Analyse

Nieuw tijdperk? De tijd van gratis geld lijkt in elk geval voorbij

Het tijdperk van lage rente lijkt voorbij. En dat heeft veel vervelende consequenties. Denk maar aan de hypotheekrente, de bedrijfskredieten en de schulden van ontwikkelingslanden.

Peet Vogels
De verhitte woningmarkt kan bij een stijgende hypotheekrente weleens gaan afkoelen. Beeld ANP
De verhitte woningmarkt kan bij een stijgende hypotheekrente weleens gaan afkoelen.Beeld ANP

Het zijn wilde tijden op de doorgaans zo kalme obligatiemarkten. De rentes op staatsleningen zijn de afgelopen weken ongekend hard gestegen. En stijgende rente betekent lagere obligatiekoersen. Handelaren spraken al van een ‘bloedbad’.

Dat is wat overdreven, met dalingen van zo’n 12 procent. Maar wel begrijpelijk voor een markt die niet meer gewend was aan stijgende rente. Want de rente daalt al, met wat kortdurende stijgingen in crisistijden, sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw. “Toen betaalden we in Nederland nog 12 procent rente, vorig jaar was dat min een half procent,” illustreert Corné van Zeijl, fondsmanager bij vermogensbeheerder Actiam, de decennialange daling.

Die percentages zijn verleden tijd. De rente op een Nederlandse tienjarige staatslening was begin maart nog 0,15 procent. Inmiddels is die 1,0 procent. In de VS ging de lange rente omhoog van 1,5 naar 2,6 procent. En de verwachting is dat die stijging nog wel even doorzet.

Vrees voor verdere inflatie

De hoge rente in de VS heeft alles te maken met de vrees dat de inflatie uit de hand gaat lopen. Net als in Europa worden de Amerikanen geconfronteerd met forse prijsstijgingen, zeker van energie en voedsel. En daar eisen werknemers compensatie voor, in tegenstelling tot Europa. De lonen in de VS stijgen flink. En daarmee dreigt een loon-prijsspiraal. Hogere lonen leiden tot hogere prijzen die weer tot hogere lonen leiden, enzovoorts.

Met een reeks acties wil de Fed, de Amerikaanse centrale bank, de economie afkoelen. Zo is de geldpers stopgezet en is een reeks renteverhogingen aangekondigd. Zo hoopt de Fed de vraag te verminderen. Minder vraag leidt tot lagere prijzen, dus minder inflatie.

Europa hobbelt hier een beetje achteraan. De Europese Centrale Bank (ECB) durft de rente nog niet te verhogen. De inflatie is maar tijdelijk denken ze en een renteverhoging kan het fragiele economische herstel in de knop breken, is de vrees.

Ook in de VS wordt gevreesd voor een recessie in 2023. Maar de Fed hoopt op een ‘zachte landing’ van de economie, oftewel een gematigde groei met gematigde inflatie.

De vraag is hoelang de ECB dit vol kan houden. De inflatie is al heel lang ‘tijdelijk’ hoger ziet Carsten Brzeski, hoofd macro-economie bij ING Bank. “Ik zie het begin van een nieuw tijdperk, met een structureel hogere inflatie en rente. Beleggers bereiden zich daarop voor.”

Nieuw tijdperk

Dat zou inderdaad een nieuw tijdperk betekenen. Sinds de jaren tachtig was de inflatie juist onder controle. Dankzij de globalisering werden producten steeds goedkoper. Ook automatisering en robotisering zorgden voor dalende kostprijzen en dus goedkopere producten. Door de vergrijzing in grote delen van de wereld wordt er heel veel gespaard. Dat drukt de consumptie en zorgt er voor dat de rente laag blijft.

Die ontwikkelingen zijn ruw onderbroken. De afgelopen jaren bleek dat globalisering ook grote nadelen oplevert. Chinese fabrieken en havens gingen op slot, waardoor goederen en onderdelen niet meer naar het Westen geëxporteerd konden worden. Daardoor kwamen hier fabrieken stil te liggen.

Door de snel toegenomen vraag werden olie en gas schaars, met grote prijsstijgingen tot gevolg. En olieproducenten staan niet te trappelen de productie op te voeren om de prijzen te verlagen. Dat leidt tot hogere prijzen en lagere groei en daar komt de oorlog in Oekraïne nog eens overheen.

Maar dat betekent niet dat inflatie en rente permanent hoger zullen worden, denkt Van Zeijl. “Natuurlijk zien we bij een hogere inflatie een hogere rente. Ik verwacht dat die ook nog wel wat verder zal stijgen. Maar ik denk dat de inflatie tijdelijk hoger is. Automatisering, robotisering en de vergrijzing blijven effect hebben op de prijzen. Alleen globalisering is veranderd. Maar ik denk dat die verstoring tijdelijk is.’’

Lenen wordt duurder

Tijdelijk of niet, de renteverhogingen hebben nu al effect. Gratis geld bestaat niet meer. Dat merkt de overheid. Er moet weer betaald worden om geld te lenen. Ook de particulier merkt het, onder andere met de hypotheekrente. Afgelopen week meldde makelaarsvereniging NVM voor het eerst in tijden een gemiddelde prijsdaling van woningen. Met een hogere rente wordt een hoge hypotheek minder aantrekkelijk. En mensen met een persoonlijke lening zijn ook meer geld kwijt. Ook voor bedrijven wordt lenen duurder.

Voor veel ontwikkelingslanden is de renteverhoging slecht nieuws. Zeker voor de leningen in dollars moeten ze meer rente betalen. En de inflatie loopt ook in die landen op, door de hogere prijzen voor voedsel en energie. Voor mensen met een laag inkomen hakken die prijsstijgingen er extra hard in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden