null

PlusAnalyse

Nieuwe bom onder het stikstofbeleid maakt broodnodige woningbouw nog moeilijker

Beeld ANP / Ramon van Flymen

Met een nieuwe bom onder het stikstofbeleid wordt het de komende jaren nog moeilijker de broodnodige nieuwbouwwoningen te bouwen. Volgens de Raad van State deugt het stikstofbeleid van het kabinet nog steeds niet. Hoe zit dat precies?

Herman Stil

Weer een stikstofuitspraak?

Nadat de Raad van State drie jaar geleden al een streep haalde door het vrijblijvende Nederlandse stikstofbeleid, paste het kabinet de stikstofwet hals over kop aan. Stikstof die vrijkomt tijdens de bouw – zoals van heimachines, vrachtwagens en bij de productie van bouwmateriaal van een nieuwe woonwijk – werd niet langer meegerekend, omdat het om een tijdelijke uitstoot gaat.

Stikstofberekeningen gingen in het vervolg in de meeste gevallen over het gebruik van de bouwsels: hoeveel stikstof de bewoners van een nieuwe woonwijk of gebruikers van een fabriek in natuurgebieden uitstoten.

Tientallen bouwprojecten – woningen, infrastructuur en bedrijven – hebben sindsdien gebruik gemaakt van de uitzondering. Maar de vrijstelling was al meteen omstreden. De advieskant van de Raad van State waarschuwde destijds al dat de vrijstelling te vrijblijvend was. Mede vanwege de enorme woningnood veegden kabinet en Tweede Kamer die bezwaren aan de kant.

Waar gaat het over?

De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde woensdagochtend over de bouwvrijstelling van het Rotterdamse Porthos-project. Daarbij wordt CO2 van grote broeikasgasuitstoters, zoals de raffinaderijen van Shell en Exxon Mobil in de Rijnmondregio, afgevangen en via pijpleidingen getransporteerd naar lege gasvelden onder de Noordzee om daar te worden opgeslagen. Het is een van de belangrijkste plannen om de CO2-uitstoot door de zware industrie in Nederland omlaag te krijgen.

De opslag van koolstofdioxide in lege gasvelden is juist een milieu-oplossing die de uitstoot van opwarmende gassen terugdringt. Alleen komt bij de aanleg van de benodigde leidingen door de Rijnmond en onder de Noordzee stikstof vrij die kan neerslaan in natuurgebieden.

En dat is waar nota bene milieuclub Mobilisation for the Environment (MOB) bezwaar tegen maakt. Die vindt dat volgens Europese normen ook de uitstoot tijdens de bouw moet worden meegerekend. De club rondom Johan Vollenbroek is bovendien tegen stikstofopslag, omdat de industrie daardoor niet snel zou stoppen met fossiele brandstoffen.

De Raad van State is het daarmee eens. “De bouwvrijstelling is in strijd is met de Europese regels,” aldus voorzitter Bart Jan van Ettekoven van de afdeling bestuursrechtspraak Raad van State. “Het Europees Hof van Justitie heeft bepaald dat alleen toestemming gegeven mag worden als in geen enkel beschermd natuurgebied schade optreedt. Die zekerheid geeft de vrijstelling niet.”

Wat zijn de gevolgen?

De gevolgen van de uitspraak strekken veel verder dan de Rotterdamse CO2-opslag. Ook andere milieuprojecten, zoals de bouw van windmolenparken of zonne-energievelden kunnen erdoor worden getorpedeerd. Klimaatminister Rob Jetten waarschuwde vorige maand al dat de broodnodige energietransitie daardoor in gevaar kan komen.

Maar ook andere bouwprojecten die met behulp van de bouwuitzondering door konden gaan, kunnen worden geraakt. Zoals de verduurzaming van de Amsterdamse haven, of het doortrekken van de Noord/Zuidlijn om nieuwe woonwijken in Haarlemmermeer met Amsterdam te verbinden.

Maar het oordeel zal vooral grote gevolgen hebben voor veel woningbouwprojecten, zoals de Amsterdamse plannen voor woonwijken als Haven-Stad. Daarvoor moet een deel van de havenbedrijven verkassen voor de bouw van 70.000 woningen. Zowel die bedrijfsverhuizing als de daaropvolgende woningbouw kan te veel stikstof doen neerslaan in natuurgebieden in Noord Holland, waaronder het Ilperveld, Twiske en de Noord-Hollandse duinen.

Voor elk van die bouwprojecten moeten opnieuw stikstofberekeningen worden gemaakt, ecologisch onderzoek worden opgesteld en stikstofmaatregelen vastgesteld. Dat gaat ellenlang duren, zeker omdat er nu al een enorm tekort is aan ambtenaren die zulke procedures in gang moeten zetten en externe deskundigen die de berekeningen uitvoeren.

Bouwers en ontwikkelaars voorspellen al dat de broodnodige woningbouw, die door de stijgende rente, steeds hogere prijzen en het tekort aan bouwmaterialen en bouwvakkers toch al nauwelijks van de grond komt, daardoor nog verder verzandt.

Is er een uitweg?

Het kabinet kan opnieuw proberen te sleutelen aan de stikstofwet, maar de Raad van State heeft nu klip en klaar de grenzen aangegeven: afwijken van Europese regels zit er niet meer in. Het is niet de eerste keer dat een geitenpaadje van het kabinet strandt voor de rechter. Eerder dit jaar ging al een streep door het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen als maatregel om de stikstofuitstoot in natuurgebieden te beteugelen en de bouw van woningen zo mogelijk te maken.

Wel oordeelde de Raad van State afgelopen augustus dat stikstofuitstoot van nieuwbouwprojecten gecompenseerd kan worden door een anders stikstofbron weg te halen. Zo kan het uitkopen van boeren of fabrieken er voor zorgen dat er in de buurt van natuurgebieden toch nieuwe woonwijken gebouwd kunnen worden. Maar in die uitspraak was nog geen rekening gehouden met compensatie van de stikstofuitstoot tijdens de bouw.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden