Plus

Nieuw kabinet verder weg dan ooit na vechtweek

Na een zoveelste Haagse week vol ruzie, is een nieuw kabinet verder weg dan ooit. Krijgt Wilders gelijk en volgen nieuwe verkiezingen? De vraag is of die wel een uitweg zouden bieden uit de impasse.

Mark Rutte (VVD) na afloop van een tweede gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.  Beeld Bart Maat/ANP
Mark Rutte (VVD) na afloop van een tweede gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld Bart Maat/ANP

Informateur Herman Tjeenk Willink zal zich afvragen waar hij aan begonnen is. Premier Mark Rutte zei woensdagavond nog optimistisch dat er ‘uiteindelijk altijd een kabinet komt’. Maar Tjeenk Willink kan slechts concluderen dat het onderling wantrouwen tussen partijen alleen maar groeit.

Deze week raakte een werkbare meerderheid in de Tweede Kamer verder uit zicht. RTL Nieuws citeerde uit notulen van de ministerraad waaruit zou blijken dat het kabinet moedwillig informatie heeft achtergehouden voor de Tweede Kamer in de toeslagenaffaire. Nog voor het kabinet zijn kant van het verhaal had kunnen doen (maandag worden de notulen bij hoge uitzondering openbaar), trokken bijvoorbeeld SP en PvdA al hun conclusies.

Waar PVV-leider Geert Wilders nog een slag om de arm hield en zei ‘als dit waar is, dán hebben we een probleem’, concludeerde PvdA-Kamerlid Henk Nijboer dat het kabinet ‘bezig is geweest volksvertegenwoordigers onder de duim te houden’. En SP-leider Lilian Marijnissen wist zeker dat Rutte ‘weer had gelogen’.

VVD en D66 hadden stiekem nog de hoop dat de PvdA met hen zou willen samenwerken. Maar die hoop was vervlogen toen PvdA-leider Lilianne Ploumen herhaalde dat ‘Rutte nog steeds het probleem is’. “De PvdA heeft blijkbaar nog steeds niet in de gaten dat de verkiezingen al voorbij zijn,” verzuchtte een Kamerlid.

En het probleem is inmiddels niet meer alleen de vertrouwenscrisis rond Rutte. Na woensdag is voor al die partijen die niet meer met hem willen samenwerken lastig vol te houden dat alleen de VVD-leider verantwoordelijk is voor een politieke cultuur waarin ‘de waarheid pas een optie is als kritische journalisten ermee voor de dag komen’ (dixit Marijnissen). Zo deed de eerste reactie van D66-leider Sigrid Kaag erg denken aan Ruttes veel geciteerde uitspraak dat hij ergens ‘geen actieve herinneringen aan had’. “Ik weet niet of ik bij die bewuste ministerraad aanwezig was,” zei Kaag. “Misschien was ik in Niger.” Dat zat ze in november 2019 overigens niet.

Omtzigts oordeel

En dan is er nog het CDA. CDA-leider Wopke Hoekstra houdt al een tijdje de boot af in de formatie. Volgens een hooggeplaatste CDA’er speelt mee dat zijn populaire nummer 2 Pieter Omtzigt al intern zou hebben laten weten het niet geloofwaardig te vinden als zijn partij weer met Rutte in zee gaat.

De hoop dat het vertrouwen kan worden hersteld met voorstellen om de Tweede Kamer meer invloed en controle te geven op het kabinetsbeleid, zoals Omtzigt onder andere wil, lijkt na deze week ook ijdel. Als het Hoekstra al niet lukte om hem in de toeslagenaffaire te ‘sensibiliseren’, zoals RTL deze week citeerde, waarom zou het hem dan nu wel lukken Omtzigts oordeel over samenwerking met Rutte bij te stellen? De relatie tussen de twee oogde al niet solide in de campagne.

Andere partijen vrezen dat de christendemocraten intern verscheurd zullen raken. Dat vermoeden werd nog eens versterkt na een open brief van circa twintig CDA-afdelingen aan het partijbestuur om net als de SP en de ChristenUnie Rutte openlijk in de ban te doen.

In het CDA vragen sommige Kamerleden zich inmiddels af: krijgt Wilders gelijk? De PVV-leider zei twee weken na de verkiezingen al dat een nieuwe stembusgang de enige oplossing is.

Waar dat toe kan leiden, zien we in Israël. Daar moesten Israëli’s in twee jaar tijd vier keer naar de stembus. Partijen verketteren elkaar daar net zo hard als hier. Twee keer kwamen er nieuwe verkiezingen omdat de formatie vastliep. Een keer besloot premier Netanyahu een regering te vormen met zijn rivaal, die eerder zijn aftreden had geëist. Het klapte snel. Sinds de laatste verkiezing is er nog geen nieuw kabinet.

Rutte kijkt naar GroenLinks

Rutte rekent er op dat hier geen nieuwe verkiezingen komen. Immers: nieuwe verkiezingen lossen niks op, daarna moet je toch weer met elkaar verder. Volgens peilingen zouden de verhoudingen na die verkiezingen niet veranderen. En uit onderzoek van EenVandaag is eerder gebleken dat alleen de achterban van PVV, Forum voor Democratie en SP voor nieuwe verkiezingen voelt.

Maar vooralsnog is er geen zicht op een nieuw kabinet. Verre van. Wel kijkt Rutte ineens met meer liefde naar GroenLinks. Die partij lijkt minder radicaal dan bijvoorbeeld de PvdA. GroenLinksleider Jesse Klaver voelde aanvankelijk ook niets voor een motie van wantrouwen tegen Rutte. En toen EenVandaag dinsdag een onderzoek presenteerde dat zijn achterban het prima zou vinden om zonder een andere linkse partij in een kabinet te stappen, zei Klaver dat hij ‘het onderzoek niet kende’. Als Rutte zo’n ontwijkend antwoord had gegeven, was hij niet geloofd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden